Menu

Ekonomi

Kriza ekonomike, si po ndikon në shëndetin mendor

Ekspertët deklarojnë se inflacioni mund të godasë shëndetin mendor, po aq sa portofolin tuaj. Me rritjen e çmimeve që nuk ndalet, ekspertët psikiatër e psikologë këshillojnë më shumë vëmendje ndaj këtij ‘problemi’ jo shumë të dukshëm.

Kostoja e jetesës po rritet, duke krijuar pasiguri të re ekonomike dhe rezultati mund të jetë më shumë tendosje mendore, stres dhe ankth.

Në vetvete, inflacioni nuk është domosdoshmërisht i lidhur me përkeqësimin e shëndetit mendor. Ndikimi tek individët varet shumë nga situata financiare. Nëse të ardhurat e një personi nuk rriten së bashku me inflacionin, ata mund të përfundojnë në gjendje më të keqe financiare.

Dhe njerëzit, të ardhurat e të cilëve kryesisht shkojnë për gjërat bazë të domosdoshme si ushqimi dhe karburanti, duke i shtuar faktin që kanë të ardhura të ulëta, do priren të vuajnë më së shumti kur inflacioni është i lartë.

Rezultati i inflacionit të vazhdueshëm, pra, mund të jetë thellimi i pabarazisë ekonomike, një problem që ekzistonte shumë përpara pandemisë.

Një hap i rëndësishëm në kuadër të ndihmesës që mund t’i jepet individëve që ndikohen në shëndetin e tyre mendor gjatë kohës që njëkohësisht po ndiejnë një krizë financiare, është hartimi i politikave mbështetëse apo reformave në lidhje me shëndetin mendor.

Qendra Alert/Alert.al

Mbi 100 milionë € subvencione për bujqësinë në Kosovë

Qeveria e Kosovës ka lançuar programin për pagesa direkte për bujqit në vitin 2023.

Kryeministri Albin Kurti ka treguar se buxheti për bujqësi gjatë këtij viti pritet të kalojë vlerën e 100 milionë eurove, i cili sipas tij do të kontribuojë në forcimin ekonomik të bujqve të Kosovës.

“Startin për këtë vit e kemi shumë të mirë. Buxhetin për bujqësi për vitin 2023 për herë të parë do të arrijë shifrën 87 milionë euro. Bashkë me mbështetjen në fondet e jashtme pritet të kalojë vlerën prej 100 milionë euro”.

Kurti përmendi disa prej sukseseve që i kanë arritur në këtë fushë vitin e kaluar, mirëpo ka thënë se garën me vetën për mbështetjen e bujqve po e fillojnë sot.

“Garën me vetën në fushën e bujqësisë po e fillojmë sot, vetëm në ditën e gjashtë të vitit si asnjëherë më parë së bashku me ministrin Faton Peci, po shpalosim para jush programin për pagesa direkte 2023. Ky program në krahasim me vitin 2022 mes tjerash ka disa risi të cilët ne jemi të bindur se do të kontribuojnë në sektorin e bujqësisë dhe forcimin ekonomik të bujqve tanë”.

Kurse, ministri i Bujqësisë, Faton Peci, ka treguar se lansimi i këtij programi është i mundur pasi vitin e kaluar në afat rekord kanë mbështetur bujqit në Kosovë.

“Ky program është i mundur pasi vitin që lamë pas në afat rekord mbështetëm vetëm në kategorinë e subvencioneve 28 mijë e 222 fermerë në vlerë 61 milionë euro pa asnjë obligim financiar si asnjëherë më parë. Si rezultat i përkrahjes së madhe është shënuar rritje në eksportet bujqësore në shkallë 44 për qind”.

E gjatë ditës së sotme, Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit ka prezantuar vlerën se sa do të subvencionohen kulturat bujqësore në kuadër të Programit për Pagesat Direkte 2023.

Subvencionimi i farës së grurit do të jetë 614 euro për hektarë, prej të cilave 250 euro janë për sipërfaqe, 150 euro për plehërimin, 54 për naftën dhe 0.04 euro për kilogram. Gështenja do t’i bashkohet këtë vit subvencionimit të dru-frutoreve me 504 euro për hektarë.

Po ashtu, për lëndën e parë të prodhimit të vajit ushqimor, subvencionimi i lulediellit do të jetë 454 euro për hektarë.

Te pagesa direkte për bimët mjekësore dhe aromatike është shtuar subvencionimin për bimët mjaltëdhënëse me 450 euro për hektarë.

Subvencionimi i grurit, do të jetë 474 euro për hektarë, ai i misrit me 329 euro, patates me 654 euro dhe fasules me 654 euro për hektarë.

Nga ana tjetër kulturat pemëtare subvencionohen me 504 euro për hektarë, perimet në sipërfaqe të mbyllura do të përkrahen me 904 euro dhe ato në sipërfaqe të hapur me 554 euro për hektarë.

Qendra Alert/Alert.al

”Fotografimi” i situatës së përdorimit të energjisë në Kurbin dhe Suharekë / Foto-Video

Takimi prezantues i projektit “Rruga drejt përdorimit efiçent të burimeve natyrore vendore” u zhvillua më 14 dhjetor 2022 në Kurbin. Qëllimi i këtij aktiviteti ishte prezantimi i gjetjeve të anketimit të zhvilluar gjatë 3 muajve të fundit me familjarë dhe biznese si dhe intervistime të aktorëve të ndryshëm vendorë në bashkitë e Kurbinit dhe Suharekës me qëllim për të vlerësuar situatën e konsumit të energjisë si dhe ndërgjegjësimin e aktorëve të ndryshëm mbi “transformimin e gjelbër”.

Pjesëmarrës në këtë aktivitet ishin rreth 30 autoritete vendore në Kurbin dhe Suharekë, përfaqësues nga institucionet vendore, biznesi, shoqëria civile dhe media si dhe përfaqësues nga Sekretariati i Përbashkët Teknik IPA, me qendër në Lezhë.

Për të arritur objektivat e vendosura nga vendet tona në kuadër të zhvillimit të qëndrueshëm të energjisë, duhet të punojnë së bashku të gjithë sektorët e shoqërisë.

Delegacioni nga komuna Suharekë që vizitoi Kurbinin për këtë event u prit në një takim nga kryetarja e bashkisë znj. Majlinda Cara, e cila vlerësoi në fjalën e saj gatishmërinë për të bashkëpunuar dhe shkëmbyer eksperiencat më të mira në të dyja anët e kufirit.

Aktivitetin e përshëndetën:

  • Erjon Tase, Drejtor, Akademia e Studimeve Politike;
  • Eduart Kurti, nënkryetar i Bashkisë Kurbin;
  • Berat Kabashi, Zyrtar i lartë i Komunës së Suharekës;
  • Leonora Kryeziu, Drejtoreshë e Institutit për Studime Politike të Prishtinës,

të cilët theksuan rëndësinë e këtij projekti dhe angazhimin e autoriteteve vendore për të kontribuar dhe bashkëpunuar në realizimin e objektivave të tij.

Prezantimet e dy ekspertëve, që vlerësuan situatën aktuale të përdorimit të energjisë, z. Erind Kraja dhe z. Avni Sfishta, prezantuan një set rekomandimesh për ndërhyrjen e mëtejshme të aktiviteteve të projektit mbi masat e eficencës së energjisë dhe përdorimin e qëndrueshëm të energjisë në këto rajone.

Disa nga rekomandimet e rezultuara nga anketa ishin:

  • rritja e njohurive dhe ndërgjegjësimit të përfaqësuesve te qeverisjes vendore dhe faktorëve të tjerë relevantë mbi energjinë e rinovueshme dhe efiçencën e energjisë;
  • përcaktimi i masave eficente të energjisë në institucionet në varësi të bashkive dhe komunave, por edhe bizneset private;
  • Krijimi i programeve lokale dhe incentivave financiare që mund të ndërmerren nga pushteti vendor për të stimuluar bizneset që përdorin masa eficente dhe ulin ndotjen e mjedisit.

Ky aktivitet ndihmoi për identifikimin e aktorëve vendorë, të cilët do të bashkëpunojnë në muajt e ardhshëm për zbatimin e projektit në dy rajonet ndërkufitare. Media kombëtare dhe ajo lokale në të dyja vendet ndoqën aktivitetin me qëllim promovimin e mëtejshëm të objektivave tek publiku i gjerë.

Programi “Rruga drejt përdorimit efiçent të burimeve natyrore vendore”, financohet nga IPA II Programi Ndërkufitar i Bashkimit Evropian Shqipëri – Kosovë, thirrja e 3-të për aplikim, dhe zbatohet nga Akademia e Studimeve Politike (APS), Instituti për Studime Politike të Prishtinës (PIPS), Komuna e Kurbinit dhe Komuna e Suharekës.

Eurostat: Ja për çfarë shpenzojnë lekët shqiptarët, ndryshe nga europianët

Pjesa më e madhe e buxhetit të një familjeje shqiptare shkon për ushqime, që është shpenzimi minimal i domosdoshëm për të jetuar. Kjo sipas të dhënave të Eurostat.

Në vitin 2020, kur janë të disponueshme të dhënat e fundit për Shqipërinë, një familje normale shpenzonte 43.6% të totalit për ushqime. Kjo shifër është pak më e lartë sesa ajo që raporton INSTAT (41.6% për 2020-n dhe 41.3 për 2021-n)

Për një familje europiane, sigurimi i ushqimit nuk është aspak një problem. Në 2021-shin mjaftonin 14.3% e shpenzimeve totale (14.8% në 2020-n) për të përmbushur nevojën minimale të jetesës, shumë më pak se e njësie familjare tek ne.

Edhe në raport me rajonin, Shqioëria ka peshën më të lartë të shpenzimeve për ushqime. Për Maqedoninë e Veriut treguesi është rreth 31%, për BosnjëHercegovinën 29.5%, për Serbinë rreth 24%, për Malin e Zi 24.6%, sipas Eurostat (viti 2019). Të dhënat për Kosovën mungojnë nga Eurostat, por pesha është më e ulët se 40%, sipas statistikave kombëtare.

Europianët shpenzojnë më shumë për mirëmbajtjen e shtëpisë (Shpenzime për banesën, ujë, energji elektrike, qira të paguar) me 25% të totalit, përkundrejt 13% tek ne, për shkak të faturave më të larta të dritave e ujit dhe qirave më të shtrenjta.

Por, sërish, europianëve u mbeten më shumë para në dispozicion, pasi heqin shpenzimet bazë të jetesës (ushqimin dhe shtëpinë).

Për t’ú argëtuar (ku përfshihen pushimet, pajisjet audio-vizuale, shërbimet kulturore) familjet europiane shpenzojnë 8% të buxhetit, përkudrejt 6.1% të Shqipërisë.

Për transport, kjo peshë është 12.1%, pothuajse sa dyfishi i Shqipërisë për shkak të numrit më të lartë të automjeteve në raport me popullsinë (sërish tregues i mirëqenies), distancave më të gjata dhe lëvizjeve më të shpeshta në fundjavë (ndërsa çmimet e karburanteve në Shqipëri nuk është se kanë ndonjë diferencë nga vendet e tjera të Europës).

Familjet europiane kanë më shumë para në dispozicion edhe për të kaluar kohë në restorante e hotele (6.6% përkundrejt 3.9%).

Ndonëse më të varfra, Familjet shqiptare shpenzojnë për arsimimin e fëmijëve të tyre (2.6% të mesatares, përkudrejt 0.9% të Europës), teksa Europa ka sistem të mirë të arsimit publik, ndërsa në Shqipëri vitet e fundit është rritur numri i universiteteve private.

Shëndeti është një tjetër shpenzim i domosdoshëm, sidomos në vitin e pandemisë. Në 2020-n, shpenzimet për shëndet për familjet shqiptare arritën rekordin e 5.6%, nga 4.9% vitin e mëparshëm, në një tregues se kurimi i Covid u përballua nga xhepi (sipas INSTAT, pesha e shpenzimeve për shëndet mbeti e pandryshuar dhe në 2021).

Ndërsa familjet europiane e kishin këtë tregues 4.5% në 2020-n, nga 4.4% një vit më parë, teksa shërbimi shëndetësor më i mirë u garantoi atyre kujdesin e duhur (kujtojmë se në 2020-n, Shqipëria ishte një nga vendet me vdekshmërinë më të lartë shtesë në Europë nga pandemia).

Të dhënat e INSTAT, që janë të dsponueshme dhe për 2021-n tregojnë se pothuajse nuk ka pasur ndryshim në strukturën e shpenzimeve të buxhetit në 2021 në raport me 2020-n.

Ndërsa të dhënat e Eurostat tregojnë diferenca për ndarjen e shpenzimeve buxhetore, si psh sipas Eurostat familjet shqiptare shpenzojnë më shumë sesa raporton INSTAT për ushqime, banesën, argëtim dhe kulturë, shëndet, më pak për komunikim, restorante e hotele. (Monitor)

Qendra Alert/Alert.al

Si do të jetë viti 2023 për qytetarët e Kosovës, me ulje apo rritje çmimesh?

Inflacioni me normën dyshifrore ka qenë problemi kryesor për ekonominë e Kosovës për vitin 2022. Qytetarët u përballen me rritje të fortë të çmimeve të shkaktuar fillimisht nga pandemia, ndërsa hov të madh morën pas nisjes së pushtimit të Ukrainës nga Rusia. Por, si do të jetë viti 2023, që tashmë kemi hyrë.

Në Kosovë pritet që të ketë rënie të çmimeve rreth 6%, sipas Bankës Qendrore të Kosovës.

“Shkallë e lartë e inflacionit është shënuar gjatë vitit 2022 në Kosovë, për shkak të krizës globale që ka shkaktuar pas pandemisë lufta në Ukrainë. Por në vitin 2023 po pritet që të ketë një ulje të çmimeve në vend rreth 6%, kështu deklaroi ditë më parë guvernatori i BQK-së, Fehmi Mehmeti.

Sipas tij ulje çmimesh do të ketë në muajt e parë të këtij viti.

“Parashikimet tona janë që vitin e ardhshëm do të ketë ulje të inflacionit sidomos në 6 mujorin e dytë rreth 6% parashihet të ketë rënie të çmimeve”.

Agjencia e Statistikave të Kosovës në matjen e fundit ka bërë të ditur se norma vjetore e inflacionit e matur në muajin nëntor 2022 me muajin nëntor 2021 ishte 11.6% .

Si në gjithë botën, rritja e çmimeve ka nisur nga fundi i vitit 2021, si pasojë e çrregullimeve në zinxhirin e furnizimeve që ka shkaktuar pandemia e koronavirusit.

Çmimet kanë marrë hov më të madh kur Rusia ka nisur pushtimin e Ukrainës, në fund të shkurtit.

Në bazë të të dhënave më të reja të Bankës Botërore, çmimet e produkteve ushqimore në Kosovë nga prilli deri në korrik 2022, janë rritur për 19.2 për qind, që i bie që në këtë shkallë, 19.2 për qind pra, ishte edhe inflacioni për produktet ushqimore në vendin tonë.

Çmimet e misrit dhe të grurit janë 2% më të larta krahasuar me janarin 2022, ndërsa çmimet e orizit janë rreth 6% më të larta. Krahasuar me mesataren e janarit 2021, indekset e çmimeve të misrit dhe grurit janë 20% më të larta, ndërsa indeksi i çmimit të orizit është 16% më i ulët.

Paga minimale në Kosovë, nga viti 2011, është 130 euro për personat nën moshën 35 vjeç dhe 170 euro për ata mbi 35 vjeç. Paga mesatare bruto për vitin 2021, sipas ASK-së, ka qenë 484 euro. Në sektorin publik në Kosovë janë të punësuar mbi 80.000 persona, me pagë mesatare bruto rreth 620 euro. (Monitor)

Qendra Alert/Alert.al

2023, kapacitetet buxhetore për financimin e medikamenteve dhe trajtimet

Ministria e Shëndetësisë synon që nga vitin 2023 të përfshijë në paketën e rimbursimit, jo vetëm barnat si produkt, por edhe rimbursimin e protokollit të trajtimit të diagnozave. Kapacitetet buxhetore për të financuar rimbursimin e medikamenteve në raport me nevojat janë ende shumë të ulëta në Shqipëri. Por, me objektivin që synohet të arrihet, një i sëmurë me kancer nuk do të rimbursohet vetëm për kimiot, por edhe për analizat dhe trajtimet e tjetra që kërkon protokolli i sëmundjes.

Në programin e reformave ekonomike 2022 -2024 Ministria e Shëndetësisë raportoi se do të ketë një fokus të veçante për parandalimin dhe diagnostikimin e hershëm të sëmundjeve tumorale, e cila mbetet prioritet në fushën e shëndetit publik.

Studimet europiane tregojnë se pacientët shqiptarë vuajnë nga mungesa të thella të terapive inovative që do të mund të shpëtonin mijëra jetë, sidomos nga zbulimi dhe trajtimi në kohë i neoplazmave.

Nga viti 2017 deri në vitin 2020, Bashkimi Europian ka miratuar rreth 160 barna të reja që trajtojnë sëmundje të ndryshme, por në Shqipëri, gjatë së njëjtës periudhë janë përfshirë vetëm 5 prej tyre në listat e rimbursimit.

Një studim i fundit i IQVIA (kompani shumëkombëshe që u shërben industrive të kombinuara të teknologjisë së informacionit shëndetësor dhe kërkimit klinik) gjeti se Shqipëria ka praninë më të ulët të medikamenteve të reja, me një diferencë shumë të madhe me fqinjët si Maqedonia e Veriut, Serbia, të cilat kanë miratuar përkatësisht 11 dhe 17 medikamente të reja secila.

Buxheti i Fondit të Sigurimit Shëndetësor është rritur vit pas viti, por ritmet e rritjes nuk kanë qenë të njëjta për fondin e rimbursimit të medikamenteve.

Në vitin 2019, fondet për rimbursimin e barnave zinin 27% të buxhetit total të sigurimeve shëndetësore, ndërsa në vitin 2022, ato janë planifikuar të zënë vetëm 23% të buxhetit total të sigurimeve.

Buxheti i Fondit të Sigurimeve të Detyrueshme Shëndetësore (FSDKSH) është rritur vit pas viti, por rritja më së shumti ka shkuar për financimin e kontratave me Partneritet Publik-Privat, si kontrolli mjekësor bazë (check-up, sterilizimi i mjeteve kirurgjikale, dializa dhe së fundmi laboratori).

Ministria e Shëndetësisë deklaron se deri në vitin 2030 synohet rritja e financimit publik për shëndetin në 70% me synimin që asnjë familje shqiptare të mos bjerë në varfëri për shkak të kostove shëndetësore.

Deri në vitin 2030 pagat për personelin mjekësor synohet të rriten me 40%. Ministria e shëndetësie synon që brenda vitit 2025 do të përfundojmë testimi i rrjetit të ri laboratorik publik në 10 rajone dhe spitalet bashkiake. Shërbimi i laboratorik ofrohet aktuali me koncesion PPP.

Brenda vitit 2025 vaksina HPV synohet të jetë pjesë e Programit Kombëtar mbi kancerin e qafës së mitrës, një aktivitet.

Në drejtim të përmirësimit të shëndetit të popullatës do të vazhdohet me financimin dhe rritjen të paketave shëndetësore me qëllim rritjen e aksesit në trajtime mjekësore dhe ofrimin e më shumë shërbimeve shëndetësore afër vendbanimit.

Aktualisht nga buxheti i shtetit mbulohen më shumë se 85% e nevojave të popullsisë për trajtimin e sëmundjeve kardiovaskulare dhe veshkave dhe synohet rritja e mbulimit me 5% deri në fund të vitit 2024 duke zgjeruar paketat e dedikuara shëndetësore për rehabilitimin, kujdesin paliativ dhe geriatrik. (Monitor)

Qendra Alert/Alert.al

“OneFor” merr çmimin “Bright Mind Digital Award”. Çfarë është ky institucion financiar dhe shërbimet që ofron? - Foto / Video

OneFor nderohet në Tiranë me çmimin “Bright Mind Digital Award” në fushën e teknologjisë digjitale dhe risive që sjell kjo kompani.

Gjatë një mbrëmje gala të zhvilluar në kryeqytetin e Shqipërisë, të organizuar nga Dhoma e Biznesit të Diasporës Shqiptare dhe Agjencia Kombëtare e Diasporës, u ndanë dhe çmimet   “Bright Minds Albanian Worldwide Awards 2022”, për kompanitë më të mira na botë që kanë pronarër shqiptarë nga Shqipëria apo trevat tjera shqiptare, pavarësisht se ku janë themeluar apo ku operojnë.

Në kategorinë “Bright Mind Digital Award”, mes disa kompanive konkurente, juria zgjodhi “OneFor”, si një risi në fushën e teknologjisë dhe digjitalizimit të shërbimeve në favor të konsumatorëve. Çmimi iu dorëzua përfaqësuesit të OneFor nga deputeti dhe Kryetari i Komisionit Parlamentar për Ekonominë dhe Dinancat, Eduard Shalsi.

Çfarë është OneFor?

OneFor, është një kompani FinTech, e themeluar në Gjermani, operon në BE e më gjerë, që ofron shërbime të transferimit të parave dhe pagesave përmes një platforme dixhitale. OneFor është fokusuar në shërbimin e nevojave të pagesave të njerëzve, si brenda vendeve të tyre të banimit, ashtu edhe jashtë vendit. Ne synojmë të jemi drejtuesit e aplikacionit të parave pa kufi, duke u shërbyer nevojave gjithnjë në rritje të familjeve moderne. Llogaria juaj OneFor vjen me një Mastercard debiti virtuale dhe fizike. Ndërkohë që OneFor, vetëm nëpërmjet një aplikacioni në telefon, ofron transferta parash në kohë record dhe me kosto minimale, pagesa, kredi personale deri në 50 mijë euro duke e kryer të gjithë procedurën online e shumë shërbime të tjera.

Institucioni financiare “OneFor” është pjesë e ND Group N.V me qendër në Eindhoven, Holandë.

Si do të jetë ekonomia përgjatë 2023? Ja çfarë paralajmëron FMN

Për pjesën më të madhe të ekonomisë globale, viti 2023 do të jetë një vit i vështirë pasi forcat kryesore të rritjes globale si Shtetet e Bashkuara, Evropa dhe Kina përballen me dobësim të aktivitetit ekonomik, tha drejtoresha e Fondit Monetar Ndërkombëtar, Kristalina Georgieva.

Viti i ri do të jetë “më i vështirë se viti që lëmë pas,” tha zonja Georgieva në një intervistë për emisionin “Face the Nation” të televizionit CBS’.

“Pse? Sepse të treja ekonomitë e mëdha, SHBA, BE dhe Kina po ngadalësohen njëkohësisht”-tha ajo.

Në tetor, FMN e uli parashikimin për rritjen ekonomike globale në vitin 2023, duke pasqyruar rënien e vazhdueshme nga lufta në Ukrainë, si dhe trysnia e inflacionit dhe normat e larta të interesit të vendosura nga bankat qendrore si ajo e Shteteve të Bashkuara.

Që nga ajo kohë, Kina ka hequr dorë nga politika e saj zero-COVID dhe ka nisur një rihapje kaotike të ekonomisë së saj, megjithëse konsumatorët atje mbeten të kujdesshëm, ndërsa rastet e coronavirusit rriten.

Drejtoresha e FMN-së, Georgieva, tha se ekonomia amerikane mund të shmangë tkurrjen e drejtpërdrejtë që ka të ngjarë të godasë deri në një të tretën e ekonomive të botës.

Shtetet e Bashkuara kanë aftësinë më të madhe të ripërtëritjes, tha ajo dhe “mund të shmangin recesionin. Ne shohim se tregu i punës atje mbetet mjaft i fortë.”

Por ky fakt në vetvete paraqet një rrezik sepse mund të pengojë përparimin që Banka Qendrore duhet të bëjë për ta ulur inflacionin në SHBA nga niveli më i lartë në katër dekada.

Inflacioni tregoi shenja se kishte kaluar kulmin e tij me përfundimin e vitit 2022, por ai vazhdon të jetë pothuajse sa trefishi i objektivit prej 2%.(VOA)

Qendra Alert/Alert.al

Mungesa e punëtorëve dhe ndikimi në bujqësi

Bujqësia është sektor i rëndësishëm, por me produktivitetin më të ulët në ekonomi, megjithatë mungesa e fuqisë punëtore rriti me shpejtësi pagat në këtë sektor gjatë vitit 2022.

Në tremujorin e tretë të vitit 2022 paga mesatare për një punonjës në sektorin e bujqësie dhe të peshkimit arriti në 41,205 lekë me rritje vjetore 15.5 %. Ritmet e rritjes ishin nga më të lartat edhe për shkak të bazës së ulët qe kanë pagat në ketë sektor në raport me të tjerët.

Kjo rritje ngushtoi diferencën me pagën mesatare në vend. Në tremujorin e tretë 2022 diferenca ndërmjet pagës mesatare në bujqësi dhe pagës mesatare në ekonomi ishte 33%, nga 37 për qind që ishte vjet në të njëjtën periudhe të vitit të kaluar.

Në bujqësi paga ofrohet me bazë ditore për shkak të natyrës sezonale të punës. Deri vitin e kaluar një punonjës në këtë sektor paguhej me 1500 lekë në ditë, por këtë vit pagesat shkuan 2000 lekë në zonat e Lushnjës, Fierit ku zhvillohet bujqësia intensive me sera.

Vitin e ardhshëm bujqit lajmërojnë se presionet për paga më të larta do të jenë në rritje, teksa kërkesa për furnizime me perime nga Shqipëria është rritur dukshëm vitet e fundit.

Emigracioni së fundmi është përhapur edhe në qendrat e mëdha urbanë, por në zonat rurale ka qenë konsistent në vijimësi. Krahu i punës në zonat rurale tashmë është bërë një sfidë për bizneset bujqësore, që po detyrohen të paguajnë më shumë për punonjës që banojnë larg vendeve të punës.

Në Shqipëri gati gjysma e të punësuarve punojnë pa pagë në biznesin e familjes dhe këto janë të përnderuara në bizneset bujqësore.

Por një kategori e madhe që punojnë në bujqësi marrin paga më të ulëta se kufijtë e varfërisë.

Organizata Ndërkombëtare e Punës (ILO) në publikimin për pagat në nivelin e varfërisë verifikoi se, në vitin 2021, gjithsej 19 për qind e të punësuarve në Shqipëri paguheshin më pak se 5.5 USD në ditë ose rreth 130 dollarë në muaj.

Zakonisht kategoritë e punonjësve në varfëri punojnë në sektorët e bujqësisë dhe shërbimeve. Puna e tyre është e përqendruar në sezone dhe me paga shumë të ulëta.

Teksa varfëria në botën e zhvilluar shpesh shoqërohet me papunësinë, varfëria ekstreme që ekziston në pjesën më të madhe të botës në zhvillim është kryesisht një problem i personave të punësuar në këto shoqëri. Për këta punëtorë të varfër, problemi është zakonisht ai i cilësisë së punësimit. Fatkeqësisht ky fenomen është i përhapur edhe në Shqipëri. (Monitor)

Qendra Alert/Alert.al

Festat, konsumi i pijeve alkoolike në Shqipëri, ndër më të ulëtit në Europë

Shqiptarët renditen ndër popujt që konsumojnë më pak pije alkoolike në Europë, sipas të dhënave zyrtare të Eurostat. Konsumi i pijeve alkoolike në Shqipëri ishte sa 19% e mesatares së Bashkimit Europian.

Sipas kësaj renditjeje, vendi ynë ishte i parafundit në Europë, duke lënë pas vetëm Turqinë, me 5% të mesatares europiane. Të dhënat për Kosovën janë për vitin 2020, por konsumi aty është pak më i lartë se në Shqipëri, me 22% të mesatares europiane.

Kjo peshë e ulët e Shqipërisë mund të lidhet dhe me nivelin e lartë të informalitetit në prodhimin e pijeve alkoolike, teksa vera dhe rakia, në një pjesë të madhe janë prodhim artizanal (shënim i Monitor).

Në rajon, më pijedashësit janë malazezët, me 41% të mesatares europiane dhe serbët, me 41%. Pas tyre renditet Maqedonia e Veriut, me 39%.

Në nivele të ngjashme me Shqipërinë është konsumi në Bosnjë Hercegovinë, në 21% të mesatares Europiane.

Ndërsa konsumi është i ulët, çmimet e pijeve alkoolike në Shqipëri janë sa 122% e mesatares europiane, sipas tabelave të Eurostat, duke qenë një faktor që mund të ndikojë në stepjen e konsumatorëve për të blerë këtë produkt. Pijet alkoolike janë më të lirat në Europë në Maqedoninë e Veriut, me 81% të mesatares europiane dhe më të shtrenjtat në Suedi, me 219% të mesatares europiane.

Shpenzimi nominal për frymë për pije alkoolike në Shqipëri në 2021-n ishte 86 euro, përkundrejt 286 euro që është mesatarja e Bashkimit Europian, sipas tabelave të Eurostat.

Shtetet më pijedashëse të Europës

Zviceranët janë të parët në Europë për konsumin e pijeve alkoolike me 208% të mesatares europiane. Pas tyre renditen austriakët (146%), estonezët (139), Letonia (138(, Lituania (137), Gjermania (131), që janë vende kryesisht të ftohta.

Ndërsa ballkanasit dhe vendet e Mesdheut, janë më pak pijedashëset, teksa konsumi i pjeve alkolike është mesatarisht 20-30% më i ulët sesa mesatarja europiane. Psh në Itali treguesi është 69%, në Spanjë 75%. Konsumi është ndjeshëm më i ulët në Greqi, me 28% të mesatares europiane.

(Monitor)

Qendra Alert/Alert.al