Menu

Ekonomi

Çmimet globale të ushqimeve shënuan rënie në dhjetor

Çmimet botërore të ushqimeve ranë lehtë në dhjetor pasi çmimet ndërkombëtare të vajrave bimore dhe sheqerit ranë ndjeshëm nga nivelet e larta, njoftoi sot Organizata e Ushqimit dhe Bujqësisë e Kombeve të Bashkuara.

Indeksi i çmimeve të ushqimit të FAO-s ishte mesatarisht 133,7 pikë në dhjetor, një rënie prej 0,9 për qind nga nëntori, por gjithsesi 23,1% në rritje nga dhjetori 2020. Indeksi gjurmon ndryshimet mujore në çmimet ndërkombëtare të mallrave ushqimore të tregtuara zakonisht. Vetëm nën-indeksi i qumështit shënoi rritje mujore në dhjetor.

Për vitin 2021 në tërësi, mesatarisht gjatë gjithë vitit, Indeksi i Çmimeve të Ushqimit të FAO-s ishte mesatarisht 125.7 pikë, sa 28.1% më shumë se një vit më parë.

“Ndërsa çmimet normalisht të larta pritet t’i lënë vendin rritjes së prodhimit, kostoja e lartë e inputeve, pandemia globale e vazhdueshme dhe kushtet klimatike gjithnjë e më të pasigurta lënë pak hapësirë ​​për optimizëm për një rikthim në kushte më të qëndrueshme të tregut edhe në vitin 2022,” tha ekonomisti Abdolreza Abbassian.

Indeksi i çmimeve të drithërave të FAO-s u ul me 0.6% nga nëntori, pasi rënia e kuotimeve të eksportit të grurit mes furnizimeve të përmirësuara pas korrjeve të hemisferës jugore më shumë se kompensoi çmimet më të forta të misrit të mbështetur nga kërkesa e fortë dhe shqetësimet për thatësinë e vazhdueshme në Brazil. Megjithatë, për të gjithë vitin, Indeksi i Çmimeve të Drithërave të FAO-s arriti nivelin më të lartë vjetor që nga viti 2012 dhe ishte mesatarisht 27.2% më i lartë se në vitin 2020, me misër me 44.1%, grurë me 31.3 %, por orizin me 4.0 %.

Indeksi i çmimeve të vajit vegjetal të FAO-s ra me 3.3% në dhjetor, me kuotimet më të dobëta për vajin e palmës dhe vajin e lulediellit që reflektojnë kërkesën e ulët globale për importe që mund të lidhet me shqetësimet mbi ndikimin e rasteve në rritje me COVID-19. Për vitin 2021 në tërësi, Indeksi i Çmimeve të Vajit Vegjetal të FAO-s arriti një nivel më të lartë të të gjitha kohërave, duke u rritur me 65.8% nga viti 2020. (FAO)

Qendra Alert/Alert.al

Nafta e nis javën në rritje

Nafta është rritur në tregtinë e parë të javës ndërkohë që ndërprerjet në Kazakistan dhe Libi kanë tejkaluar shqetësimet në lidhje me kërkesën nga rritja e shpejtë e infeksioneve me Omicron në botë.  Nafta brent, çmimi referencë në bursën e Londrës, u rrit me 0.3% në 81.99 dollarë për fuçi, ndërsa nafta bruto amerikane, shtoi 0.3% në 79.12 dollarë për fuçi. Çmimet e naftës kanë shtuar 5% javën e kaluar, pasi protestat në Kazakistan ndërprenë linjat e furnizimeve me trena dhe goditën prodhimin në fushën më të madhe të naftës në vend, Tengiz.

Në Libi, mirëmbajtja e tubacioneve uli prodhimin në 729,000 fuçi në ditë, nga 1.3 milionë fuçi në ditë që ishte në fund të vitit të kaluar. Sipas analsitëve, e gjithë situata lidhet me ofertën, duke i’u referuar ndërprerjeve në Libi dhe Kazakistan, rënies së inventarëve në Shtetet e Bashkuara dhe arritjes së një tavani në prodhim edhe në rusi. Nëse Rusia pushton Ukrainën, eksportet e vendit drejt Europës do të ndërpriteshin, ç’ka do të rrisë mëtej çmimet.

Nafta po merr gjithashtu mbështetje nga rritja e kërkesës botërore dhe rritjes më të vogël se ç’pritej të ofertës nga Organizata e Vendeve Eksportuese të Naftës. Prodhimi i Opec në Dhjetor u rrit me 70,000 fuçi në ditë nga muaji i kaluar, krahasuar me 253,000 fuçi që u ra dakord në paktin për muajin.  Ndërkohë, qeveritë nga Europa në Kinë dhe Indi, kanë aplikuar kufizime për t’i bërë ballë variantit Omicron të koronavirusit, ç’ka mund të godasë kërkesën në afat-shkurtër. (Scan)

Qendra Alert/Alert.al

Çfarë do të ndodhë me zinxhirët e furnizimit ushqimor

Shitësit me pakicë mund të marrin një psherëtimë të lehtësuar tani që festat kanë mbaruar, duke kufizuar muajt e planifikimit të mundimshëm për të mbajtur raftet e rezervuara gjatë periudhës së ngarkuar të blerjeve. Por mund të mos jetë shumë e lehtë.

Çfarë po ndodh: Një indeks i ri nga Banka e Rezervës Federale e Nju Jorkut që gjurmon presionin mbi zinxhirët e furnizimit global tregoi një rënie të lehtë midis tetorit dhe nëntorit. Por analistët që shikojnë përpara në vitin 2022 nuk janë të bindur se kushtet do të përmirësohen ndjeshëm. Ata thonë se ndikimi i variantit shumë ngjitës Omicron nuk është realizuar plotësisht, veçanërisht pasi disa vende në Azi përpiqen të shtypin të gjitha shpërthimet e koronavirusit.

Infeksionet rekord po shkaktojnë mungesa të punëtorëve në porte dhe qendra të tjera tranziti, ndërsa politikat “zero Covid” po prekin prodhuesit që kanë qenë të dëshpëruar për të mbajtur prodhimin në rrugën e duhur pas një rritjeje të kërkesës për mallra.

Përfundimi: Një moderim i lehtë i kostove nga vjeshta e kaluar nuk do ta bëjë jetën shumë më të lehtë për kompanitë në të gjithë zinxhirin e furnizimit. Gjigandi i mobiljeve Ikea tha javën e kaluar se do të rriste çmimet në dyqanet e tij me një mesatare prej 9% në vitin 2022 për të ndihmuar në kompensimin e kostove më të larta, përfshirë transportin.

Disa prodhues makinash kanë treguar gjithashtu se nuk presin të jenë në gjendje të rrisin prodhimin në gjysmën e parë të këtij viti për shkak të mungesës së vazhdueshme të çipave kompjuterikë. (Scan)

Qendra Alert/Alert.al

Cilat janë profesionet që do të kërkohen dhe paguhen më shumë në 2022

Emigracioni që vitet e fundit ka përfshirë dhe forcën e kualifikuar, shoqëruar me plakjen graduale të popullsisë po ushtrojnë gjithnjë e më shumë presion në tregun e brendshëm të punës. Sektorët që po vuajnë më shumë mungesën e fuqisë punëtore janë shërbimet, sidomos turizmi, i cili pritet të udhëheqë dhe rritjen e pagave këtë vit, i ndjekur nga teknologjia e informacionit, sidomos programuesit.

Erald Pashaj, drejtor i EPPC Albania & Kosovo, një kompani e specializuar për punësimin, pohon se  si rezultat, në të ardhmen e afërt, punëdhënësit do të konkurrojnë për punonjës!

Kjo konkurencë, sipas Pashaj, do të sjellë zhvillime pozitive në treg. “Ata do te ngrenë pagat, përmirësojnë ndjeshëm kushtet e punës, rregullojnë orët e punës, zbatojnë kodin e punës, etj. Të gjitha këto do të vijnë si presion i tregut, i cili filloi të ndihet që në fillim të vitit 2019, duke u frenuar në 2020, por që erdhi në rritje në 2021 dhe pritet që të ndryshojë ndjeshëm ekuilibrat në 2022”.

Pritshmëritë janë që rritja e pagave të jetë më e lartë për sektorët që sot paguajnë pak, ku paga minimale sipas Pashaj nuk do të jetë më e ulët se 40 mijë lekë, nga 30 mijë lekë që është sot. Ndërsa për pagat e larta rritja pritet të jetë më e ulët. Pozitive janë pritshmëritë dhe për teknologjinë e informacionit, punonjësit e të cilës po kërkohen gjithnjë e më shumë.

Nga analiza e prirjeve gjatë vitit që shkoi, kërkesat që EPPC Albania ka pasur nga klientët tanë për kërkim dhe seleksionim stafi për ta, por edhe nga vëzhgimi i punësimit në tregjet e partnerëve në Maqedoninë e Veriut, Serbi, Bullgari, Mal i Zi dhe Kosovë, Shqipëria në vitin 2022 do të përjetojë rritjen më të lartë të pagave, kryesisht nga 6% në 15%.

“Kjo rritje page do të jetë e përgjithshme në çdo sektor dhe çdo pozicion. Ajo do t’i prekë të gjithë. Rritjen më të lartë pritet që ta ketë sektori i shërbimeve dhe për pozicione të caktuara ajo mund të arrijë në 20-30%. Sektori i shërbimeve në hotele, restorante, bare, apo shërbim ndaj klientëve dhe deri tek shërbimet e mirëmbajtjes hidraulike, elektrike, etj do të rriten ndjeshëm. Natyrisht që edhe shërbimet e tjera të kujdesit personal, apo punëve në familje, kujdesit shëndetësor, etj do të njohin rritje të lart gjithashtu. Rritja dyshifrore do të prek edhe shërbimet profesionale si ato ligjore, kontabël, projektime, trajnime, etj. Të gjithë profesionet në sferën e shërbimeve do të rriten”, thotë Pashaj..

Ai shton se në vitin 2022 punëdhënësit do të fillojnë të pranojnë tashmë realitetin e ri të tregut të punës. “Koha e ankesave që nuk ka punonjës apo kaq mundësi kemi të paguajmë, etj., i përkasin së shkuarës. Këto pakënaqësi dhe ankesa nuk e zgjidhin problemin. Tashmë gara ka filluar, e kush do të dijë ta bëjë më mirë punësimin, zhvillimin dhe mbajtjen e punonjësve, do të jetë i suksesshëm nesër. Ky trinom, gjeje-zhvilloje-mbaje, do të përcaktojë tashmë e tutje se cili biznes do të jetë i suksesshëm dhe cili do të fillojë tkurrjen dhe humbjen graduale të pjesës së tij të tregut”.

Sot në Shqiperi nuk konkurrohet më vetëm për shitje, apo financim më të lirë, sot konkurrohet për njerëz. Dhe njerëzit nuk bëhen profesionistë vetvetiu. Punë ka dhe do të ketë edhe më shumë, edhe profesionistët bëhen. Ata Gjehen, Zhvillohen dhe Mbahen.

Natyrisht që sa më lart nuk do të ndodhë sa hap e mbyll sytë, sepse zhvendosja e tregut në ekuilibra të rinj është një proces, dhe asnjë proces nuk ndodh sot me nesër, por gradualisht. Oferta dhe kërkesa për punë do të takohen në vitin 2022 në një pikë tjetër, më të lartë se sot.

Pashaj shton se duke u nisur nga faktorët që kemi marrë në konsideratë, pagat e ulëta do të kenë rritjen më të lartë. Punonjësit që punojnë në fasoneri, punëtori të ndryshme në ndërtim, punë të ndryshme në hotele, etj., të cilët sot paguhen neto nga 26,000 Lekë në 30,000 Lekë, do të paguhen neto nga 35,000 Lekë ne 40,000 Lekë, por edhe më shumë sipas rasteve. (Monitor)

Qendra Alert/Alert.al

Çfarë konsumuan shqiptarët për festat e fundvitit

Trendi i blerjeve për festa ndryshoi në vitin që sapo lame pas. Sezoni i blerjeve filloi tre muaj para, duke shmangur blerjet spekulative në ditët e fundit të dhjetorit. Operatorët e mëdhenj të shitjeve me pakicë thanë se sezoni i blerjeve për fundvit është zgjatur. Blerjet e mobilieve dhe dhuratave të kushtueshme nisën që në fund të tetorit. Shitjet në linjat e lodrave për fëmijë, produktet në supermarkete dhe mobilieri janë rritur me ritme dyshifrore. Trendet e reja të blerjeve festive dhe nga u gjeneruan të ardhurat për blerjet.

Entuziazmi i blerjeve festive nuk është penguar as nga çmimet e larta dhe as pandemia, teksa të gjitha linjat e tregtisë me pakicë, që nga artikujt e përdorur deri te blerjet e sofistikuara teknologjike raportuan shitje jo të zakontë në dy muajt para festave.

Kufizimet në lëvizje që nga fillimi i pandemisë dhe përqendrimi i aktivitetit jetësor në gjëra të thjeshta, kryesisht kujdesi për veten dhe shtëpinë, e kanalizuan konsumin në ushqime dhe pajisje që kishin të bënin me përmirësimin e infrastrukturës në ambientet e brendshme.

Ky trend, i cili nisi që gjatë pandemisë, kur njerëzit u mbyllën për një kohë të gjatë në shtëpi dhe vunë re nevojat e paplotësuara në banesa, vijoi edhe në festat e fundvitit. Distributorët e pohuan rritje të shitjeve në volum, pavarësisht se çmimet ishin më të larta.

Shpenzimet e konsumit po ushqehen kryesisht nga kursimet, remitancat që ishin me rritje këtë vit dhe nga kanalizimi i shpenzimeve të udhëtimeve dhe argëtimit në pajisje për shtëpinë. Udhëtimet jashtë vendit dhe festat e fundvitit në bare dhe restorante ishin shndërruar në traditë në Shqipëri, por kufizimet në lëvizje dhe shtrëngimi i masave nga disa vende europiane i kanë ndryshuar planet. Kalimi i ditëve të pushimeve në shtëpi po shton nevojat për pajisje të reja.

“Best Seller”, operatori më i madh i mobilieve në vend, tha se, kërkesa në prag të festave ishte e lartë këtë vit.Burimet zyrtare nga kompania shpjeguan se kërkesa ishte më e lartë se vitet e zakonshme si për eksportin, edhe për tregun vendas. Rritja ka qenë mbi 25-30%, në varësi të produkteve gjatë dhjetorit, pohoi kompania.

Grupi “Balfin”, operatori më i madh i tregtisë me pakicë në rrjetin e dyqaneve “Jumbo”, “Neptun”, “Spar Albania”, “Fashion Group Albania”, raportoi rritje të shitjeve gjatë gjithë vitit 2021 dhe në fundvit. Për sa u përket volumeve, “Neptun” ka shënuar rritje prej 23%, FGA 30%, “Spar Albania” 25% dhe “Jumbo”, 21%, duke përfshirë edhe shitjet që rrjetet kanë në dyqanet e tjera jashtë vendit.

I njëjti trend ka vijuar edhe për produktet ushqimore në njësitë e specializuara të shitjes së tyre. “Big Market”, një nga operatorët më të mëdhenj të shitjes me pakicë në vend, pohoi se shitjet gjatë dhjetorit ishin të larta në raport me vitet e tjera të zakonshme për të gjithë llojet e produkteve. Rritja e konsumit në prag të festave u mbështet edhe nga disa tregues indirektë, si importet, tregtia me pakicë në volum, të cilat ishin me rritje mbi mesataren historike në gjysmën e dytë të vitit. (Monitor)

Qendra Alert/Alert.al

Festat, kohë dhuratash, kohë shpenzimesh

Festat e fundvitit janë një kohë e mirë për të kaluar me familjen, miqtë, por edhe shijimit të ushqimeve të mira dhe me bollëk. Por gjithashtu janë kohë edhe për blerje, dhuratat e minutës së fundit, shkëmbimet zyrtare të dhuratave, si dhe furnizimi i shtëpisë me ushqim, mjaftueshëm sa për të ushqyer gjithë lagjen. Pritjet për dhuratat e pushimeve duket se rriten çdo vit, dhe kjo është një gjë tjetër që i bën pushimet të shtrenjta. Nga dëshira por edhe të qenë në një farë mënyre në pozitë për shkëmbimin e dhuratave, ju përfundoni duke përdorur kartën tuaj elektronike më shumë se zakonisht, dhe mund të futeni edhe në borxh.

Duke qenë se jemi në prag të Vitit të Ri është mirë të nisni këtë sezon festiv e pushimesh me plane për të grumbulluar sa më pak borxhe të jetë e mundur.

Këtu janë gjashtë mënyra për t’u siguruar që do dilni pa borxhe nga sezoni i festave:

Vendosni një kufi të shpenzimeve për secilin person që jeni duke blerë.

Pasi ti keni të qarta idetë për dhurata për çdo person në listën tuaj, shkruani shumën që doni të shpenzoni për çdo dhuratë. Sigurohuni që para se të nisni me blerjet të keni parë të gjitha alternativat e mundshme që kushtojnë më pak. Qëndroni të patundur në buxhetin tuaj dhe mos i lejoni vetes të shtoni shpenzime ekstra për asnjë person.

Shpenzoni vetëm atë shumë që keni në llogarinë tuaj.

Ndani mënjanë buxhetin dhe mos përdorni kartën tuaj të kreditit për të blerë dhurata, pasi në këtë mënyrë tundoheni të shpenzoni më shumë, duke mos kontrolluar llogarinë tuaj. Përdorni vetëm kartën tuaj të debitit.

Mos lejoni që karta juaj e kreditit të limitojë faktorin në procesin e vendimmarrjes.

Është e lehtë të racionalizosh një shtesë prej 100 mijë lekësh kur kufiri i kartës së kreditit është 700 mijë lekë. Por së pari, mos harroni që nuk duhet të përdorësh më shumë se 30% të kredisë tënde në dispozicion. Vetëm për shkak se keni mundësi të shpenzoni deri në 700 mijë lekë (ose sa shumë lejoni kartat tuaja) nuk do të thotë që duhet të shpenzoni përtej mundësive tuaja.

Mos bli asgjë për veten tende

Blerja e një dhuratë është një trajtim i merituar, por nuk keni pse shpenzoni kur keni mundësi të kënaqni veten gjatë gjithë vitit 2022. Por mund të blini diçka vetëm nëse i përmbaheni planit tuaj të shpenzimeve.

Bëni dhurata të vogla, nga gjërat që keni në shtëpi, në vend që t’i blini ato.

Sapunë aromatizues, qirinj, punime të vogla dore, janë disa nga gjerat që njerëzit i pëlqejnë në masë.

Sugjeroni “lojën” e shkëmbimit të dhuratave, keni më pak kosto.

Për shembull, në vend që të merrni një dhuratë për secilin person në familje apo në festën ku merrni pjesë, bëni shkëmbim dhurate, ku secili i jep një dhuratë një personi tjetër në mënyrë rastësore apo me short. (Scan)

Qendra Alert/Alert.al

 

Nafta vazhdon rritjen

Nafta është rritur, duke ndjekur fuqizimin e sesionit të kaluar, pasi të dhënat e industrisë treguan një rënie në inventarët në SHBA, ç’farë shtoi optimizmin mbi kërkesën. Nafta Brent, benchmarku që kuotohet në bursën e Londrës, u rrit me 0.3% në 79.2 dollarë për fuçi, ndërsa nafta Bruto Amerikane, u rrit me 0.2% në 76.17 dollarë për fuçi. Të dy çmimet referencë tregtohen në nivelin më të lartë në 1 muaj, mbështetur nga fuqizimi i titujve të kapitalit në të gjithë botën.

Klasat e aktiveve nga nafta e deri tek aksionet, kanë rikuperuar humbjet e fundit të nëntorit, kur varianti Omicron largoi investitorët. Instituti Amerikan i Naftës deklaroi se inventarët e naftës bruto ranë me 3.1 milionë fuçi në javën që përfundoi më 24 dhjetor, në linjë me pritshmëritë e analistëve. Çmimet e naftës janë cenuar nga 3 prodhues që kanë shpallur forcë madhore këtë muaj ndaj një pjese të prodhimit për shkak të problemeve me mirëmbajtjen dhe mbylljen e disa fushave të nxjerrjes.  Zv/Kryeministri rus Alexander Novak, që drejton lidhjet e Moskës me OPEC, ka thënë se grupi i ka rezistuar thirrjeve nga Washingtoni për të rritur prodhimin, për shkak se kërkon ti ofrojë tregut udhëzime të qarta dhe jo të devijojë nga politikat.  Investitorët presin takimin e OPEC më 4 Janar, ku karteli do të vendosë nëse do të mbajë premtimin e rritjes së prodhimit me 400,000 fuçi në ditë. (Scan)

Qendra Alert/Alert.al

Pse janë stresuese festat e fundvitit për disa njerëz

Mund të jetë periudha më e mirë e vitit për disa njerëz, por për të tjerët festat e fundvitit nuk është gjë tjetër veçse stres i shtuar. 3 në 10 britanikë pranojnë se shëndeti i tyre mendor merr një rënie të plotë gjatë periudhës së Krishtlindjes dhe festave të fundvitit, për shkak të shqetësimeve financiare, argëtimit të mysafirëve dhe mbajtjes së të gjithëve të lumtur.

Një sondazh me 2 mijë persona zbuloi se përmbushja e pritshmërive të të afërmve, angazhimet sociale dhe presioni për të paguar për gjithçka i bën shumë të ndihen të stresuar dhe të mbingarkuar.

Ndryshe, edhe pandemia ka pasur qartë një ndikim të rëndësishëm në mirëqenien dhe pasigurinë afatgjatë që mund të komplikojë këto presione, duke ushqyer ndjenjat e stresit dhe ankthit në prag të festave. (The Sun)

Qendra Alert/Alert.al

Rekord importesh të lodrave, vetëm në nëntor kapi vlerën 636 mln lekë

Periudha e festave ndikon në importin e produkteve të ndryshme dhe sidomos në tregun e lodrave dhe produkteve piroteknike. Tregu i tyre pëson një rritje të konsiderueshme sidomos gjatë muajve nëntor dhe dhjetor. “Scan Intelligence Unit” ka analizuat të dhënat e Institutit të Statistikave mbi importin e lodrave dhe produkteve piroteknike për muajin nëntor të këtij viti, si dhe krahasuar me muajin nëntor të viteve të tjera. Të dhënat tregojnë se për muajin nëntor të vitit 2021 importi i lodrave ka prekur rekord krahasuar me muajt e tjerë të vitit 2021. Vlera e importit të lodrave për muajin nëntor arrin në 636 mln lekë, ndërkohë që në tetor vlera arrinte në 326 mln lekë. Muaji Nëntor i këtij viti regjistron rekord edhe nëse do ta karahasonim me muajt nëntor të viteve të tjera. “Scan Intelligence Unit” i ka analizuar këto të dhëna që nga viti 2015. Nëntori i vitit të kaluar, e regjistronte vlerën e importit të lodrave 282 mln lekë. Vlera më e ulët përgjatë viteve të marra në studim është vlera e vitit 2015, me 233 mln lekë. Është e pamundur të analizojmë inflacionin që mund të ketë ndodhur në tregun e lodrave, por nga të dhënat mund të kuptojmë se rritja e çmimeve ka qenë e ndjeshme dhe në këtë kategori.

Nga ana tjetër “Scan Intelligence Uni” ka analizuar dhe tregun e eksplozivëve dhe produkteve piroteknike. Ndryshe nga tregu i lodrave, tregu i produkteve piroteknike nuk ka pësuar të njejtin ndryshim për nëntorin e vitit 2021. Megjithatë, vlera e importit për Nëntorin është regjistruar në 44 mln lekë, duke pësuar një rritje krahasuar me muajin Tetor, i cili e regjistronte këtë vlerë në 8 mln lekë. Për vitin 2021, muaji Maj kap vlerën më të lartë të këtyre produkteve me rreth 70 mln lekë. Edhe përgjatë viteve, muaji Nëntor i këtij viti nuk arrin të shënojë rekord, megjithëse ka vlerë më të lartë se Nëntori i viti 2020. (Scan)

Qendra Alert/Alert.al

Ndryshimet klimatike do të dëmtojnë më shumë bujqësinë në zonat fushore

Sa i rrezikuar është prodhimi bujqësor nga ndryshimet klimatike?

Studimet e bëra tregojnë se Ballkani, dhe sidomos pjesa mesdhetare e tij, pritet të jetë mjaft e goditur nga ndryshimet klimatike, të cilat do të shkaktojnë rritje të temperaturave, pakësim të reshjeve totale vjetore. Por një ndikim shumë i dëmshëm për bujqësinë është rritja e ndjeshme, që pritet të ndodhë, e fenomeneve ekstreme klimatike, si temperatura ekstreme (të larta apo të ulëta), reshje të dendura në formë shtrëngatash që shkaktojnë përmbytje, apo edhe erozion të tokave bujqësore, thatësira të tejzgjatura etj. Këto fenomene kanë ndikime të drejtpërdrejta në prodhimin bujqësor.

Përveç rënies së rendimentit, i cili në vendin tonë, për disa bimë, deri në vitin 2050 parashikohet të arrijë deri në 8-10% dhe deri në vitin 2100, deri në 18%, ka edhe pasoja të tjera që lidhen me uljen e cilësisë së prodhimit sidomos te frutat e perimet, apo edhe me humbjen e cilësive të tokës bujqësore nga rritja e kripëzimit, pakësimi i lëndës organike në tokë, apo edhe humbja e tokës nga erozioni i shtuar.

A ka evidenca për dy dekadat e fundit dhe projeksione për në vijim

Të flasësh për evidenca në Shqipëri është e vështirë për faktin se statistikat zyrtare të bujqësisë, jo detyrimisht paraqesin realitetin e prodhimit bujqësor në vend. Në këto statistika ka shumë fiktivitet dhe kryerja e analizave bazuar mbi to, jo gjithmonë do të mundësojnë nxjerrjen e konkluzioneve të sakta.

Sidoqoftë, nga kontaktet me fermerët, nuk është e vështirë të ndihen problemet që ata hasin vazhdimisht në punën e tyre të shkaktuar edhe nga fenomene. Për shembull, ky vit ishte me një pranverë të vonë dhe një verë shumë të nxehtë. Këto fenomene patën pasoja të rënda në prodhimin bujqësor. Perimet dhe frutat dolën në treg më me vonesë, dhe thatësira dhe temperaturat e larta shkaktuan dëme të konsiderueshme në të gjitha kulturat bujqësore të sezonit të pranverës.

Cilat zona janë më të rrezikuara dhe cilat kulturat bujqësore?

Të gjitha zonat, në një mënyrë apo një tjetër, janë të rrezikuara nga ndryshimet klimatike, por sigurisht, zonat ku priten që dëmet të jenë më të mëdha janë zonat fushore, pikërisht aty ku edhe bujqësia është më intensive. Në zonat malore, rreziku më i madh vjen nga reshjet e dendura, të cilat do të rrisin rrezikun e erozionit të tokës, ndërsa rritja e temperaturave, në njëfarë mënyre, jo vetëm nuk do të pengojë, por përkundrazi do të ndihmojë rritjen e bimëve, si të atyre të kultivuara, ashtu edhe të prodhimit të kullotave natyrore. Në zonat fushore e kodrinore, problemet më të mëdha do të krijohen nga rritja e temperaturave gjatë verës dhe zgjatja e mëtejshme e thatësirave, sigurisht pa lënë mënjanë edhe mundësinë në rritje të përmbytjeve gjatë stinës së dimrit.

Edhe pakësimi i ditëve me temperatura minimale, gjatë periudhës së dimrit, përbën një problem tjetër që ndikon në uljen e cilësisë së disa frutave. Shkretëtirëzimi i tokave, si pasojë e thatësirave dhe pakësimit të lëndës organike në tokë, si dhe rritja e sipërfaqeve të kripëzuara janë dy pasoja të tjera të pritshme në zonat fushore, nga ndryshimet klimatike që do të pakësojnë sipërfaqen e përdorshme të tokës bujqësore. Kulturat më të ndjeshme janë ato që mbillen gjatë pranverës, të cilat kultivohen gjatë periudhës së verës. Relativisht, më pak të prekura do të jenë kulturat dimërore. Perimet janë ndër kulturat më të ndjeshme ndaj ndryshimeve klimatike, por edhe frutat dhe bimët e tjera të arrave si misri, apo bimë të tjera që përdorin sasi të mëdha uji për zhvillimin e tyre do të pësojnë një rënie të rendimenteve. Por nuk është vetëm sasia, pasi edhe cilësia frutave dhe perimeve, si dhe aftësia e tyre për t’u ruajtur pas vjeljes ndikohet mjaft nga ndryshimet klimatike. Fermerët nuk do të kenë humbje ekonomike vetëm nga rënia e prodhimit dhe cilësisë së produkteve të tyre, por edhe nga rritja e shpenzimeve për më shumë ujitje, apo për marrjen e masave për mbrojtjen e bimëve ndaj rritjes së përhapjes së sëmundjeve dhe dëmtuesve, apo rritjes së pranisë së barërave të këqija në parcelat e kultivuara.

Çfarë masash mund të ndërmerren për të zbutur këto ndikime?

Masat për të zbutur ndikimin e ndryshimeve klimatike janë të ndryshme në zona të ndryshme klimatike, dhe varen edhe nga relievi i tokës, karakteristikat e saj etj. Në zonat fushore është e domosdoshme të punohet urgjentisht për rritjen e aftësisë ujitëse, si dhe të kapaciteteve kulluese të tokave bujqësore. Gjithashtu duhet të punohet për rritjen e efektivitetit të përdorimit të ujit, duke përdorur metoda ujitëse më efektive.

Aktualisht, pjesa më e madhe e kulturave ujiten me ujitje sipërfaqësore me rrjedhje, që është ujitja më pak efektive për sa i përket shpenzimit të ujit për njësi të sipërfaqes. Zëvendësimi i kësaj metode me ujitje mekanike metoda më efektive si ujitja me shi-hedhje, apo me pika, pa përmendur këtu ujitjen nëntokësore, do të ndihmonte mjaft në përballimin e ndikimeve të ndryshimeve klimatike. Në zonat kodrinore dhe malore, me toka të pjerrëta, masë e domosdoshme është ruajtja e tokave nga erozioni. Ne aktualisht kemi një erozion shumë të madh të tokave nga reshjet. Me rritjen e fenomeneve ekstreme të reshjeve (shtrëngatave), rrezikohet që gërryerja e tokave të jetë edhe më e madhe, me pasoja të rënda për humbjen e tokës nga erozioni. Hapja e kanaleve antierozive, përdorimi i metodave të punimit minimal të tokës apo kultivimi pa punim, mbulimi i tokës në tokat e pjerrëta për një periudhë sa më të gjatë me bimësi, janë vetëm disa nga masat e domosdoshme që duhet të merren në këto zona.

Një nga masat që mund të merret në të gjitha zonat është edhe përdorimi i kulturave, apo varieteteve dhe hibrideve, që janë më të qëndrueshëm si ndaj temperaturave të larta, ashtu edhe ndaj thatësirës. Këto mund të zëvendësojnë kulturat, apo varietetet që janë më të ndjeshme ndaj mungesës së lagështirës, apo temperaturave shumë të larta. Edhe përdorimi i praktikave agroteknike që ndikojnë në rritjen e efektivitetit në përdorimit të ujit nga ana e bimëve, p.sh. nëpërmjet rritjes së përdorimit plehërimit potasik, është një rrugë që ndikon në përballimin më të mirë të pasojave të ndryshimeve klimatike. Përvoja të tilla janë të shumta në mjaft vende të botës.

Sigurisht, në bujqësi nuk mund të jepen apo përdoren receta të gatshme. Për secilën zonë të veçantë duhet të merren masa konkrete, që përshtaten me karakteristikat e zonës. Pra është fillimisht e nevojshme të bëhen studime për përcaktimin e masave që duhet të merren. Shteti, Ministria e Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural, duhet të marrë përsipër kryerjen e investimeve të rëndësishme, si p.sh. për ujitjen apo kullimi e tokave, dhe fermerët të ndërgjegjësohen që të bëjnë pjesën e tyre në këtë drejtim. Në këtë prizëm duhet të kemi parasysh që në Shqipëri, pavarësisht sipërfaqes relativisht të vogël të tokës bujqësore, kemi disa qindra mijë fermerë, dhe përcjellja e informacionit, apo këshillimit te secili prej tyre përbën një problem më vete. (Monitor)

Qendra Alert/Alert.al