Menu

Analizë

Mbi zotimet e pa përmbajtura të Evropës dhe Kosovës

Shkruan: Enver Hoxhaj

Në Bundestag, jemi mbledhur për ta nderuar përkrahësin e madh dhe vendimmarrësin e rëndësishëm të njohjes së pavarësisë së Kosovës më 2008, Gernot Erler – politikan gjerman, deputet, ministër dhe për shumë vite ishte emisar për Evropë Juglindore! Duke besuar fuqishëm në lirinë e Kosovës si rrallkush brenda socialdemokratëve gjermanë, ishte në mbështetje të pavarësimit të Kosovës dhe më i qartë se çdokush që Gjermania duhet që në ditët e para ta njoh Kosovën, duke u treguar si një vendim fort i drejtë atëherë atje dhe sot duke u bërë gurthemel përmbyllës i paqes dhe stabilitetit në rajon!

Në këtë fjalë timen të shkurtër për nder të ditëlindjes së tij, dua të jap mendimin tim për Kosovën dhe Ballkanin në kontekstin aktual të politikës gjermane dhe të kërcënimeve gjeopolitike në Evropë dhe në botë! Derisa pritet që lufta në Ukrainë të rizgjojë gjeopolitikisht perëndimin, në Ballkan nuk po shihet një politikë evropiane që mbështetë zgjerimin e BE-së me anëtarësime të reja dhe as anëtarësim në NATO, por ka vetëm një paqartësi dhe status-quo! Si pasojë e mungesës së integrimit në struktura euro-atlantike, Serbia është duke ndjekur një politikë të dezintegrimit dhe të shpërbërjes së rendit liberal dhe pluralist që është ndërtuar në Ballkan pas rënies së Murit të Berlinit, si zbatim i politikës së saj hegjemoniste dhe të politikës së imperializmit të Rusisë në Ballkan dhe Evropë.

Gernot Erler dhe unë jemi takuar e kemi biseduar shpesh, sidomos gjatë negociatave për pavarësinë e Kosovës në kuadër të procesit të Ahtisaarit në vitet 2006/7, kur unë si anëtar i delegacionit të Kosovës erdha në Berlin për ta informuar atë! Atëherë, të dy ishim të mllefosur dhe të shqetësuar se si Rusia dhe Kina po e bllokonin anëtarësimin e Kosovës në OKB në vitin 2007. Por, asnjëherë nuk kam besuar se Kosova, një shtet i krijuar me mbështetje evropiane dhe amerikane mbi bazat demokratike dhe të konceptit liberal, nuk do të anëtarësohet se paku në Këshill të Evropës për shkak të mungesës së mbështetjes së Berlinit, Parisit dhe Romës, si është konfirmuar me shkrim zyrtarisht nga këto kryeqytete, në letrën e kancelarit gjerman, presidentit francez dhe kryeministres italiane!

Evropianët me të drejtë e kuptojnë mirë që synim i Rusisë ka qenë për të mbajtur larg BE-së dhe NATO-s vendet e Evropës Lindore, por nuk duan ta shohin që, gjithashtu, politikë e Serbisë është që të jetësohet hegjemonia serbe në Ballkan, duke e bllokuar anëtarësimin e Kosovës në BE, NATO dhe në organizata ndërkombëtare. Rreziku më i madh që sot është që Serbia të ketë veto ndaj vendeve fqinje, një zgjatim i politikës që Rusia ndjek ndaj fqinjëve të vet. Kjo gjë është jo vetëm kundër Kosovës, por edhe kundër vetë politikës perëndimore për një rajon euro-atlantik! Sikurse është duke e bllokuar Serbia Kosovën në anëtarësimet e saj kudo, ndërhyrjet e fundit të saj në Bosnje dhe tensionet mes Malit të Zi dhe Kroacisë, u bënë për të ngadalësuar integrimin e boshnjakëve në struktura euro-atlantike dhe të malazezëve në BE, gjë që në thelb është edhe zotim i politikës ruse ndaj rajonit!

Falë angazhimit të Gernot Erler dhe të gjeneratës  së tij në politikën gjermane, me mbështetje vendimtare amerikane dhe gjithë-evropiane, sot, pjesa më e madhe e Evropës Lindore është pjesë e BE-së dhe NATO-s, por që nga anëtarësimi i fundit i Kroacisë në BE dhe të Malit të Zi në NATO, me shumë po shohim një heqje dore nga zgjerimi, sesa një veprim gjeopolitik ku anëtarësimet euro-atlantike do ishin forcim dhe konsolidim i BE-së në Ballkan! Siguria, stabiliteti dhe parashikueshmëria janë tri faktorë për të cilat është angazhuar Gjermania në Ballkan, por të trija si asnjëherë më parë nuk janë kërcënuar më shumë, brenda rajonit nga vetë Serbia dhe jashtë rajonit nga vetë Rusia. E para, me ambicie hegjemoniste dhe e dyta me ambicie imperaliste ndaj Evropës!

Nëse perëndimi është i qartë për të ngadhnyer mbi imperalizmin rus që sot përmes agresionit ushtarak synon të mbajë të pushtuar një pjesë të Ukrainës, sot duhet të ndalojë Serbinë që nga jashtë po e kërcënon pavarësinë dhe sovranitetin e Kosovës, përmes situatës në veri. E Bosnjën dhe Malin e Zi po e kërcënon nga brenda përmes përçarjes politike dhe etnike. Serbia synon që ta jetësojë “fatin e saj politik” jashtë kufinjve të saj, që historikisht ka shkaktuar tragjedi në Ballkan dhe në vitet e 90′ gjenocid, do rikthim të historisë, e cila është përmbyllë më 1999 me triumfin e Kosovës mbi historinë dhe mbi Serbinë, e me një peisazh të shteteve të pavarura në Ballkan, nga Sllovenia e deri në Kosovë! Ka një rrugë të vetme përpara: jo mbyllja e dyerve të Kosovës, por anëtarësim të saj në organizata ndërkombëtare, e mbi të gjitha në NATO, Këshill të Evropës dhe anëtarësimin e saj dhe të vendeve të tjera të rajonit në BE, duke pasur një plan të qartë kohor, sjell qartësi politike dhe siguri rajonale për të gjithë! Kosova duhet te permbush premtimin e dhene per krijimin e nje Kosove multi-etnike ndërmjet konceptit te Athisaarit, e perendimi duhet të mbaj fjalen e dhenë  për antarësimin e Kosovës në bashkësinë ndërkombëtare si shtet i barabarte, pa veto të Serbisë dhe ambicieve të saj rajonale.

Një trend i rrezikshëm është duke u krijuar në Ballkan, që në vend që sot të ndodhte një forcim dhe konsolidim i modelit evropian e i kulturës politike demokratike, sot po krijohen permisa kudo për modeli i autoritarizmit politik në Ballkan, e kundërta për çka një jetë të tërë është angazhuar Gernot Erler në ëndrrën e tij evropiane për Kosovën dhe rajonin! Eshte rrezik për Balkanin qe nje moment post-modern ti rikthehet modeleve të veta autoritare te 30’ve. Kësaj duhet t’i themi jo, qartë dhe me politikë të strukturuar sikurse na ka mësuar për dekada miku im Gernot Erler! Dështimi i demokratizimit të Serbisë nuk duhet të jetë rrugë e shpëtim përmes një mendësie anti-evropiane edhe në Ballkan! Nëse zgjedhjet në vet BE-në sot fitohen me platforma anti-evropiane, ne ende si shpresë e fundit i besojmë Evropës!

(Fjalim i mbajtur në konferencën mbi Ballkanin në Bundestag, organizuar nga Südosteuropa-Gesellschaft)

Marrë nga Gazetaexpress.com

Shqipëria mes turizmit, hidrogjenit dhe vëmendjes globale

Vëmendje e turistëve perëndimor drejt Shqipërisë gradualisht po rritet. Por kjo nuk mjafton. Mobilizimi vendor për përmirësimin e shërbimeve në sektorin e turizmit është hapi i radhës i nevojshëm. Sektori i energjisë së gjelbër duhet të jetë në krye listës së përparësive sé bashku me turizmin. Prodhimi i Hidrogjenit të gjelbër nga uji (teknologjia e elektrolizës), së bashku me Hidrogjenin natyral,, janë  mundësia e dytë për të cilën Shqipëria duhet të fillojë të mobilizohet përmes bashkë-investimit me Perëndimin për tregun evropian.

 

Nga Skender Xhakaliu, Koblenz*

Ekonomia e Shqipërisë, një ndër më të pazhvilluarat në kontinentin Evropian, perspektivën e ka të hapur dhe ajo është në duart e saj.

Mundësitë që ajo të bëjë një hap të ri e të madh në një të ardhme të afërt në disa sektorë të industrisë janë të mëdha, pikërisht në momentin e përplasjeve të mëdha midis superfuqive botërore të dy blloqeve, vendeve të perëndimit dhe tandemit ruso-kinez, përkatësisht.

Turizmi

Vonesat e përmirësimit të gjendjes në sektorin e turizmit dhe standardizimit të tij me atë të vendeve evropiane, tashmë duket se janë kuptuar nga përgjegjësit në Shqipëri, dhe është duke ndodhur një vëmendjesim i klasës politike dhe të biznesit të këtij sektori, për investimet tejet të nevojshme që numri i vizitorëve të huaj nga rreth 10 milion që ishte në 2023 të rritet edhe më tej në 2024 dhe në vitet e ardhshme.

Shifrat e vitit të kaluar të numrit të turistëve nuk duhet që shkaktojnë vetëkënaqësi, por ato duhet që të jenë këndellje për përmirësimet që duhet të bëhen në infrastrukturën(at) në brigjet e detit të vendit, dhe atë në mënyrë të ekuilibruar nëpër krejt vendin, pra jo vetëm nga mesi i Shqipërisë e deri në jug, por po aq edhe nga mesi i Shqipërisë e deri në veri tek kufiri me Malin e Zi.

Turistët evropianë shprehen të kënaqur me bukuritë natyrore të bregdetit në Shqipëri, por jo edhe aq me cilësinë e shërbimeve.

Përqendrimi i menjëhershëm i masave duhet të jetë në cilësi të shërbimeve (hotelieri e ushqim – sektori HoReCa), për të ruajtur pra edhe rritur më shumë numrin e turistëve të huaj.

Pra, sektori i turizmit detar në Shqipëri e ka një moment tejet të mirë, por ai kërkon përkujdesje të shtuar tash dhe mobilizim të sektorit publik dhe atij privat për të bërë maksimumin e për ta shndërruar vendin në garues në cilësi të shërbimeve me vendet fqinje të rajonit të gjerë dhe vendeve të Bashkimit Evropian. Këtu pa lënë pas dore dhe rëndësinë e turizmit malor, kulturor e historik, mjaft të kërkuara në guidat e vizitorëve të huaj, por që edhe ato kanë mungesat e veta e nevojat e menjëhershme për përmirësim.

Energjia – Hidrogjeni

Sektori i energjisë është një aspekt me mundësi e jashtëzakonshme për Shqipërinë, dhe pikërisht në momentet kur vendet e zhvilluara ndodhet në mobilizim masiv në garën se kush më shumë do të jetë prodhues i energjisë së gjelbër.

Vendet e Bashkimit Evropian, po aq edhe SHBA-të dhe aleatët e tjerë të dy fuqive perëndimore, janë duke u mobilizuar tashmë edhe për prodhim Hidrogjeni të gjelbër po ashtu.

Bashkimi Evropian në dokumentin e parë të tij REpowerEU të vitit 2022, e ka futur Hidrogjenin e gjelbër në listën e planeve konkrete me burimet e tjera të energjisë së pastër, përkatësisht të energjisë së gjelbër, dhe tashmë fondet për investimet e nevojshme për prodhim të hidrogjenit të gjelbër po ndodhin. Madje Bashkimi Evropian e ka krijuar edhe një bankë të posaçme për Hidrogjenin, përkatësisht prodhim të tij me ndarjen e ujit (H20 ) në Hidrogjen (H2) dhe Oksigjen (O), pra për teknologjinë prodhuese dhe instalimet përcjellëse për transportim të tij deri tek industritë për përdorimin e tij.

Planet e Bashkimit Evropian për prodhim të hidrogjenit këtë vit janë freskuar edhe më shumë, nga sasia fillestare (20 milion ton në vit deri në vitin 2030, 10 milion prej tyre të prodhuar në vendet e Afrikës). Tash, synohet që deri në vitin 2040, të prodhohen deri në 35 milion ton hidrogjen në vit për tregun e BE-së.

Dhe pikërisht ndërlidhur me këto plane të BE-së, Shqipëria duhet që të kap momentin tash e jo më vonë për prodhim Hidrogjeni. Shqipëria ka mbi 400 km det i cili mund të shfrytëzohet për prodhim H2 të gjelbër.

Së fundi, pra këtë vit, hulumtimet thonë se në tokën e Shqipërisë, në minierat dhe në nëntokën Bulqizës, ka edhe rezerva të Hidrogjenit Natyror, sasia e rezervave të të cilit duhet ende saktësuar. Hulumtimet ende jo zyrtare thonë se Hidrogjen Natyror mund të ketë edhe në vende të tjera të Shqipërisë, përpos në Bulqizë.

Pra, Shqipëria ka dy të potencialet: detin dhe tokën për t’u bërë prodhues i hidrogjenit dhe prodhimeve të tjera që dalin nga vet hydrogjeni, e për të cilat kontinenti evropian, pra më së shumti BE, ka nevojë në kuadër të planeve për energji të gjelbër.

Deri më tash çështja e Hidrogjenit të gjelbër nuk është aktualizuar në opinion publik vendor në Shqipëri. Por kjo duhet që të ndodhë, dhe autoritetet shqiptare duhet që të mobilizohen, për të kërkuar bashkë-investitorë të huaj për prodhimin e Hidrogjenit të gjelbër nga uji, dhe të Hidrogjenit Natyror nga miniera e Bulqizës.

Meqë aktualisht Shqipëria nuk ka infrastrukturë të veten për përdorim vetjak të Hidrogjenit, ajo fillimisht mund të bëhet eksportuese  këtij burimi të ri të energjisë në vendet e BE-së, e më pastaj nga të hyrat e shitjes të krijojë fonde të mjaftueshme edhe për përdorim në tregun e brendshëm, përfshirë edhe në prodhim energjie elektrike, në mënyrë që përsëri edhe këtë prodhim të dytë ta përdorë për vete e të mos jetë e detyruar të shohë bursat dhe tregjet ndërkombëtare për blerje energjie kur kapacitetet prodhuese të hidrocentraleve vendore janë më të vogla.

Fuqizimi i sektorit të turizmit dhe prodhimi i Hidrogjenit, paralelisht me përmirësimet dhe rritjet e kapaciteteve të tjera prodhuese në sektorë të tjerë të industrisë, gradualisht do ta bënin Shqipërinë me një ekonomi shumë më të zhvilluar dhe garuese të fortë me ekonomitë konkurruese në Evropën Jug-Lindore.

E gjithë kjo do ta bënte një ‘Shqipëri të Re’, me fuqi blerëse të re të rritur të qytetarëve të saj, me gjendje ekonomike e sociale të stabilizuar e të fuqishme të tyre, e do ta bënte një Shqipëri të respektuar, të faktorizuar e të kërkuar nga Perëndimi.

Krejt çka duhet që kjo të ndodhë, është riorientimi i politikave ekonomike të Shqipërisë dhe mobilizimi i autoriteteve vendore në koordinim dhe bashkë-investim me aleatët perëndimorë sipas nevojave të tregut evropian, e ku energjia, përkatësisht burimet për prodhimet energjetike ndodhen në boshtin e krizës globale aktuale midis bllokut perëndimor në njërën anë dhe bllokut ruso-kinez në tjetrën anë.

Shqipëria e ka momentin TASH e jo më vonë.

*Autori është ish-Ambasador i Kosovës në Danimarkë dhe Gjermani. Aktualisht është anëtarë i Kryesisë së Dhomës së Biznesit të Diasporës

Letër e hapur Ministres së Bujqësisë, Znj.Frida Krifca dhe disa pyetje per rezultatet e Planit Kombëtar të Monitorimit të Mbetjeve

Znj.Ministre! Në një deklaratë të një dite më parë, ju, pra MBZHR kundështoi dhe përgenjeshtroi një deklaratë të një zyrtari të Koalicioni “Bashkë Fitojmë”, Z.Gjok Vuksani, i cili marrë shkas nga Emisioni ALERT, kishte bërë një deklaratë në kuadër të subjektit politik që përfaqëson.

Së pari, Z.Vuksani, për rastësi ishte i ftuar në ALERT si pedagog në UBT, si agronom, si njohës i bujqësisë dhe si ish-Drejtor i AZHBR dhe është e drejta e tij te bëjë deklarata teknike apo politike. Këtë të fundit, nuk e ka bërë në asnjë moment gjatë emisionit, pasi kam dashur të qëndroj jashtë dhe larg politikës, anshmërive politike, pavarësisht se herë cënohen e herë mbrohen iniciativa apo vendimmarrje politike.

Së dyti, nga deklarata e vartwsve tuaj, u vu re se nuk ishit dakord as me shifrat e publikuara gjatë emisionit, të cilat për hir të së vërtetës, ishin të frikshme në raport me sigurinë ushqimore dhe mbrojtjen e konsumatorëve. Gjithësesi, duket se nuk ishit dakord me shifrat e publikuara nga vetë dy institucionet tuaja të varësisë, ligjzbatuese, AKVMB dhe AKU, te cilave jua kishim kërkuar dhe u përgjigjen në mënyrë zyrtare.

Znj.Krifca! Përsa më sipër dhe referuar deklaratës tuaj të djeshme, kam disa pyetje për Ju, përgjigjet e të cilave mund t’i ktheni po me një deklaratë publike, ose në Emisionin ALERT, kur të keni deshirë dhe mundësi ju. E rëndësishme është që publiku, konsumatorët të kenë një përgjigje dhe informacionin e duhur (personalisht unë jam i qartë). Siç dhe ka gjatë të ndodhë, edhe mund të mos përgjigjeni fare, ne kemi të drejtë vetëm t’ju bëjmë pyetjet.

  1. A iu duken normale statistikat e mbetjeve të antibiotikëve në vezë dhe mjalt?
  2. A iu duken normale rezultatet e analizave të mbetjeve të pesticideve në fruta-perime?
  3. A është normale që në këto rezultate analizash të rezultojë edhe prezencë pesticidesh apo antibiotikë të ndaluar?
  4. A iu duket normale se për të gjitha sa më lart, por edhe për rastet kur qumështi rezulton me aflatoksinë, nuk ka asnjë masë konkrete as nga ana e institucioneve për gjurmueshmërinë dhe asnjë informacion për konsumatorët, asnjë komunikim risku?
  5. Në lidhje me alert-et nga RASFF që ju e përmendni, sa raste eksportesh keni monitoruar ju? Sepse plani i mbetjeve nuk është për eksportet!!! Apo është për eksportet dhe tregu vendas nuk monitorohet???!!! (Vetëm nga 1 prill 2023 deri më 10 prill, në portaline konsumatorit RASFF, janë 3 raste produktesh ushqimore që kanë rezultuar me probleme në BE)
  6. Po Shqipëria sa raste ka deklaruar në RASFF?
  7. A është mostruar ndonjë produkti importit?
  8. Cilat janë masat që janë marrë në të gjithë zinxhirin, nga të gjitha institucionet dhe cilat kanë qenë rezultatet për rastet e analizave jokonform (pozitive)?
  9. Gjatë deklaratës tuaj, përse nuk thatë një fjalë të vetme për impaktin e Fletores së Fermerit, e cila “festoon” dhe 1-vjetorin?
  10. Çfare ka përmirësuar Fletorja në lidhje me gjurmueshmërinë?
  11. Çfare i kontrollon AKU kësaj fletoreje dhe si është reflektuar ajo në Planin e Mbetjeve?
  12. Çdo rast jokonform është ndjekur bazuar në ligj nga strukturat përgjegjëse për të zbuluar hallkën e zinxhirit e cila ka nevojë të përmirësohetm, thoni ju në deklaratën tuaj, pa sqaruar se cilat kanë qenë masat dhe sa rastë janë zbuluar; këshillime, studime për përmirësim nga MBZHR etj.?
  13. Sa ton produkte jokonfom janë asgjësuar dhe çfarë produktesh ushqimore?
  14. Kur flisni për RASFF, sigurisht që produktet blegtorale mbeten jashtë, sepse ne nuk eksportojmë. Po situata e produkteve blegtorale si është? Aflatoksina, qelizat somatike, infeksionet, antibiotikët…???
  15. Në RASFF dalin edhe raste me infeksione Jovetëm me mbetje!
  16. Si në rastin e Planit të Monitorimit të Mbetjeve, ashtu dhe në Planet Vjetorë të Inspektimeve të AKU dhe AKVMB, si nuk ka asnjë rast komunikimi që X produkt, X fermë, prodhues apo importues, ka këto produkte në treg që të mos konsumohen?

Duke iu falenderuar për vëmendjen, konsumatorët presin përgjigjet tuaja.

Granit Sokolaj

Drejtor i Qendrës ALERT

Autor dhe moderator i Emisionit ALERT

Tkurret me 36 % buxheti për mbështetjen e fermerëve, skemat mbështetëse të pastudjuara që nuk ndalojnë degradimin e blegtorisë

Nga Prof.Gjok Vuksani

Cdo fillim viti gjysma e shqiptarëve që jetojnë në zonat rurale presin me padurim fondin që buxheti i shtetit i ka alokuar bujqësisë dhe zhvillimit rural. është pikërisht ky momenti, që dëshmon se cilat janë politikat agrare që do të aplikojë qeveria për mbështetjen e fermerëve përgjatë ciklit të prodhimit bujqësor.

Megjithëse me shumë vonesë, miratimi i VKM Nr. 125, datë 1.3.2023, nuk solli lajme të mira për fermerët shqiptarë. Konkreisht:

Së pari fondet e akorduara nga buxheti i shtetit për mbështetjen e fermerëve janë vetëm 3.3 miliardë lekë, ose 36 % më pak se fondi i dhënë gjatë vitit 2023, që kapte shifrën e 5.1 miliardë lekëve.

Bujqësia shqiptare vazhdon te jetë e diskriminuar, pasi mbështetet vetëm me 27 milionë euro, krahasuar me Kosovën, që mbeshtet këtë sektor me rreth 100 milion euro, pa folur pastaj për Maqedoninë që i mbështet fermeret me 150 milion euro. Pikërisht, kjo është një nga arsyet kryesore që produktet bujqësore të rajonit janë më konkuruse se prodhimet shqiptare.

Nuk mund të ketë asnjë shpjegim të arsyeshëm për uljen drastike të buxhetit në mbështetjen për fermerët edhe pse nga Ministria e Bujqësisë mundohen të justifikohet me injektimin e fondeve të IPARD III, të cilat nuk janë disponibël akoma. Për më tepër destinacioni i tyre është për fermat e mëdha dhe me kapacitete  financiare të fuqishme, pasi qëllimi i këtyre fondeve është për të arritur “standardet më të larta” në bujësinë shqiptare .

Gjithashtu “Raport Progresi” 2022 e ka shprehur qartë kritikën e tij se: Buxheti kombëtar i bujqësisë vazhdon të jetë i ulët dhe IPARD nuk duhet të përdoret si zëvendësim për mbështetjen kombëtare.

Një nga zv/ministrat, duke u përpjekur të justifikojë financimin e ulët, është shprehur se financimet do të shtohen herë pas here në varësi të buxhetit të shtetit.

Ministria dhe drejtuesit e saj nuk e kuptojnë se fermerët duhet të planifikojnë mbjelljet e pranverës apo të vjeshtës, duke patur parasysh edhe mbeshtetjen që mund të përfitojnë  nga shteti, prandaj në këto kushte rrezikohet që toka të lihet djerrë, duke parë sasinë e pamjaftueshme të finacimit për skemat kombëtare.

Lajmi i dytë i keq që sjell VKM tashmë e miratuar, është se ky fond i pamjaftueshëm që është destinuar për fermeret, nuk shkon i gjithi për ata, pasi një pjesë e konsiderueshme e tij do të investohet për ndërmarrje shtetërore.

Në pikën 2.2 të VKM parashikohet: “Mbështetje për ndërtimin e tregjeve të produkteve bujqësore, tregjeve të kafshëve të gjalla ose thertoreve për shoqëritë tregtare, me kapital 100% shtetëror, në vlerën jo më shumë se 30 000 000 (tridhjetë milionë) lekë për subjekt”.

Pra, paratë nuk u jepen fermerëve, por shkojnë për ndërmarrjet shtetërore, duke u maskuar si fonde për fermerët vetëm për faktin që transferimi i këtij fondi realizohet nëpërmjet AZHBR-së, në numrin e llogarisë 604 të buxhetit të shoqërive tregtare shtetërore. Pra, e thënë ndryshe, shteti financon shtetin.

Mund të ishte më e thjeshtë që ky fond të transferohej direkt në fondin e bashkive, apo ndërmarjeve shtetërore, pa qënë e nevojshme të llogaritet si fond që shkon për fermerët.

Së treti, problem vazhdon të jetë reduktimi i numrit të skemave mbështetëse, duke sjelë reduktimin e mbështetjes në sektorë të caktuar të bujqësisë.

Është  hequr pa asnjë studim, pa asnjë arsyetim profesional, skema për mbështetjen e mbjelljes së grurit, e cila u trumbetua fuqishëm vitin e kaluar si një nga sukseset më të mëdha të qeverisë.

Gjithashtu, është hequr në mënyrë absurde skema e mbështetjes për ndërtimin e serave diellore, të cilat shërbejnë si strukturë bazë për garantimin e rritjes së prodhimit të hershëm dhe rritjen e eksportit të perimeve.

Është eliminuar pa asnjë studim paraprak të thelluar, skema për mbështetjen e mbjelljës se bimëve mjeksore dhe aromatike, kur rreth 95% e tyre shkojnë për eksport.

Në kushtet kur kemi zona të tëra rurale te shpopulluara, kur mungon krahu i punës dhe ku e vetmja mënyrë për të zëvendësuar këtë mungesë, është përdorimi i teknologjive të reja dhe mekanizimi i bujqësisë. “Mendjedriturit” e kësaj Ministrie e kanë zhdukur fare skemën mbështetëse të automatizimit dhe digjitalizimit të proceseve të punës, në kundershtim me politikat evropiane të CAP.

Eksporti i produkteve bujqësore nuk mbështetet me asnjë lekë, pavarsisht se  ministrja Krifca ka premtuar se eksportet do të kapin shifrën 1(një) miliardë dollarë, gjë e cila mund të realizohet vetëm me mbështetje finaciare dhe jo me fjalime dhe propagandë.

Gjithashtu nuk ka asnjë mbështetje për ruajtjen, përpunimin dhe tregtimin e vajit të ullirit, këtë eleksir që prodhon toka shqiptare, ndërkohë që me qindra tonë të këtij produkti prishen në shtëpitë e feremerëve. Nuk jepet asnjë lekë për pemtarinë, një nga sektorët me potencial të jashtëzakonshëm, vecanërisht në zonat kodrinore të vendit tonë.

Nuk është parashikuar asnjë mbështetje për kreditimin e bujqësisë apo të siguracioneve në rast të dëmtimeve të prodhimit bujqësor nga fatkeqësitë natyrore.

Pra, skemat mbështetese të vitit 2023 janë shumë më pak të financuara dhe vetëm një spektër i ngushtë i fermave mbështetet nëpermjet buxhetit të shtetit.

Ndërkohë që Kosova, financon të gjithë sektorët, nga prodhimi i fidanëve frutorë, blegtorinë, prodhimin e vezëve, prodhimin e mishit, grumbullimin e produkteve, prodhimin e grurit, misrit, vreshtit deri tek pagesa e 75% e primit të sigurimit nga fatëkeqsitë natyrore.

Për më tepër, masa e financimit për çdo skemë, është  dyfishi i mbështetjes që jepet  në Shqipëri përkatësisht: skema për mbështetjen e të imtave është 25 euro/ krerë, në vendin tonë është 10 euro/ krerë. Bletët mbështeten në Kosovë me 20 euro/ koshere, tek ne mbështeten me rreth 8 euro/ koshere.

Në vendin tonë skemat mbështetese janë ndërtuar në mënyrë amatoreske, duke mos patur parasysh efektin që shkaktojnë ato në sektorë të caktuar.

Vendosja e kufijve të poshtëm për mbështetjen e fermerëve me me të paktën 10 lopë dhe mbi 100 dele e dhi, eleminon me një të rënë të lapsit pothuajse 80% të fermerëve të vendit tonë.

Kjo skemë e gabuar është një nga shkaktarët kryesor që ka çuar në përgjysmimin e  numrit të bagëtive në 10 vitet e fundit, duke eleminuar fermat e vogla me më pak se 10 krerë lopë.

Nga ana tjetër, vendosja e kufijve të sipërm të financimit jo më shumë se 500 000 (pesëqind mijë) lekë për fermë tek skema e mbeshtetjes për lopët e qumështit dhe jo më shumë se 360 000 (treqind e gjashtëdhjetë mijë) lekë për fermat me bagëti të imta, është absurde.

Kjo ndërhyrje arbitrare pa asnjë logjikë ekonomike, kufizon mbështetjen e komplekseve të mëdha  me mbi 50 krerë lopë, që aktualisht po mbajnë peshën kryesore të prodhimit të qumështit në vendin tonë.

Skema për mbështetjen e fermerëve me naftë është një tjetër dështim i qeverisë në disa aspekte, dhe  konkretisht:

Për këtë skemë është përcaktuar një fond limit rreth 1.3 miliardë lekë, vlerë e cila mbulon vetëm 1/5 e sasisë së naftës që përdoret nga fermerët gjatë një viti bujqësor. Pra, që në krye të herës qeveria niset me premisën që do të plotësohen rreth 20% e nevojave të fermerëve, pavarësisht se për çfarë sasie ata aplikojnë, apo çfarë ata mbjellin.

Kjo skemë menaxhohet nga pikat e karburanteve “furnizues të kontraktuar në bazë të përzgjedhjes”, që nuk kanë asnjë lidhje me strukturat e bujqesisë dhe si qëllim kryesor kanë fitimin dhe jo mbarëvatjen e bujqësisë.

Gjithashtu, një zhvillim mjaft regresiv për këtë skemë, është rritja e sipërfaqes minimale për të përfituar këtë mbështetje nga 0.4 ha në 2022 ne 1 ha në 2023, gjë e cila redukton në maksimum numrin e fermerëve që financohen.

Për më teper, “fermerët paraqiten me kartën individuale në pikën e karburantit, në të cilën është hedhur informacioni për sasinë e naftës…” Kur ai nuk ka traktorë për të furnizuar, e merr naftën me bidona që përfundon në automjetet private dhe jo në traktorët bujqësor.

Shpërndarja e naftës pa akcizë është një skeme mjaft abuzive, sepse naftta duhet të shpërndahet bazuar në sipërfaqen e tokes se punuar dhe të verifikuar direkt tek fermeri në numrin e llogarisë, pa hallka ndërmjetëse të “furnizueseve të kontraktuar”, njesitë vendore dhe bashkitë.

Specialistët e bujqësisë janë kthyer në plotësues të letrave fiktive të detyruar nga eprorët, duke lënë pas dore këshillimin e fermerëve dhe hartimin e projekteve teknike.

Ky përshkrim me nota negative mund të paragjykohet nga lexuesit si i njëanshëm, apo i nxitur nga këndvështrime të ndryshme politike.

Por, gati në të njëjtat konkluzione ka arritur edhe  FAO nëpërmjet studimit: ANALYSIS OF AGRICULTURE AND RURAL DEVELOPMENT POLICY IN ALBANIA , Budapest 2022 ku konkludohet se:

Në nivel politikash, Ministria e Bujqësisë ka kapacitete të kufizuara për të kryer studime të situatës dhe për të kuptuar perspektivën e sektorit.

Zakonisht, skemat kombëtare të mbështetjes janë bazuar në analiza të thjeshta, duke i dhënë përparësi problemit por duke mos identifikuar prioritetin. Skemat mbështetëse për blegtorinë kanë ndikuar negativisht duke reduktuar numrin e bagëtive në fermat me më pak se 10 krerë lopë dhe numrin e të imtave në fermat që zotërojnë  më pak se 100 krerë dele/ dhi.

Një fakt skandaloz që evidenton ky studim është se, 64% e stafit të Agjencisë për Zhvillim Bujqësor dhe Rural, ka formim profesional që nuk përputhet me vendin e punës. Kjo gjë që ka ndikuar negativisht në proceset e seleksionimit të projekteve, kontrollit dhe monitorimit të tyre dhe ka bërë që këto projekte të mos jenë eficente.

Afërsisht 6 në 10 fermerë nuk kanë besim tek Ministria e Bujqësisë shqiptare për menaxhimin e subvencioneve.

Graf.1.FAO Budapest 2022

 

Së fundmi, më vrastarja është se, tarifat nominale fikse të përcaktura për hektar, për krerë bagëti apo për zgjua blete, “kur fondi në dispozicion rezulton më i vogël se totali i kërkesës së aplikimeve”, vlera e financimit që përfitohet për njësi  reduktohet në përputhje me fondin në dispozicion për çdo skemë.

E shprehur më thjeshtë, kur kemi më shumë aplikantë se para në dispozicion për një skemë të caktuar, nuk do të shtohet financimi nga buxheti i shtetit. por bëhet një ndarje propocionale e fondit ekzistues, duke reduktuar në fakt financimin për njësi.

Pra, qeveria e rilindur, edhe sasinë e parave për njësi të parashikuara në VKM nuk e disburson, por në fund do të bëjë një rishpërndarje sipas stilit ‘alla’ socialist nga një thërrime për secilin aplikant.

Politikat mbështetësë të planifikuara për vitin 2023 janë amatoreske dhe nuk sjellin asnjë zhvillim pozitiv, përkundrazi, do të vazhdojë degradimi i blegtorisë dhe shpopullimi i zonave rurale.

Por, me sa duket, për Ministrinë e Bujqësisë më të rëndësishme janë ‘selfie’, ‘like’ dhe ‘share’, që bëhen për ministren, duke krijuar një realitet virtual, pavarësisht degradimit të bujqësisë shqiptare.

Momenti për konsolidim të trajtimit të të ardhurave personale- Individi deri në 480.000 lekë në vit/pa detyrim regjistrimi, deklarimi dhe pa taksim

Dr. Elisabeta KATIAJ/ Eksperte Ekonomie

Diskutimeve të shumta nëse mund të ketë barazi në trajtim të të ardhurave nga punësimi dhe atyre nga vetpunësimi i janë përgjigjur shumë ekspertë të ndryshëm në mëmnyra të ndryshme, por në fakt cili është angazhimi i secilit nga këto role, cilat janë rrisqet që hasin këto role, kostot e veprimit, çfarë mund të bëhet ndryshe, si tatohen sot të ardhurat personale, dhe të tjera pyetje lindin për të krahasuar barazinë në angazhim për të gjykuar edhe barazinë në taksim.

Statusi i një punëmarrësi, vetëpunësuari ose person fizik tregtar me apo pa punëmarrës janë dy role, por në diskutimet aktuale nga ekspertë të ndryshëm është harruar të përfshihet në këtë temë edhe individi jo i punësuar dhe jo i regjistruar si i vetpunësuar.

Konkretisht një punëmarrës, ushtron një detyrë kundrejt një marrëdhenie kontraktuale që rregullon marrëdhëniet e punës dhe përmban të drejtat dhe detyrimet e palëve. Punëmarrësi mbi pagën paguan kontributet dhe përsa i përket atyre punëmarrësve që tejkalojnë pagën maksimale për të cilën paguhen kontributet shoqerore e shëndetësore, kemi të bëjmë me një punëmarrës i cili ka kontribuar për një pension shumëfish mbi atë mesatar, paguhet me një pagë më shumë se dyfishi i pagës mesatare në shkallë vendi dhe si rrjedhojë gëzon një jetesë në shkallën e luksit, i adminsitruar nga një marrëdhenie e vetme pa rrisk. (Pagat e nivelit të lartë i përkasin kryesisht niveleve drejtuese, sektorëve të inteligjencës dhe jo atyre te kualifikuara si punë me rrezik të lartë), ndërkohë që një i vetpunësuar, zakonisht heq dorë nga investimi për pension duke përfituar menaxhimin e të ardhurave në kohë reale.

Personi fizik tregtar me ose pa punëmarrës, ushtron aktivitet në një treg të lirë, nën presionin e disavantazheve të konkurencës jo të ndershme, shumëherë i detyruar nga papunësia dhe mbart një marrëdhënie me shumë operatore mbikqyrës ose bashkëveprues.

Personi fizik tregtar përgjigjet personalisht për detyrimet ndaj të tretëve dhe është i ekspoziar 100 % ndaj çdo rrisku ndryshe nga punëmarrësi që në çdo rast, gëzon mbrojtje nga çdo hierarki institucionale.

Personi fizik tregtar, investon i vetëm për trajnime dhe zhvillim personal. Ndërkohë që punëmarrësit i ofrohet nga punëdhënësi një mundësi e tillë në përgjithësi.

Të ardhurat nga pagat kanë një cikël të programuar kohor dhe mospërmbushja e këtij detyrimi, rregullohet dhe penalizohet me ligj. Mospagesa e një klienti për të vetpunësuarin i nënshtrohet një proçesi pa fund kërkese për arkëtim, i cili mund të ketë edhe përfundim në borxh të keq.

I vetpunësuari paguan edhe taksë vendore sado e vogël qoftë.

I vetpunësuari i nënshtrohet një legjislacioni ndryshe për njohjen e shpenzimeve.

Prandaj i Vetpunësuari dhe Punëmarrësi nuk janë një status i ngjashëm për t’u krahasuar përsa i përket nivelit të taksimit apo për të qënë në linjë të njëjtë taksimi.

Duke patur në strategji taksimin progresiv, qeveria duhet t’i qëndrojë kësaj metodologjie, por ne dukje shfaqet një sistem jo i mirëkuadruar me qëllimin e vet, ose nga ndryshime të shumta ka nevojë për një konsolidim të qëllimit të përgjithshëm me normimin e taksimit mbi të ardhurat personale.

Nga njëra anë sistemi i taksimit mbi pagën në Shqipëeri është ruajtur i thjeshtë ndër vite. Ajo çka është e nevojshme, por tashmë që ekonomia ka marrë një formë dhe është krijuar një strukturë e mirë administrimi të marrëdheniës fiskale institucion – biznes – individ, nëpërmjet edhe investimeve ne digjitalizim të shërbimeve, mendohet do të ishte momenti për diversifikimi të nivelit të të ardhurave individuale, familjare dhe i statuseve të veçanta.

Aktualisht kemi diversifikim të ardhurash vetëm në lloj të tyre të trajtuara me nivel tatimi ndryshe.

Të ardhura nga paga; tatimi progresiv i pagës;

Të ardhura nga qeratë, 15%

Të ardhura nga i vetpunësuari, 0%-15%

Të ardhura nga shpërndarja e fitimeve 8%

Të ardhura nga shërbime të ndryshme si individ apo pjesëmarrje në borde etj., 15%

Pra diversifikimi për lloj tatimi mendohet të ketë ardhur si pasojë e ndryshimeve të fraksionuara të ligjit dhe të pakuadruara më së miri.

Ky diversifikim krijon imazhin e taksimit ndryshe të individit dhe nuk përkon me konceptin e taksimit progresiv mbi të ardhurat.

Statuse të tilla si: Kryefamiljar me fëmijë në kujdestari, Kryefamiljar që ka në ngarkim njerëz me aftësi të kufizuara, të rinj deri në moshën 25 vjeç, (politikat e mbështetjes së rinisë), e kështu me radhë, duhet të përjashtohen ose të gëzojnë status të veçantë ndaj trajtimit të të ardhurave personale qoftë si punëmarrës ashtu edhe si i vetpunësuar pavarësisht trajtimit të tyre në disa avantazhe të ofruara si subvencion i kostos së energjisë, etj.

Ndërkohë që Individi është totalisht i pamonitoruar në marrëdhënie me transaksionet individ-individ. Në rastin kur kjo marrëdhenie është me një biznes apo marrëdhenie qeraje, transaksioni i nënshtrohet tatimit në burim. Por rastet e transaksioneve individ me individ përveç rasteve të trajtuara nga një marrëdhenie kontraktuale noteriale, ato janë të pamonitorueshme.

Shembull: Një individ kërkon të rregullojë një pajisje në shtëpi. Kërkon një Teknik, i cili kryen shërbimin si individ duke marrë pagesën në dorë.

Kjo mënyrë as nuk kontrollohet dhe as nuk mund të matet.

Por nësë një individ nuk do të kishte detyrim deklarimi e as taksimi për një të ardhur të limituar, ata do të orientonin pagesat e tyre në bankë. Banka minimalisht do të kishte një formalizim të shumë indikatorëve që masin indeksin e konsumit, qarkullimin etj. Por edhe në përgjithësi orientimi i transaksioneve nga ato me para në dorë, drejt atyre bankare apo produkteve bankare, orienton ekonominë drejt formalizimit.

Prandaj një zgjidhje e mirë, e aplikueshme edhe nga shtete të tjera qoftë edhe nga ato të zhvilluara, do të ishte përcaktimi i nivelit të të ardhurave afërsisht 480.000 lekë në vit, si një e ardhur personale pa detyrim deklarimi dhe taksimi.

Kjo, jo vetëm për marrëdhënien individ-individ por edhe Individ Biznes, do të mund të lehtësonte qarkullimin e paligjshëm në rrugë ligjore duke njohur si shpenzim edhe nga biznesi në rast se një shpenzim i tillë lidhet me të, kundrejt një kontrate shërbimi.

Nga ana tjetër edhe hendeku i nivelit të taksimit ndryshe duhet të ketë një logjikë të qartë dhe të matshëm me distancën nga të ardhurat e minimumit jetik, pagës minimale, mesatare dhe medianës për status e për sektor.

Kjo kërkon një studim metodologjik për të dalë në konkluzione vlerash duke u referuar analizes kosto e përfitime. Por patjetër duke mos u ngatërruar midis konceptit të ardhura nga punësimi (Punëmarrës), Individ, apo të ardhura si i vetpunësuar apo Punëdhënës dhe duke mbajtur një qëndrim diversifikimi të taksimit mbi të ardhurat personale sipas statusit të individit, familjes apo nivelit të të ardhurave apo llojit të të ardhurave qoftë edhe në cilësinë e individit, punëmarrësit, punëdhënësit, apo të vetpunësuarit.

Pra, ky sistem kërkon së pari identitetin dhe në bazë të këtij identiteti të përkufizuar, të përshkallëzohet tatimi mbi të ardhurat personale.

Rrapaj nga KASH: Buxheti në sektorët e ekonomisë, s’mund të konkurrojmë me rajonin

I ftuar në emisionin “Alert” në News24 nga Granit Sokolaj, Agim Rrapaj kryetar i Këshillit të Agrobiznesit Shqiptar foli për debatin mbi buxhetin në të gjithë sektorin e ekonomisë së ushqimit, Skemën Kombëtare dhe se sa mund të konkurrojë Shqipëria me vendet e rajonit.

“Skema Kombëtare është një pjesë e vogël e buxhetit. Debati për buxhetin në të gjithë sektorit e ekonomisë së ushqimit, duke nisur nga bujqësia ka qenë i hershëm. Debati ka filluar tek përqindja që mbështetet bujqësia si sektor dhe gjithë sektorët e tjerë të ekonomisë së ushqimit, në funksion të shpenzimeve të përgjithshme. Mbështetja ka lëvizur nga 1.6-2.1%. Në vendet e tjera është mbi 3% deri në 5%. Nga shpenzimet e përgjithshme këto sektorë furnizohen në këto përqindje, ne kemi 2.1% në këtë periudhë.  Ky raport është i zhdrejtë për shumë arsye, edhe për konkurrencën krahasuar me vendet që janë të ngjashme me ne, në konceptin e prodhimeve, tregjeve etj. Ky raport natyrisht e penalizon sektorin në disa aspekte: Së pari, në aspektin e konkurrencës. Nuk mund të jesh konkurrues kur të tjerët financojnë më shumë sektorin se sa ne. Së dyti, ka të bëjë me burimet e financimit, jemi mbajtur nga remitancat është matur sektori në nivelet e rritjes. Sektori i bujqësisë nuk ka rënë dhe faktor kryesor janë remitancat. Emigrantët asnjëherë nuk e kanë lënë pa financuar familjet e tyre. Skema Kombëtare ka qenë e mirëpritur nga fermerët, por kanë ngelur dhe fermerë pa disbursuar. Debati jonë ka qenë i vazhdueshëm dhe i fortë sa i përket buxhetimit të Skemës Kombëtare dhe jo vetëm. Debati mes nesh, si fermerë, investitorë në bujqësi, blegtori, peshkim etj. ka nisur që nga shpenzimet për administratë, për rrogat e agronomëve, për rrogat e fermerëve, nuk mund të pretendohet të përballojnë këto vështirësi që kanë, pasi rrogat janë shumë të ulëta, duhet shtuar buxheti”-deklaroi Rrapaj.

Qendra Alert/Alert.al

Indeksi global i bujarisë, ku renditet Shqipëria?

Indeksi iBujarisë 2022, i publikuar nga “Fondacioni i ndihmës dhe bamirësisë” (Charities Aid Foundation), Shqipëria renditet në vend të 96-të sa i përket bujarisë. Ky indeks ka nisur të vlerësohet dhe të publikohet që në vitin 2008, duke marr shkas nga kriza globale financiare dhe ka vijuar të publikohet edhe në vitet në vazhdim. Të dhënat janë të mbledhura dhe përpunuara nga “Gallup”, kompania e njohur për sondazhet e saj të opinionit publik të kryera në mbarë botën, dhe përfshijnë sondazhe të zhvilluara në 119 vende të botës.

Indeksi ka për qëllim të sigurojë të dhëna rreth natyrës së të dhuruarit, ose bujarisë, e shpërndarë në të gjithë botën. Indeksimi është mbështetur në tre aspekte bazë, të shtruara në formën e pyetjeve. Le të shohim si qëndron Shqipëria në secilën prej këtyre pyetjeve.

Pyetja e parë ka të bëjë me ndihmën ndaj një të panjohuri, ku vendi ynë renditet në pozicionin e 78-të në botë, duke shënuar 57%. Pyetja e dytë për të kuptuar më shumë mbi bujarinë, ka të bëjë me dhurimin në vlerave monetare. Sipas të dhënave, vendi ynë renditet në i 48-ti, dhe ka grumbulluar 36% pikëzim. Ndërsa, pyetja e tretë ka të bëjë me punën vullnetare, pra sa të gatshëm janë qytetarët që të dhurojnë nga koha e tyre për punë vullnetare në dobi të komunitetit apo nismave dhe kauzave të ndryshme sociale. Në këtë aspekt, vendi ynë ka rënditjen më të dobët, pasi ka realizuar vetëm 8% pikëzim, duke u renditur në vendin e parafundit në botë, ose të 118-të. Në varësi të kësaj renditje, shohim që shqiptarët janë më mirë në dhurimin e ndihmës në vlerë monetare, janë disi më keq në gatishmërinë e tyre për të ndihmuar një të panjohur dhe renditen shumë keq për kohën vullnetare që dhurojnë.

Për sa i takon vendit më bujar në botë, Indonezia renditet e para, për të pestin vit radhazi, ku sipas raportit kjo mund të lidhet me besimin e tyre, kulturën dhe traditat për të dhuruar para dhe kohë, si dhe për të ndihmuar njerëzit në nevojë. Indonezia ndiqet më pas nga vende të tilla si Kenia, Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Australia dhe Zelanda e Re. Vendet më pak bujare sipas kësja renditje rezultojnë Kamboxhia, Japonia dhe Afganistani. Kryesisht në fund të klasifikimit qëndrojnë vendet të cilat përballen vazhdimisht me konflikte dhe paqëndrueshmëri politike, ekonomike dhe sociale. Përjashtim bën Japonia, ku sipas raportit ekziston mundësia që japonezët e konsiderojnë si përgjegjësi të ndihmuarit apo të dhuruarit.

Nga ana tjetër, krahasuar me vendet e rajonit Shqipëria renditet si vendi “më pak bujar”. Serbia renditet në vendin e 27-të, Maqedonia e Veriut në vendin e 34-të, Bosnje dhe Hercogevinga në vendin e 42-të, Kosova në vendin e 44-të, ndërkohë që mungojnë të dhënat për Malin e Zi. (Scan)

Qendra Alert/Alert.al

Ja kur pritet që çmimet të “kapërcejnë” krizën ekonomike

Pas rritjes së çmimeve për shkak të luftës në Ukrainë, kostot e jetesës për qytetarët shqiptarë pritet të shkojnë sërish në nivele normale në fund të këtij viti. Në dokumentin e  kuadrit makroekonomik fiskal 2024-2026, parashikohet që ky vit do të mbyllet me një inflacion në 3 %, ku në konsideratë merret skenari më optimist.

“Presionet  inflacioniste  parashikohet  të  zbuten  në  periudhën  afatmesme.  Me  shuarjen  e  efektit  të bazës  në  normën  e  inflacionit,  duke  supozuar  se  nuk  do  të  ketë  një  goditje  tjetër  të  qenësishme  në ofertën globale të mallrave bazë, si dhe në reflektim të tkurrjes  së të ardhurave reale të disponueshme dhe  shtrëngimit  domethënës  të  kushteve  financiare,  të  cilat  do  të  ushtrojnë  një  presion  frenues  të kërkesës agregate, në skenarin bazë parashikohet (supozohet) se inflacioni do të rikthehet gradualisht drejt  targetit  të  tij  prej  3%  në  fund  të  vitit  2023  dhe  do të qëndrojë  rreth këtij  niveli  për  periudhën afatmesme 2024–2026”, thuhet në dokument.

Ndërkohë po të marrim në analizë se çfarë ka ndodhur në vitin 2022, rezulton se sipas shifrave të INSTAT, muaji dhjetor u mbyll me një nivel inflacioni në  7.4 % ndërsa mesatarja vjetore fiksohet në rreth 6.7 për qind.

Niveli më i lartë i inflacionit është regjistruar në muajin Tetor me 8.3 për qind dhe më pas ka nisur një tendencë rënëse. Por duke marrë në konsideratë faktin se Shqipëria varet në mënyrë të konsiderueshme nga importi dhe luhatjet në tregjet ndërkombëtare, pavarësisht politikave monetare vendase, rikthimi në kushtet e parakrizës duket paksa e vështirë. (Scan)

Qendra Alert/Alert.al

Cirogu nga Qendra Konsumatori Shqiptar: Qytetarët, të pasigurt nga teknologjia

E ftuar në emisionin “Alert” në News24 nga Granit Sokolaj, Eldisa Cirogu nga Qendra Konsumatori Shqiptar foli për rreziqet që i kanosen konsumatorit nga teknologjia dhe për legjislacionin e BE, që i unifikon shtetet sa i takon kërkesave dhe përgjegjësive kundrejt qytetarit të vet.

“Jemi totalisht të pasigurt në përdorimin e teknologjisë sot dhe në mënyrën se si kjo teknologji po ndërvepron në përdorimin e të dhënave tona. Jo në të gjitha shtetet e Bashkimi Europian është në nivele të njëjta. Në Shqipëri ekziton një përgjegjshmëri shumë e ulët sa i përket rëndësisë së të dhënave personale. Kjo ka të bëjë edhe me konsolidimin e disa insitucioneve që në Shqipëri mungojnë dhe në fakt Bashkimi Europian ka patur një kronologji ndryshimesh në legjislacionin e vet. Nga 2002 kishim një direktivë të BE ku i linte të lira shtetet të arrinin rezultatin. Nga 2002-2018 pati disa ndryshime, pasi teknologjia hyri në mënyrë të shpejtë dhe patjetër se kishte nevojë për ndryshim në legjislacion. Dhe në 2018, një rregullore e BE i unifikon shtetet të jenë në një tutelë sa i takon kërkesave dhe përgjegjësive kundrejt qytetarit të vet. Ne sot me epokën e re të teknologjisë, Inteligjencës Artificiale jemi akoma më shumë të rrezikuar dhe konfuz se si do përdoren këto të dhëna. Të dhënat tona sot janë totalisht të pasigurta dhe vitin që kaluam kuptuam se sa të pambrojtur jemi në Shqipëri në të dhënat tona. Por, edhe qytetari nuk është shumë i vetëdijshëm, që në momentin që ne japim të dhënat tona, që në marketin e lagjes. Është një lloj kulture që nuk e kemi përvetësuar se këto të dhëna janë të rëndësishme. Edhe në SHBA nuk është se krijuan këtë vetëdije direkt, pati një sërë situatash, siguria e ndëshkimit ndaj atyre që përdorën të dhënat në mënyrë të padrejtë”-deklaroi Eldisa Cirogu.

Qendra Alert/Alert.al

Eksperti Said Duleviç: Sa të rrezikuar janë konsumatorët nga teknologjia

I ftuar në emisionin “Alert” në News24 nga Granit Sokolaj, Said Duleviç ekspert teknologjie programues ka folur për teknologjinë AI (Inteligjenca Artificiale), qëllimin e përdorimit dhe se sa janë të rrezikuar konsumatorët nga dëmet që mund të shkaktojë teknologjia.

“Teknologjia AI ose Inteligjenca Artificiale është një programim, Kod që shkruhet e trajnohet dhe personi që e perdor këtë teknologji, herë pas here e përdor për qëllimi përfitimi nëse është biznes. Kjo pasi nëse biznesi kërkon të bëjë punë më shpejt, të kursejë kohë, të bëjë punë më produktive, të nxjerrë të dhëna më shpejt kur e bën në një “makineri” që t’i sjell në mënyrë të automatizuar është benefit shumë i madh nga ana e përfitimeve, por nuk dihet ende se cilat janë pasojat në një kohë të pacaktuar.  Të gjitha informacionet që po ia japim kësaj teknologjie, të dhënat, po ia japim inteligjencës që nuk e dimë se ku po ruhet, se kush i kontrollon dhe nëse mund të përdoren këto të dhëna nesër. Ndaj edhe Bashkimi Europian ka ngritur pikëpyetje të mëdhaja sepse kanë dalë aq shumë teknologji të tilla, saqë është shumë e vështirë t’i kontrollojë se nga kush përdoren dhe me çfarë qëllimi”-deklaroi eksperti i teknologjisë Said Duleviç.

Qendra Alert/Alert.al