Analizë

Në një kohë kur ekonomia e Kosovës përballet me sfida të mëdha, një prej problemeve më të rënda të saj është deficiti i lartë tregtar, i shkaktuar nga importet e mëdha, kapacitetit i zbehët prodhues dhe eksportet e ulëta. Për t’a tejkaluar këtë situatë dhe për të stimuluar zhvillimin ekonomik të vendit, është urgjentisht e nevojshme krijimi i një banke për prodhim, e cila do të quhej: Banka e Kosovës për Prodhim (BKP).

 

Shkruajnë: Skender Xhakaliu, Düsseldorf

                    Ekrem Krasniqi, Bruksel

Nevoja për një bankë për prodhim

Kosova është një vend që, për fat të keq, eksporton më shumë para se sa mallra. Ky trend ka vazhduar që nga përfundimi i luftës dhe ka sjellë një rritje të jashtëzakonshme të deficitit tregtar ndër vite (shih diagramin e importit dhe eksportit 2005-2023, të krijuar nga të dhënat e ASK).

Për ta ndalur dhe zvogëluar këtë deficit, është e nevojshme që të rritet prodhimi vendor dhe të zëvendësohen mallrat e importuara me ato të prodhuara në vend. Një mënyrë efektive për të arritur këtë synim është krijimi i një banke vendore për prodhim.

Çfarë është Banka e Kosovës për Prodhim (BKP)?

BKP do të ishte një institucion financiar i krijuar në bazë të një partneriteti publik-privat (PPP), me fokus të vetëm në financimin dhe mbështetjen e sektorit prodhues të Kosovës. Kjo bankë do të ofronte kredi me norma më të ulëta interesi sesa bankat ekzistuese në tregun financiar të vendit tonë, duke i ndihmuar kompanitë vendore të rrisin kapacitetet e tyre prodhuese dhe të përmirësojnë cilësinë e produkteve të tyre.

Përse është i domosdoshëm krijimi i BKP?

Zvogëlimi i Deficitit Tregtar:

-Një nga qëllimet kryesore të BKP është që të ndihmojë në zvogëlimin e deficitit tregtar duke rritur prodhimin vendor dhe zëvendësimin e mallrave të importuara me ato të prodhuara në vend. Rritja e prodhimit vendor do të rriste eksportet dhe do të reduktonte varësinë nga importet.

Rritja e Punësimit:

-Me rritjen e kapaciteteve prodhuese, do të krijohen vende të reja pune, duke përmirësuar kështu mirëqenien socio-ekonomike të qytetarëve.
Përmirësimi i Cilësisë së Produkteve:

-BKP do të ofrojë mbështetje financiare për përmirësimin e cilësisë së produkteve, duke i bërë ato më konkurruese në tregjet vendore dhe ndërkombëtare.

Mbështetje për Sektorin Privat prodhues:

-Ofrimi i kredive me norma të ulëta interesi do t’i ndihmojë kompanitë private që të rriten dhe të zhvillohen, duke kontribuar në zhvillimin e përgjithshëm ekonomik të vendit.

Kapitalizimi dhe Struktura e Bankës:
Banka do të financohej nga një kombinim i burimeve financiare publike dhe private.

 Sektori publik:

-Pjesëmarrja e qeverisë dhe ndërmarrjeve publike aksionare do të duhej të ishte me 51% të kapitalit fillestar.

Sektori privat në Kosovë dhe i Diasporës:

-Sektori privat vendor dhe ai i Diasporës do të duhej të ishte pjesëmarrës në kapitalin fillestar të bankës me pjesën tjetër, pra në 49%. Në kuadër të kësaj, kompanitë private vendore dhe ato të Diasporës, e po ashtu edhe qytetarët e Kosovës dhe nga Diaspora do të duhet pasur derën e hapur që të investojnë dhe të jenë aksionarë në këtë bankë.

Burimi për kapitalin fillestar:
-Kapitali fillestar i pjesës së qeverisë do të duhej kërkuar në tre adresa kryesore:
a) Mbetja buxhetore: Pjesë e mbetjeve (suficiti) buxhetore të vitit rrjedhës që mund të ri-destinohen duke investuar në krijimin e bankës.
b) Ri-destinimi i fondeve: Fondet e parashikuara për disa projekte të mëdha infrastrukturore, mund të ri-destinohen për krijimin e BKP-së, meqë investimi në prodhim ka rëndësi të madhe për zhvillimin ekonomik të vendit.
c) Fondi i Kursimeve Pensionale (TRUST): Kthimi në Kosovë i një pjese të Fondit të Kursimeve Pensionale që është investuar jashtë vendit mund të përdoret si burim pjesëmarrës për kapitalin fillestar për bankën, duke e bërë kështu TRUST-in aksionar në pjesën 51% të sektorit publik.

Institucionet Financiare Ndërkombëtare: Përfshirja e bankave si EBRD, EIB e KfW

 Bashkë-kreditimi me Bankat Ndërkombëtare është një mënyrë shtesë e zgjerimit të aktiviteteve të BKP-së në projekte specifike në sektorin e prodhimit.

Për projekte të caktuara të prodhimit, BKP mund të kërkojë bashkë-kreditim nga bankat e huaja, në rend të parë nga EBRD, EIB dhe KfW. Këto projekte mund të përfshijnë përdorimin e energjisë së ripërtërishme, ruajtjen e ambientit dhe efikasitetin energjetik.

Riciklimi deri në prodhim gjysmë-final apo final, është një kategori e këtyre llojeve të projekteve prodhuese, pos të tjerave projekte që do të investonin në përdorimin e energjisë së ripërtërishme në projekte prodhuese/fabrika.

Përfitimet e krijimit të BKP
-Rritja e të Ardhurave të Shtetit: Qeveria e Kosovës do të përfitonte taksime të reja nga prodhimi i mallrave të plasuar në tregun vendor dhe të jashtëm, si dhe nga punësimi i qytetarëve në këto kompani.
-Lehtësira Fiskale: Qeveria mund të ri-dizajnojë lehtësira fiskale për kompanitë që rrisin kapacitetet e tyre prodhuese aktuale, si dhe për kompanitë e reja që futen në prodhim.
– Dividenta dhe Përfitime Financiare: Ndërmarrjet aksionare dhe ato jo-aksionare të bankës do të përfitonin nga kamatat e ulëta të kredisë, ndërsa ato aksionare si dhe individët aksionar edhe disidenten e bankës në fund të vitit.
– Rritja e Investimeve dhe Konkurrencës: BKP mund të bëhet aksionare në ndërmarrjet kliente të suksesshme, duke rritur kështu investimet dhe konkurrencën në treg.

Përmirësimi i Cilësisë së Produkteve dhe Rritja e Sasisë së Prodhimit

Një numër i madh i prodhuesve në Kosovë kanë vështirësi me cilësinë e prodhimeve të tyre, në krahasim me ato të importuara prezente në tregun vendor. BKP do të luajë një rol mbështetës, duke kredituar përmirësimin e cilësisë së prodhimeve dhe rritjen e kapaciteteve prodhuese, për të mundur garuar me cilësinë e mallrave të importuara dhe për të rritur eksportet.

Roli i Diasporës si Aksionar në Bankën e Kosovës për Prodhim (BKP)

Diaspora shqiptare ka luajtur gjithmonë një rol të rëndësishëm në zhvillimin ekonomik dhe shoqëror të Kosovës. Me remitancat e tyre, anëtarët e Diasporës i kanë mbështetur familjet e tyre dhe kanë kontribuar në stabilitetin ekonomik të vendit. Megjithatë, është koha që ky kontribut të shkojë një hap më tej dhe të përfshihet drejtëpërdrejt edhe në krijimin e një Banke për Prodhim, një institucion financiar që do të ndihmojë në zhvillimin e sektorit prodhues të Kosovës.

Ky artikull shqyrton rëndësinë e rolit të Diasporës si aksionar në këtë bankë dhe përfitimet e mundshme nga ky angazhim.

Roli Strategjik i Diasporës si Aksionar:
– Kontributi Financiar: Diaspora shqiptare është një burim i madh kapitali që mund të investohet në projekte strategjike në Kosovë. Duke qenë aksionarë në BKP, individët dhe bizneset e Diasporës mund të kontribuojnë financiarisht në rritjen e kapaciteteve prodhuese të vendit.
-Transferimi i Njohurive dhe Teknologjisë: Përveç kontributit financiar, pjesëtarët e Diasporës mund të sjellin edhe njohuritë dhe teknologjinë e përparuar nga vendet ku jetojnë dhe punojnë. Kjo do të ndihmonte në përmirësimin e proceseve prodhuese dhe në rritjen e cilësisë së produkteve vendore.
-Zgjerimi i Tregjeve: Përmes lidhjeve të tyre ndërkombëtare, Diaspora mund të ndihmojë në zgjerimin e tregjeve për produktet kosovare. Kjo do të ndihmonte në rritjen e eksporteve dhe në zvogëlimin e deficitit tregtar.

Përfitimet e Diasporës nga Pjesëmarrja si Aksionar:
-Dividenta dhe Përfitime Financiare: Si aksionarë, anëtarët e Diasporës do të përfitojnë nga dividenta e bankës dhe nga përfitimet financiare të projekteve të suksesshme.
-Ndikimi në Zhvillimin Ekonomik të Vendit: Duke investuar në BKP, Diaspora do të ketë një ndikim të drejtpërdrejtë në zhvillimin ekonomik të Kosovës. Kjo është një mundësi për të kontribuar në të ardhmen e vendit dhe për të përmirësuar kushtet e jetesës për të gjithë qytetarët.

-Rritja e Ndërgjegjësimit dhe Angazhimit: Pjesëmarrja si aksionarë do të rrisë ndërgjegjësimin dhe angazhimin e Diasporës për zhvillimin e Kosovës. Ky angazhim do të krijojë një lidhje më të fortë mes Diasporës dhe vendit të tyre të origjinës.

Sfida dhe Zgjidhje për Angazhimin e Diasporës:
– Komunikimi dhe Informimi: Është e rëndësishme që BKP të ketë një strategji të qartë komunikimi për të informuar dhe për të angazhuar Diasporën. Kjo mund të përfshijë organizimin e konferencave, seminareve dhe takimeve të rregullta me anëtarët e Diasporës.
-Lehtësirat për Investime: Qeveria dhe BKP duhet të krijojnë lehtësira për investimet e Diasporës në sektorin e prodhimit, duke përfshirë lehtësirat fiskale dhe administrative. Kjo do të ndihmonte në tërheqjen e investimeve dhe në rritjen e pjesëmarrjes së Diasporës si aksionarë në BKP.
-Krijimi i Strukturave të Besueshme: Është e domosdoshme që BKP të ketë struktura të besueshme dhe transparente, për të siguruar që investimet e Diasporës të jenë të mbrojtura dhe të përdoren në mënyrë efikase.

Roli i Qeverisë në Inkurajimin e Pjesëmarrjes së Diasporës:
-Qeveria e Kosovës duhet të luajë një rol aktiv në inkurajimin e pjesëmarrjes së diasporës si aksionarë në BKP. Kjo mund të përfshijë krijimin e politikave mbështetëse dhe lehtësirave fiskale, si dhe sigurimin e një mjedisi të qëndrueshëm dhe të favorshëm për investime. Gjithashtu, qeveria mund të ndërmarrë fushata ndërgjegjësimi për të promovuar përfitimet e investimeve në BKP dhe për të inkurajuar Diasporën që të angazhohet aktivisht në këtë iniciativë.

Konkludim

Krijimi i Bankës së Kosovës për Prodhim (BKP) është një hap i domosdoshëm për zhvillimin ekonomik të vendit. Diaspora e Kosovës ka një rol të rëndësishëm për të luajtur si aksionar në këtë bankë. Me kontributin financiar, njohuritë dhe lidhjet ndërkombëtare. Diaspora mund të ndihmojë në përmirësimin e proceseve prodhuese, rritjen e cilësisë së produkteve dhe zgjerimin e tregjeve për produktet kosovare. Kjo iniciativë do të krijojë mundësi të reja për investime dhe përfitime financiare, duke përmirësuar në mënyrë të ndjeshme zhvillimin ekonomik të Kosovës. Prandaj, angazhimi i Diasporës si aksionarë në BKP është një hap i rëndësishëm drejt një të ardhmeje të qëndrueshme dhe të suksesshme për Kosovën.

Është koha urgjente që vendim-marrësit institucional në Kosovë dhe sektori privat i prodhimit të përfshihen në betejën për të goditur deficitin e rreptë tregtar. Banka e Kosovës për Prodhim (BKP) është aksioni i munguar deri më tash.

*Skënder Xhakaliu është ish-Ambasador i Kosovës në Gjermani dhe Danimarkë. Aktualisht është anëtarë i Kryesisë së Dhomës së Biznesit të Diasporës Shqiptare.

Ekrem Krasniqi është themelues i agjencisë së lajmeve në gjuhën angleze dtt-net.com dhe gazetar në Bruksel)

Shkruan: Enver Hoxhaj

Në Bundestag, jemi mbledhur për ta nderuar përkrahësin e madh dhe vendimmarrësin e rëndësishëm të njohjes së pavarësisë së Kosovës më 2008, Gernot Erler – politikan gjerman, deputet, ministër dhe për shumë vite ishte emisar për Evropë Juglindore! Duke besuar fuqishëm në lirinë e Kosovës si rrallkush brenda socialdemokratëve gjermanë, ishte në mbështetje të pavarësimit të Kosovës dhe më i qartë se çdokush që Gjermania duhet që në ditët e para ta njoh Kosovën, duke u treguar si një vendim fort i drejtë atëherë atje dhe sot duke u bërë gurthemel përmbyllës i paqes dhe stabilitetit në rajon!

Në këtë fjalë timen të shkurtër për nder të ditëlindjes së tij, dua të jap mendimin tim për Kosovën dhe Ballkanin në kontekstin aktual të politikës gjermane dhe të kërcënimeve gjeopolitike në Evropë dhe në botë! Derisa pritet që lufta në Ukrainë të rizgjojë gjeopolitikisht perëndimin, në Ballkan nuk po shihet një politikë evropiane që mbështetë zgjerimin e BE-së me anëtarësime të reja dhe as anëtarësim në NATO, por ka vetëm një paqartësi dhe status-quo! Si pasojë e mungesës së integrimit në struktura euro-atlantike, Serbia është duke ndjekur një politikë të dezintegrimit dhe të shpërbërjes së rendit liberal dhe pluralist që është ndërtuar në Ballkan pas rënies së Murit të Berlinit, si zbatim i politikës së saj hegjemoniste dhe të politikës së imperializmit të Rusisë në Ballkan dhe Evropë.

Gernot Erler dhe unë jemi takuar e kemi biseduar shpesh, sidomos gjatë negociatave për pavarësinë e Kosovës në kuadër të procesit të Ahtisaarit në vitet 2006/7, kur unë si anëtar i delegacionit të Kosovës erdha në Berlin për ta informuar atë! Atëherë, të dy ishim të mllefosur dhe të shqetësuar se si Rusia dhe Kina po e bllokonin anëtarësimin e Kosovës në OKB në vitin 2007. Por, asnjëherë nuk kam besuar se Kosova, një shtet i krijuar me mbështetje evropiane dhe amerikane mbi bazat demokratike dhe të konceptit liberal, nuk do të anëtarësohet se paku në Këshill të Evropës për shkak të mungesës së mbështetjes së Berlinit, Parisit dhe Romës, si është konfirmuar me shkrim zyrtarisht nga këto kryeqytete, në letrën e kancelarit gjerman, presidentit francez dhe kryeministres italiane!

Evropianët me të drejtë e kuptojnë mirë që synim i Rusisë ka qenë për të mbajtur larg BE-së dhe NATO-s vendet e Evropës Lindore, por nuk duan ta shohin që, gjithashtu, politikë e Serbisë është që të jetësohet hegjemonia serbe në Ballkan, duke e bllokuar anëtarësimin e Kosovës në BE, NATO dhe në organizata ndërkombëtare. Rreziku më i madh që sot është që Serbia të ketë veto ndaj vendeve fqinje, një zgjatim i politikës që Rusia ndjek ndaj fqinjëve të vet. Kjo gjë është jo vetëm kundër Kosovës, por edhe kundër vetë politikës perëndimore për një rajon euro-atlantik! Sikurse është duke e bllokuar Serbia Kosovën në anëtarësimet e saj kudo, ndërhyrjet e fundit të saj në Bosnje dhe tensionet mes Malit të Zi dhe Kroacisë, u bënë për të ngadalësuar integrimin e boshnjakëve në struktura euro-atlantike dhe të malazezëve në BE, gjë që në thelb është edhe zotim i politikës ruse ndaj rajonit!

Falë angazhimit të Gernot Erler dhe të gjeneratës  së tij në politikën gjermane, me mbështetje vendimtare amerikane dhe gjithë-evropiane, sot, pjesa më e madhe e Evropës Lindore është pjesë e BE-së dhe NATO-s, por që nga anëtarësimi i fundit i Kroacisë në BE dhe të Malit të Zi në NATO, me shumë po shohim një heqje dore nga zgjerimi, sesa një veprim gjeopolitik ku anëtarësimet euro-atlantike do ishin forcim dhe konsolidim i BE-së në Ballkan! Siguria, stabiliteti dhe parashikueshmëria janë tri faktorë për të cilat është angazhuar Gjermania në Ballkan, por të trija si asnjëherë më parë nuk janë kërcënuar më shumë, brenda rajonit nga vetë Serbia dhe jashtë rajonit nga vetë Rusia. E para, me ambicie hegjemoniste dhe e dyta me ambicie imperaliste ndaj Evropës!

Nëse perëndimi është i qartë për të ngadhnyer mbi imperalizmin rus që sot përmes agresionit ushtarak synon të mbajë të pushtuar një pjesë të Ukrainës, sot duhet të ndalojë Serbinë që nga jashtë po e kërcënon pavarësinë dhe sovranitetin e Kosovës, përmes situatës në veri. E Bosnjën dhe Malin e Zi po e kërcënon nga brenda përmes përçarjes politike dhe etnike. Serbia synon që ta jetësojë “fatin e saj politik” jashtë kufinjve të saj, që historikisht ka shkaktuar tragjedi në Ballkan dhe në vitet e 90′ gjenocid, do rikthim të historisë, e cila është përmbyllë më 1999 me triumfin e Kosovës mbi historinë dhe mbi Serbinë, e me një peisazh të shteteve të pavarura në Ballkan, nga Sllovenia e deri në Kosovë! Ka një rrugë të vetme përpara: jo mbyllja e dyerve të Kosovës, por anëtarësim të saj në organizata ndërkombëtare, e mbi të gjitha në NATO, Këshill të Evropës dhe anëtarësimin e saj dhe të vendeve të tjera të rajonit në BE, duke pasur një plan të qartë kohor, sjell qartësi politike dhe siguri rajonale për të gjithë! Kosova duhet te permbush premtimin e dhene per krijimin e nje Kosove multi-etnike ndërmjet konceptit te Athisaarit, e perendimi duhet të mbaj fjalen e dhenë  për antarësimin e Kosovës në bashkësinë ndërkombëtare si shtet i barabarte, pa veto të Serbisë dhe ambicieve të saj rajonale.

Një trend i rrezikshëm është duke u krijuar në Ballkan, që në vend që sot të ndodhte një forcim dhe konsolidim i modelit evropian e i kulturës politike demokratike, sot po krijohen permisa kudo për modeli i autoritarizmit politik në Ballkan, e kundërta për çka një jetë të tërë është angazhuar Gernot Erler në ëndrrën e tij evropiane për Kosovën dhe rajonin! Eshte rrezik për Balkanin qe nje moment post-modern ti rikthehet modeleve të veta autoritare te 30’ve. Kësaj duhet t’i themi jo, qartë dhe me politikë të strukturuar sikurse na ka mësuar për dekada miku im Gernot Erler! Dështimi i demokratizimit të Serbisë nuk duhet të jetë rrugë e shpëtim përmes një mendësie anti-evropiane edhe në Ballkan! Nëse zgjedhjet në vet BE-në sot fitohen me platforma anti-evropiane, ne ende si shpresë e fundit i besojmë Evropës!

(Fjalim i mbajtur në konferencën mbi Ballkanin në Bundestag, organizuar nga Südosteuropa-Gesellschaft)

Marrë nga Gazetaexpress.com