Nga Granit SOKOLAJ*
Kosova po ndjeh vitet e fundit një zhvillim dhe bum ndërtimesh, veçanërisht në Prishtinë, por edhe në qytete tjera. Në këto kushte, institucioneve shtetërore u lind detyrimi të shtojnë kontrollet dhe masat për të pranuar produkte me standarde, duke garancuar cilësinë dhe sigurinë e ndërtimeeve, veçanërisht pallateve shumëkatëshe.
Në muajin janar 2025, pranë Qendrës ALERT, një OJQ për mbrojtjen e konsumatorëve, mbërriti në mënyrë kofidenciale, por dhe jo i sigurt, një informacion se tregun e ndërtimit në Kosovë është futur hekur (armaturë), veçanërisht nga Shqipëria, por nuk përjashtohen edhe vende të tjera, i cili megjithëse në disa raste është analizuar, nuk plotësonte standardet e sigurisë së tij për ndërtim. Megjithatë, sipas të njëjtit burim kofidencial, ai është lejuar të përdoret në ndërtim.
Në këto kushte, Qendra ALERT iu drejtua me një e-mail Inspektoratit të Tregut të Kosovës, konkretisht më 19 janar 2025, ku i kërkoheshin saktësisht raport-analizat e hekurit për vitet 2021, 2022, 2023 dhe 2024. „Arsyeja e këtij e-maili ka të bëjë me kërkesën tonë për informacion. Në bazë të Ligjit 06/L-081 “Për qasje në dokumentet publike”, kërkojmë analizat e hekurit për ndërtim, të kryeja nga ana juaj për vitet 2021, 22, 23 dhe 2024, raport analizat për kampionët e marrë dhe emrat e subjekteve prodhuese të hekurit të analizuar, ai dhe origjinen e tij“, thuhej në kërkesën e Qendrës ALERT.
Por, nga ky institucion nuk u dhanë kurrë këto analiza, duke bërë që të shtohen dyshimet e vërtetësisë se hekuri që futet në ndërtimet e Kosovës, ose një pjesë e tij, nuk plotëson standardet e sigurisë.
Inspektorati i Tregut, duke tentuar të anashkalojë përgjegjësinë e tij dhe duke dashur të devijojë përgjigjen, njofton Qendrën ALERT, më 24 janar 2025 se, analizat duhet t’i kërkonim pranë laboratorit që ka bërë analizat e hekurit.
„Duke ju falënderuar për interesimin tuaj lidhur me angazhimin e Inspektoratit Qendror të Mbikëqyrjes së Tregut (në tekstin e mëtejmë IQMT) ju njoftojmë se kërkesat ligjore për vendosjen e shufrave të çelikut (armaturës) në tregun e brendshëm rregullohen sipas Ligjit nr. 06/L-033 Për Produktet e Ndërtimit si dhe standardin përkatës për këto produkte SK EN 10080:2008. Përveç mbikëqyrjes dokumentare të këtyre produkteve, IQMT bënë edhe testimin e tyre në laboratorët e akredituar për produktet e ndërtimit. Përgjatë viteve, për të cilat ju keni shprehur interesimin tuaj, IQMT kohë pas kohe ka ndërmarrë veprime inspektuese qoftë në tregun e brendshëm qoftë në pikat doganore duke marrë mostra të armaturës për të vërtetuar nëse ato plotësojnë kërkesat themelore të sigurisë të përcaktuara në aktet ligjore të sipërpërmendura. Si rezultat i këtyre inspektimeve 247 ton armaturë janë larguar nga tregu i brendshëm dhe janë kthyer në vendin e origjinës. Duke ju referuar kërkesës tuaj për Qasje në Dokumente Publike, nga Inspektorati Qendror i Mbikëqyrjes së Tregut duke u bazuar në nenin 11 paragrafi 3 të Ligjit Nr.06/L-081 Për Qasje në Dokumente Publike, brenda afatit ligjor iu informojmë dhe iu udhëzojmë që për dokumentet e cekura si në kërkesë, duke qenë se Raportet e Testimit që lëshohen nga laboratorët e akredituar nuk janë dokumente nën autorësinë e IQMT-së dhe përmbajnë të dhëna të palëve të përfshira në proces të inspektimit, ne nuk mund t’i ndajmë ato dokumente me palët e treta, andaj ju lutemi që t’i drejtoheni autoriteti kompetent“, thuhet në përgjigjen e Inspktoratit, e cila devijon sërish dhënien e raport-analizave, por pranon se një sasi hekuri është hequr nga tregu, pa dhënë detaje të mëtejshme e as për origjinën e tij, siç e kishim kërkuar. Gjithësesi, 247 ton hekur, janë „një pikë uji në oqean“, krahasuar me sasinë e tij që futet çdo ditë në ndërtimet e Kosovës.
Gjithësesi, Qendra ALERT i kërkoi sërish të njëjtit inspektorat raport-analizat, me argumentin se, nuk mund t’i drejtohemi asnjë laboratori, pasi ky i fundir thjesht ka kryer një shërbim për llogari të Inspktoratit dhe analizat nuk janë pronë e laboratotit, por e autoritetit që i ka marrë mostrat dhe dërguar për analizim.
Sëtish vjen një tjetër përgjigje pa të dhënat e kërkuara. Më 24 janar Inspktorati i Tregut njofton se, „duke ju referuar kërkesës tuaj për Qasje në Dokumente Publike të përsëritur për çështjen e njëjtë, nga Inspektorati Qendror i Mbikëqyrjes së Tregut duke u bazuar në nenin 11 paragrafi 3 të Ligjit Nr.06/L-081 Për Qasje në Dokumente Publike ku theksohet se: “Nëse institucioni publik nuk prodhon apo pranon, apo nuk disponon ose nuk e kontrollon dokumentin publik të kërkuar dhe ka njohuri për institucionin publik tjetër që e ka prodhuar, pranuar, disponon apo kontrollon dokumentin publik, menjëherë, por jo më vonë se pesë (5) ditë pune nga dita e pranimit të kërkesës nga kërkuesi, detyrohet që ta informojë dhe udhëzojë kërkuesin për tek institucioni publik përkatës“, brenda afatit ligjor iu informojmë dhe iu udhëzojmë që për dokumentet e cekura si në kërkesë, duke qenë se Raportet e Testimit që lëshohen nga laboratorët e akredituar nuk janë dokumente nën autorësinë e IQMT-së, pra nuk prodhohen nga IQMT si dhe faktit se të njëjtat përmbajnë të dhëna të palëve të përfshira në proces të inspektimit, ne nuk mund t’i ndajmë ato dokumente me palët e treta, pasi që në këto test raporte theksohet se “Kopjimi dhe riprodhimi i raportit është i ndaluar pa autorizimin e Laboratorit“, andaj ju lutemi që t’i drejtoheni autoriteti kompetent“.
Në „luftën“ me „mullinjtë e erës“ dhe në kohën pak ditë para zgjedhjeve në Kosovë, ku siç duket askush nuk donte të publikonte dokumente të tilla e as të huluimtonte në dosje, Qendra ALERT iu drejtua. Më 29 janar 2025, me një ankesë Agjencisë për Informim dhe Privatësi të Kosovës. Për këtë, e njoftuam inspktoratin në fjalë konkretisht përmes këtij e-maili:
„Te nderuar pershendetje! Uroj te jeni mire!
E vleresoj pergjigjen tuaj ne kohe dhe ju falenderoj shume! Por, ne ate qe lexova, ka diçka qe nuk shkon dhe fatkeqesisht nuk qendron. Te gjitha mostrat e hekurit te analizuara, por edhe çfaredo lloj mostre tjeter qe merret nga Inspektorati Qendror i Mbikqyrjes se Tregut, pavaresisht se ku analizohet, raport-analizat jane prone e inspektoratit.
Nese sot do t’i drejtoheshim laboratorit qe i ka analizuar per te na vene ne dispizicion raport-analizat, me te drejten e plote ligjore, ata do te na thonin: Mostrat jane sjelle nga IQMT, i kemi analizuar per llogari te Inspektoratit, pergjigjet ia kemi derguar IQMT dhe ai eshte poseduesi apo pronari i tyre. Laboratori ka kryer nje sherbim per llogari te IQMT!!!
Pra, ligjerisht, raport-analizat jane prone e IQMT, sepse mbi ato raporte, eshte vendosur po nga ky inspektorat per hekurin qe do te perdorej ne ndertim.
Ndaj, duke kerkuar mirekuptimin tuaj dhe detyrimin ligjor, iu riperserisim kerkesen tone, me permbajtjen e nisur pak dite me pare!
Ne te kundert, do te jemi te detyruar t’i drejtohemi per ndihme Agjencise per Informim dhe Privatesi te Republikes se Kosoves“.
Më 25 prill 2025, Agjencia për Informim dhe Privatësi e Kosovës njofton se kërkesa e Qendrës ALERT ka qenë e rregullt dhe obligon MINT dhe Insektoratin e Tregut që brenda 7 ditëve pune të vërë në dispopzicion të Qendrës ALERT raport-analizat e hekurit të kërkuara. Madje, kjo Agjenci shkon dhe përtej, duke thënë se institucioni ka dështuar në dhënjen e informacionit, si dhe këto analiza përbëjnë interes të pastër publik.
Që nga data 25 prill ka kaluar një muaj e gjysëm dhe Insptkrati i Tregut dhe as MINT nuk kanë kanë vënë në dispozicion të Qendrës ALERT asnjë nga dokumentet e kërkuara dhe nuk ka pasur asnjë komunikim nga ana e tyre.
Në këtë situatë, çdokujt i lind e drejta të shtojë dyshimet se, përse nuk publikohen këto analiza? Si kanë rezultuar ato? Kur kanë rezultuar me probleme mostrat e analizuara, a është është hequr sasia e hekurit nga tregu i Kosovës? Apo gjysma ose thuajse e gjithë sasia mund të jetë future në ndërtim? Përse mbahen të fshehta kur nuk përbëjnë sekret shtetëror, madje informacion me interes për publikun? A e kompromenton kjo fshehje e informacionit sigurinë e ndërtimeve në Kosovë dhe sigurinë e qytetarëve? Përse dhe mbi ç’bazë ligjorë apo me çfarë guximi, Inspektorati i Tregut të Kosovës nuk ofron informacion siç e detyron Ligjit 06/L-081 “Për qasje në dokumentet publike” i Republikës së Kosovës? Mbi ç’bazë guzimi të shkeljeve ligjore, IT nuk zbaton as vendimin me Nr. Protokolli 482, të datës 25.04.2025 të Agjencisë për Inforim dhe Privatësi të Kosovës?
Duke mos pasur asnjë përgjigje, edhe Qendra ALERT ngurtëson apo forcon dyshimet e bazuara, se në tregun e Kosovës është futur hekur për ndërtim që nuk plotëson standardet e sigurisë dhe cilësisë dhe për pasojë, qytetarët e këtij shteti mund të jenë në rrezik.
*Autori i këtij publikimi është themelues dhe drejtor ekzekutiv i Qendrës ALERT, OJQ për mbrojtjen e kosunatorëve