Menu

Kryesore

Tregtia online, konsumatorë të pa mbrojtur dhe mashtrimi si mjet përfitimi

Nga Mariglen Mertiri*

Tregtia online është një mjet efikas për të shmangur taksat e një dyqani fizik por edhe për të fituar kohë që përmes platformave sociale të kesh sa më shumë klientë potencialë.

Duke qenë se tregtia digjitale është kthyer në një mënyrë jetese për shumë qytetarë, kryesisht në qytetet e mëdha, në këtë konkurrencë të ashpër nuk mungojnë as dyqanet virtualë nga rajoni.

Konsumatorët nga Tiranë po shohin gjithnjë e më shumë një mundësi përfitimi për të blerë produkte nga Kosova, pasi cmimi favorizues i nxit të kthehen në klientë besnikë, por pa marrë parasysh rreziqet që mbartin këto faqe të pa certifikuara për konsumatorët dhe që kanë komunikim vetëm virtual me klientët e tyre, duke kontraktuar postat private si korrierrë të mallit që reklamojnë.

Viola, një kliente 25-vjecare nga Tirana ka denoncuar për Alert.al mashtrimin që pësoi me faqen online “Mendi Shooes” në Kosovë, ku porositi këpucë, të cilat në reklamimin e bërë online përmes  videos dhe strategjive të marketingut krijuan bindjen se gjeti produkti që po kërkonte.

Komunikimi u zhvillua ne mesanxherin e faqes online, ku klienti pyeste dhe dyqani online përgjigjej. Marrëdhënia tregtare, u krijua mes dy të panjohurve që bazohet në besimin reciprok. Pas disa sqarimeve teknike, porosia ishte mjaft e qartë ndersa klienti priste procedurën postare që vononte disa ditë për të bërë më pas edhe pagesën  fizikisht tek postieri.

Klienti u njoftua përmes postierit për mbërritjen e mallit, bëri pagesën dhe porosinë e paketuar e hapi pasi shkoi në shtëpi.

“Dy palet e këpucëve që kisha porositur, njëra ishte korrekte sipas kërkesës dhe specifikimeve të mia ndërsa një palë nuk përkonin me ate që kisha paguar.”-deklaroi 25-vjecarja.

 Në komunkimin që bëjmë publik, pas vendosjes së kontaktit sërish në mesanxherin e Instagramit, pala shitëse mori edhe përgjegjësitë për ngatërresën që kishte bërë, por kjo nuk u reflektua në korrigjim të gabimit dhe kthimin e mallit që ishte dërguar, i ndryshëm nga dëshira e klientes dhe ridërgimin e porosisë së saktë.

“Madje kjo faqe online, guxoi që pas disa tratativave për të përmbushur të drejtën time të kthimit të porosisë, i dha zgjidhje situatës duke më bërë “block” dhe mos mbajtur asnjë përgjegjësi tregtare për këtë situatë të krijuar për fajin e tyre.”-shtoi e reja.

25-vjecarja, jo vetëm që nuk u trajtua si kliente por u dëmtua si konsumatare, pasi shpenzoi para për një produkt që  nuk i vlen. Dhe ajo cfare deklaron për Alert.al është se nuk ka asnjë informacion se ku mund ta gjejë të drejtën e saj ligjore për të denoncuar padrejtësine në xhunglën online të dyqaneve “pirate”, aq më tepër përtej kufirit, qe abuzojnë për përfitime afatshkurtra.

Mbetemi sërish në dyqanet online në Kosovë ku një tjetër konsumator i zhgenjyer në Tiranë denoncon një rast të tregtisë së dështuar online, ku deklaron se u mashtrua me produktin që bleu.

“Pasi pashë në Instagram një video reklamim të një seti kremrash për fytyrën vendosa të pyes për më shumë pasi më nevojitej. Mesazhi i parë në mesanxher mberriti  me informacione të përgjithshme mbi produktin që zakonisht jane automatik”-deklaron denoncuesja për Alert.al

Bindja u krijua dhe produkti u porosit, por si konsumatore duket se shpejt u zhgenjye nga produkti që mori. Nga komunikimi me biznesin online nga Kosova, ju tha se shiste produkte me origjinë zvicerane.

“Produkti që mora nuk kishte asgje të ngjashme me atë që pashë në videon online, që nga paketimi e deri tek ngjyra e kremrave. Shpejt kuptova se u mashtrova dhe tentova te kërkoja te drejtën time, duke edhe kërcënuar për mbyllje të faqes online, por përfundimi ishte se si konsumatore vetëm shpenzova disa para, pa marrë produktin që doja”-theksoi denoncuesja nga Tirana.

Konsumatorë të zhgënjyer, të dëmtuar financiarisht por edhe të irrituar me zgjedhjen që bëjnë, mbeten te ekspozuar përballë padrejtësive për shkak edhe të  mungesës së një mekanizmi rregullues, për të vendosur një lloj standardi të këtyre faqeve.

Këto denoncime duhet të vlejnë si një thirrje ndërgjegjësuese që edhe vetë qytetarët të bëjnë kujdes kujt duhet t’i besojnë dhe kujt duhet t’i drejtohen për të gjetur në radhë të parë produktin që kërkojnë dhe më pas se si të marrin maksimalisht të drejtën e tyre në raste abuzimi.

*Autori i shkrimit ushtron profesionin e gazetarit prej 15 vitesh. Ka mbaruar studimet për Gazetari në Universitetin e Tiranës. Ai ka ushtruar profesionin e gazetarit në disa media të shkruara dhe vizive, duke qenë dhe gazetar investigativ. Aktualisht, është redaktor i lajmeve ne Televizionin Klan News.

Ndihma, deputeti shqiptar në Hamburg Sami Musa i dorëzon Mirënjohjen filantropit Lazim Destani, dhënë nga Shkolla “Karl Gega” në Tiranë

Biznesmeni dhe filantriopi nga Tetova e Maqedonisë së Veriut, Lazim Destani, është vlerësuar me Mirënjohje nga Shkolla e Mesme e Ndërtimit “Karl Gega” në Tiranë, me motivacionin “Për kontributin e dhënë në ndërtimin e urave të bashkëpunimit dhe komunikimit, si pikat fokale në zhvillimin e një mjedisi te pajisur me infrastrukturën e duhur, që u mundëson nxenësve të ndajnë shanse të barabarta, për arritjen e qellimeve skolastike”.

Mirënjohja i është dorëzuar Z.Destani në Hamburg të Gjermanisë, nga Deputeti shqiptar në Parlamentin e Hamburgut, Sami Muja. Ky i fundit, ka qenë iniciator në mbledhjen e donacioneve për këtë shkollë, pajisje elektronike, për të cilën është përgjigjur filantopi Destani dhe kompania e familjes së tij, “Ecolog International”, duke bërë të mundur transportimin e tyre drejt Tiranës.

Më vonë, shkolla e ka nderuar Z.Destani me mirënjohjen në fjalë, të cilën ia ka dhënë deputetit Musa për t’ia dorëzuar.

“U ndjeva i vlerësuar nga drejtuesit e kësaj shkolle për mirënjohjen dhe respektin, si shenjë falendertimi për ndihmën e dhënë me disa minibusa për transportin e nxënësve nga kompania e familjes tonë”, u shpreh Destani, i cili falenderoi e përgëzoi shkollën për brezat që përgatit.

“Siç e potencioj gjithmonë, investimi dhe mbështetja e arsimit, janë e ardhmja më e mirë dhe më e ndritur e shteteve tona, e kombit tonë”, theksoi biznesmeni i njohur. “Gjithashtu, nuk mund të lë pa falenderuar dhe deputetin Musa, me origjinë nga Pozharani i Vitisë, i cili më dorëzoi Mirënjohjen dhe që ka qenë iniciatori i mbledhjes së donacioneve për këtë institucion të rëndësishëm të arsimit në Shqipëri”, tha ai.

Z. Destani mori përsipër transportin e mjeteve elektronike shkollore, për të cilat deputeti Musa kishte ndërmjetësuar mes shkollës së mesme të Hamburgut “Schule ohne Rassismus” dhe të asaj “Karl Gega”, Tiranë.

Deputeti Musa, i pari deputet me origjinë shqiptare në Parlamentin e Hamburgut, është njëherësh djali i aktivistit dhe patriotit Xhelil Musa.

Filantropi dhe biznesmeni Lazim Destani njihet në mbarë diasporën shqiptare, si një ndër personat që mbështet rregullisht arsimin në trojet shqiptare, por edhe fusha të tjera si shëndetësia, çështjet shqiptare në mbarë botën, bashkimin dhe forcimin e diasporës etj, pa përmendur donacionet vetiake e të kompanisë së familjes së tij, të pafundme në numër e të shumëllojshme.

Gjysma e pulat të Lidl në Evropë, me baktere rezistente ndaj antibiotikëve. Rastet në Itali, alarmante

Gjysma e mostrave të pulave të marra nga dyqanet Lidl në mbarë Evropën, përfshirë dhe ato në Itali, përmbajnë baktere rezistente ndaj antibiotikëve. Kjo u zbulua nga hetimi i fundit i “Essere Animali”, mbi praninë e baktereve patogjene dhe rezistente ndaj antibiotikëve, i kryer në bashkëpunim me shoqatat Albert Schëeitzer Foundation (Gjermani), Observatorio de Bienestar Animal (Spanjë), Open Cages (Mbretëria e Bashkuar) dhe Otëarte Klatki (Poloni).

Pesë shoqatat blenë gjithsej 142 produkte të markës Lidl në 22 nga dyqanet e zinxhirit të përhapura në Gjermani, Itali, Spanjë, Mbretërinë e Bashkuar dhe Poloni, konkretisht ku kishte zbritje çmimesh. Sa i përket Italisë, Essere Animali bleu 24 pako me mish pule të freskët në katër dyqane në Romë, Firence dhe Milano. Pas blerjes, mishi vendosej në qese frigoriferi dhe transportohej në laborator me një mjet frigoriferik, për të ruajtur zinxhirin e ftohtë. Testet mikrobiologjike u fokusuan në dy pika në veçanti: bakteret rezistente ndaj antibiotikëve dhe bakteret që lidhen me infeksionet më të rëndësishme të shkaktuara nga ushqimi, njofton ilfattoalimentare.it.

Bakteret rezistente ndaj antibiotikëve në pulat e Lidl

Laboratori përgjegjës analizoi mostrat në kërkim të enzimës ESBL (beta-laktamaza me spektër të zgjeruar), e aftë për t’u dhënë shumë rezistencë baktereve, pra rezistencë ndaj shumë antibiotikëve në të njëjtën kohë. Rezultatet treguan praninë e baktereve rezistente në gjysmën e mostrave (71 nga 142), shumica e të cilave (50, 35% e totalit) ishin ESBL pozitive. Përsa i përket mishit të blerë nga Lidl Italia, laboratori gjeti 46% (11) të kontaminuar me ESBL dhe 33% (8) të kontaminuar me baktere shumë rezistente ndaj tre nga katër klasat e antibiotikëve të testuar. Në veçanti, të gjitha mostrat treguan rezistencë 100% ndaj dy klasave të antibiotikëve të klasifikuar si kritikë për shëndetin e njeriut (cefalosporinat e gjeneratës së tretë dhe fluoroquinolones).

Për më tepër, laboratori kreu edhe analiza për praninë e Staphylococcus aureus rezistent ndaj meticilinës (MRSA). Analizat gjetën bakterin e rrezikshëm në 23% të mostrave të mbledhura nga shoqatat (33), fatmirësisht asnjë prej tyre nuk ishte italiane.

Bakteret patogjene

Lidhur me praninë e baktereve patogjene përgjegjëse për infeksionet ushqimore: Listeria monocytogenes, Salmonella spp, Escherichia coli, Campylobacter jejuni dhe Enterococcus.

Në rastin e Listerisë, analizat zbuluan praninë e bakterit në një të tretën e të gjitha mostrave (47 nga 142). Italia, megjithatë, pozicionohet mbi shifrën evropiane me 54% të mostrave të kontaminuara (13 nga 24). Përsa i përket pranisë së salmonelës, Italia edhe më keq: Në këtë rast laboratori evidentoi pozitivitet vetëm në 9% të rasteve në nivel europian, ndërkohë që shifra italiane arrin në 46% (11 nga 24 mostra). Krahasimi me vendet e tjera është i pamëshirshëm: Salmonella spp nuk u zbulua në asnjë nga mostrat nga Gjermania, Spanja dhe Mbretëria e Bashkuar dhe me një incidencë shumë të ulët (7%), u gjet vetëm në ato nga Polonia.

Duke kaluar te Escherichia coli dhe enterokoket, analizat konfirmuan praninë e tyre, përkatësisht, në 57% dhe 48% të rasteve në nivel evropian. Në kampionet italiane, megjithatë, E. coli është i pranishëm në 75% të rasteve (18 nga 24), ndërsa enterokoket janë identifikuar në gjysmën e paketimeve të analizuara. E vetmja e dhënë pozitive italiane është ajo e Campylobacter, që mungon në të gjitha mostrat, krahasuar me 28% në nivel evropian.

Bujqësia intensive dhe Lidl

Bujqësia intensive konsiderohet nga ekspertët si një nga shkaqet kryesore të shfaqjes dhe përhapjes së rezistencës ndaj antibiotikëve midis baktereve. Edhe furnizuesit tjerë evropianë si Lidl nuk janë të ndryshëm, sipas rezultateve të hetimit “Essere Animali”. Shoqata, në fakt, kujton se si hetimet e mëparshme kishin treguar kushtet e mbarështimit të pulave që furnizojnë zinxhirin, të përcaktuara si “katastrofike”: mijëra kafshë të grumbulluara së bashku në hapësirat e mbyllura të një kasolle, me mbeturina të pista dhe plot feçe (të cilat shkaktojnë edhe formimin e dermatitit të kontaktit të quajtur djegie nga hock). Në këto kushte, mjafton që një kafshë të sëmuret që të gjithëve t’i jepen antibiotikë, duke favorizuar zhvillimin e baktereve rezistente dhe përhapjen e tyre në të gjitha pulat, e më pas te njerëzit nëpërmjet mishit.

Në të kaluarën, hetime të tjera kishin treguar kushtet për rritjen e pulave në impiantet furnizuese të zinxhirit, të përcaktuara si “katastrofike”.

Rezistenca ndaj antibiotikëve

Rezistenca ndaj antibiotikëve është një nga problemet më të mëdha shëndetësore me të cilat përballet njerëzimi, aq sa, sipas shumë ekspertëve, po shkojmë drejt një epoke post-antibiotike. Në Bashkimin Evropian, në vitin 2020, mbi 35 mijë njerëz vdiqën për shkak të infeksioneve rezistente ndaj antibiotikëve, nga të cilët pothuajse një e treta në Itali.

Sipas planit më të fundit të monitorimit të Ministrisë së Shëndetësisë italiane, krahasuar me mesataren europiane, në Itali prania e baktereve multirezistente në zinxhirët e furnizimit të broilerëve italianë është e lartë, me një përqindje më të lartë të E.coli që prodhon ESBL/AmpC në krahasim meë mesataren evropiane. Në veçanti, nga analizat ministrore të monitorimit të mostrave të mishit me pakicë në vitin 2020 pothuajse gjysma e E. coli (46.8%) tregoi multirezistencë ndaj antibiotikëve (deri në shtatë molekula të ndryshme në të njëjtën kohë). Të njëjtën përqindje kanë gjetur edhe analizat e Essere Animali” për mishin e markës Lidl.

PO NË SHQIPËRI ÇFARË NDODH?

Tërhiqen nga tregu akullore Nutella, këmbë bretkose dhe karkaleca të paketuar me vaj. Ja shkaqet

Tashmë ka nisur tërheqja e parë për akulloren Nutella, e cila sapo ka mbërritur në supermarketet italiane. Ministria e Shëndetësisë ka lëshuar gjithashtu urdhër për tërheqjen nga tregu të këmbëve të bretkosës nga Vietnami dhe karkalecave të paketuar pikante. Në të gjitha rastet, arsyeja e treguar është një gabim në etiketim që ka rezultuar në mungesën e disa indikacioneve të detyrueshme.

Akullorja Nutella

Ministria e Shëndetësisë dhe supermarketet ‘Deco’ kanë raportuar tërheqjen nga prodhuesi të një serie të Akullores Nutella të markës Ferrero. Arsyeja e treguar në njoftimin për tërheqje është mungesa e listës së përbërësve në italisht. Produkti i prekur shitet në kavanoza 230 gram me numër loti L074E32B00 dhe datë skadence 05/09/2025. Ferrero raporton se loti në fjalë është shitur kryesisht në Campania.

Kompania Ice Cream Factory Comaker e grupit Ferrero prodhoi akulloren Nutella. Fabrika e prodhimit ndodhet në Calle de la antigua Avidesa 1, në Alzira, Valencia, Spanjë. Lista e përbërësve mund të gjendet në italisht në faqen e Ferrero-s ose duke kontaktuar në numrin pa pagesë 800 909690.

Thirrja e këmbëve të bretkosës

Ministria e Shëndetësisë, megjithatë, publikoi tërheqjen nga prodhuesi i një serie me këmbë bretkosash të markës Epic ‘Style Yoga’ 13-15. Arsyeja e treguar është mungesa e shënimit të alergjenëve në etiketë në italisht, e cila është e pranishme në gjuhë të tjera. Produkti i përfshirë shitet në paketime prej 800 gramësh, me numër serie VN/364/IV/028 21/03/2023 (grizë komerciale: 347962) me datë skadence 31/12/2025.

Kompania belge Hottler Frozen Food importoi këmbët e bretkosave të tërhequra. Fabrika e prodhimit ndodhet në Vietnam (shenja e identifikimit të Vietnamit DL 364). Distributori italian është kompania Ma.Re. Ltd. Si masë paraprake, kompania rekomandon personat alergjikë ndaj peshkut dhe butakëve që të mos konsumojnë këmbët e bretkosës me datën e skadencës dhe numrin e serisë të treguar më sipër dhe t’i kthejnë ato në pikën e blerjes. Konsumatorët që nuk janë alergjikë ndaj peshkut dhe butakëve mund t’a hanë produktin pa rrezik.

Karkalecat pikant në vaj

Më në fund, Ministria raportoi tërheqjen e një sasie karkalecash rozë të Adriatikut, xhenxhefil dhe spec djegës nën markën Le Ricette di Monia e Lorena. Arsyeja edhe në këtë rast është prania e alergjenëve të padeklaruar në etiketë. Produkti në fjalë shitet në vaska 90 gram, me numër serie L148NV dhe datë skadence 26.07.2024.

Kompania Blueshark Srl prodhoi karkalecat e tërhequra në vaj. Fabrika e prodhimit ndodhet në via Valle Piana 80/72, në San Benedetto del Tronto, në provincën e Ascoli Piceno (shenja e identifikimit IT N333C).

Si masë paraprake, personat alergjikë ndaj peshkut këshillohen të mos konsumojnë karkaleca me datën e skadencës dhe numrin e grupit të treguar më sipër. Konsumatorët që nuk janë alergjikë ndaj peshkut mund ta hanë produktin.

Burimi: www.ilfattoalimentare.it

Anglia gati të ndalojë pijet energjike për të rinjtë nën 16 vjeç. Studimi prej 1.2 milion fëmijë të përfshirë në 21 vende nxorri konskuzione të frikshme

Nëse zgjedhjet angleze të planifikuara për në 4 korrik, shkojnë siç parashikojnë të gjitha sondazhet, pra rezultojnë me një fitore dërrmuese të Partisë Laburiste, menjëherë më pas shitja e pijeve energjike mund të ndalohet për të gjithë ata që janë nën 16 vjeç. Masa, së bashku me të tjera që synojnë mbrojtjen e shëndetit të fëmijëve dhe të rinjve, u përfshi në programin elektoral edhe pas një apeli të nënshkruar nga mbi 40 shoqata mjekësh dhe ekspertësh.

Pijet energjike

Pijet energjike janë sulmuar prej disa kohësh dhe shitja e tyre tek të miturit është subjekt i kufizimeve edhe në vende të tjera si Lituania, Letonia dhe Polonia, kryesisht për dy arsye: përmbajtja e lartë e kafeinës dhe sheqerit. Një porcion 250 ml. përmban mesatarisht 80 mg kafeinë (rreth 320 mg për litër), që është sa një filxhan kafe filtri prej 200 ml, ose tre kanaçe me një pije Cola, por disa marka përmbajnë edhe më shumë.

Mesatarisht, këto pije kanë një përqendrim sheqeri që është deri në 65% më i lartë se ai i pijeve joenergjitike, përveç taurinës, kripërave të ndryshme minerale dhe përbërësve që ndryshojnë nga një produkt në tjetrin. Dhe, kombinimi i kafeinës dhe sheqerit mund të jetë shumë i rrezikshëm për të rinjtë, veçanërisht nëse, siç ndodh shpesh, ata konsumojnë kanaçe të shumta gjatë ditës.

Meta-analiza e pikës së kthesës

Janarin e kaluar, revista shkencore “Public Health” publikoi rezultatet e një meta-analize e cila përfshinte 57 studime, për një total prej 1.2 milion fëmijë të përfshirë në 21 vende. Konkluzioni kryesor ishte një lidhje e fortë midis konsumimit të pijeve energjike dhe prirjes për të konsumuar alkool, duhan, zakone të gabuara të të ngrënit (veçanërisht të ngrënit të tepërt) dhe substancave të abuzimit e më pas pagjumësisë, rrezikut për vetëvrasje, stresit, sulmeve të panikut, deficitit të vëmendjes dhe performancë e dobët akademike, reaksione alergjike, prishje të dhëmbëve dhe probleme të tjera dentare dhe rezistencë ndaj insulinës.

Në atë moment, në Mbretërinë e Bashkuar, një vend ku disa zinxhirë të shitjes me pakicë në shkallë të gjerë kishin zgjedhur të mos i shesin këto produkte dhe ku paralajmërimet në etiketa dhe ambalazhe rezultuan plotësisht joefektive, mbi 40 shoqata të konsumatorëve, shoqata shkencore pediatrike, të brendshme mjekësia, diabeti, obeziteti dhe ushqimi kishin kërkuar masa kufizuese për shitjet dhe reklamat. Kundër pijeve energjike është shprehur edhe Jamie Oliver, shefi i famshëm i kuzhinës, të cilat i ka quajtur “makth”, por që nga ajo kohë nuk ka ndodhur asgjë. Prandaj, Partia Laburiste ka vendosur të pranojë ftesën, duke e përfshirë atë në Planin e Veprimit për Shëndetin e Fëmijëve të Punës dhe ka propozuar ndalimin e shitjes së të gjitha pijeve me më shumë se 150 mg. kafeinë për litër për të gjithë nën 16 vjeç, siç janë Red Bull, Monster, Rockstar dhe Prime do të binin të gjithë në ndalim, duke pasur përqendrime mesatare më të larta të kafeinës.

Tregu i pijeve energjike në Mbretërinë e Bashkuar

Gjatë vitit të kaluar (deri në shtator 2023), tregu anglez i pijeve energjike u rrit me 21.6%, duke arritur në 2.2 miliardë paund, sipas të dhënave të publikuara nga faqja e internetit The Grocer.

Në teori, një ndalim për nën 16 vjeç ekzistonte tashmë, i miratuar në vitin 2019, por nuk hyri kurrë në fuqi. Shoqata Britanike e pijeve joalkoolike ka prezantuar prej kohësh një kod që i detyron anëtarët e saj të mos kryejnë fushata reklamuese për pijet energjike që synojnë të miturit dhe të përfshijnë paralajmërime në paketim për rrezikun e mundshëm, por qartësisht kjo nuk mjafton. Në një mbrojtje të dobët të ilustruar nga faqja e internetit “Food Navigator”, drejtori i përgjithshëm i saj Gavin Partington tha se, EFSA promovoi përbërës individualë dhe se iniciativat si ajo e shpallur duhet të mbështeten nga prova shkencore. Sikur të mos ishin të dhënat e 1.2 milionë fëmijëve.

Burimi: www.ilfattoalimentare.it

KUJDES! Nga kullat e fëmijëve, te bizhuteritë e kozmetika kancerogjene, deri te kroskoti i makinave që mund të mos funksionojë, ja Alert-et e fundit të Komisionit Evropian

Qindra lloje produktesh joushqimore të përdorimit të përditshëm e deri te lodrat e fëmijëve apo edhe makinat, vazhdojnë të raportohen të pasigurta e që përbëjnë rrezik për konsumatorët. RAPEX i Komisioni Evropian ka raportuar sot për një agmë të gjerë produktesh që nuk janë konform rregulloreve të BE të sigurisë dhe që duhen hequr nga tregu apo nga përdorimi.

Një nga produktet e përhershme në raportimet e RAPEX janë kulluat e fëmijëve dhe lodrat e ndryshme. Dhe një prej raportimeve të fundit bën fjalë për kullulla, që përmbajnë një sasi të tepërt të di-2-etileksil ftalatit (DEHP) (vlera e matur deri në 38.3% ndaj peshës). Ky ftalat mund të dëmtojë shëndetin e fëmijëve, duke shkaktuar dëme të mundshme në sistemin e tyre riprodhues.

Cigaret elektrike raportohen gjithashtu si produkt që përmban vaj (vlera e matur deri në 55.4%), kryesisht në formën e acidit kaprilik dhe acidit kaprik. Këto mund të dëmtojnë mushkëritë kur thithen.

Kozmetika apo pafdumet janë sërish në listën e produkteve të pasigurta. Sipas RAPEX, një parfum përmban 2-(4-tert-butilbenzil) propionaldehid (BMHCA), i cili është i ndaluar në produktet kozmetike, pasi mund të dëmtojë sistemin riprodhues, mund të dëmtojë shëndetin e fëmijës së palindur dhe mund të shkaktojë ndjeshmëri të lëkurës.

Në kategorinë e bizhuterive, mes tyre veçojmë një byrzylyk, që ka një përqendrim të tepërt të kadmiumit (vlera e matur deri në: 85 % ndaj peshës). Kadmiumi është i dëmshëm për shëndetin e njeriut, sepse grumbullohet në trup, mund të dëmtojë veshkat dhe kockat dhe mund të shkaktojë kancer.

 

Si gjithmonë, edhe makinat përbëjnë rrezik për përdoruesie tyre. Dhe, rasti i fundit i raportuar nga RAPEX bëhet fjalë për një makinë Volvo XC40 elektrike. Ekrani qëndror i saj (kroskoti) mund të mos funksionojë për shkak të një problemi me softuerin. Kjo mund të bëjë që ekrani të mos funksinojë, duke errësuar leximin e shpejtësisë së makinës dhe duke penguar aftësinë e shoferit për të monitoruar shpejtësinë. Kjo rrit rrezikun e vozitjes me shpejtësi të papërshtatshme që mund të shkaktojnë aksidente dhe lëndime.

Produktet e raportuara nga RAPEX nuk detektojnë Shqipërinë si vend ku janë shpërndarë, por kjo nuk e përjashton mundësinë që të ndodhen dhe në tregjet tona.

Gamën e gjerë të produkteve që përbëjnë rrisk me detajet e secilit prej tyre, mund t’i gjeni në linkun e mëposhtëm.

https://ec.europa.eu/safety-gate-alerts/screen/search?token=17349998034B4BF2A21828F4797C05DD

Mashtrimet me shitjet online, ja çajrat që pretendojnë që zëvëndësojnë ilacet: Një kërcenim për shëndetin e konsumatorëve

Nga Agime Kastrati (Basha)*

Jo vetëm jeta e të moshuarve por, edhe e të rinjve po vihet në rrezik. Në hapsirën e mediave online, lajmet për përfitimet mrekullibërëse të çajrave natyralë janë përhapur gjërësisht. Në të shumtën e rasteve këto lajme premtojnë zëvëndësimin e ilaceve të përshkruara nga mjeku me çajrat e ndryshëm që supozohet se mund të stabilizojnë tensionin e shërojnë shumë sëmundje të rënda.

Çaji, i cili hyn nën etiketën “ushqim”, dhe reklamohet në internet si ilaç po shkatërron buxhetin financiar të konsumatorëve vendas.

Megjithatë, këto pretendime nuk kanë bazë shkencore dhe mund të përbëjnë një rrezik serioz për jetën e konsumatorëve. Kujdes! Inndividë të ndryshëm që  fshihen pas faqeve online reklamojnë çajra që kurojnë hipertensionin, që të vitalizojnë metabolizmin, të heqin kilogramët e teperta, të bëjnë 20 vite më të ri. Këto produkte aq të reklamuara në rrjete sociale nuk mund ti gjesh në asnjë farmaci apo dyqan të licensuar në mbarë vendin. Ajo që të vret më së shumti është së në tregun online paraprakisht këshillohesh bindshëm se me marrjen e këtyre çajrave është zgjidhja ideale për gjithësecilin prej përdoruesve dhe sidomos për ato që kanë vite që marrin ilace pasi dhe këto të fundit nuk do të jenë më të nevojshme për t’u përdorur.

Pretendimet e Rreme të çajrave mrekullibërës

Disa nga pretendimet më të zakonshme që hasen në këto artikuj mashtrues të ëeb-faqeve reklamuese përfshijnë:

Shërimin e hipertenisonit

Ka çajra, që pretendohet se mund të shërojnë plotësisht problemet nga tensioni.

Trajtimin e diabetit

Disa çajra thuhet se, mund ta kontrollojnë nivelin e sheqerit në gjak më mirë se ilacet e përshkuara nga mjeku.

Shërimin e sëmundjeve të zemrës

Përvec sa u tha më sipër promovohen idea  se disa çajra mund të pastrojnë arteriet dhe të përmirësojnë funksionin e zemrës.

Shërim e Kacerit

Ka çajra që, shitësit pretendojnë se mund të shërojnë lloje të ndryshme të kancerit duke inkurajuar pacientet të lënë terapitë konvencionale.

Dobësim gradual dhe të shëndetshëm

Ska aspak problem çaji është bimore dhe nuk ka asnjë efekt negativ vetëm të pastron organizmin dhe të ndihmon sistemin tretës të jetë më aktiv.

Për ata që e kanë kaluar një përvojë të tillë por dhe për gjithë konsumatorët, dihet se keqinformimi kushton jetë, e për këtë e pamë shumë të domosdoshme të marim një këshillë nga mjeku përkatës.  “Çajrat dhe suplementet mund të shërbejnë si shtesa ndihmuese natyrore të plotësimit të dietave ditore dhe në këtë aspekt mund të jenë të dobishme por asnjëherë nuk duhet të përdoren si zëvëndësuese  të trajtimeve mjekësore.Trajtimet mjekësore, medikamentet kanë përqendrime të caktuara, dozime të përcakuara, mekanizma veprimi ne organizëm shumë mirë të studiuara. Medikamentet dhe trajtimi mjekësor përcaktohet nga mjeku duke përshkruar llojin e medikamentit, kohëzgjatjen e mjekimit  etj” tha për Qendrën Alert doktoreshë, Marina Babali Parllaku, mjeke pranë spitalit Continental në Tiranë. Ndërkaq pyetur nga Qendra Alert, për mënyrën se si ndikojnë këto produkte për personat me probleme shëndetësore portali BioMedical tha: Ne kemi mjek në stafin tonë dhe asgjë procedojmë pa këshillat mjekësore dhe me sigurim të plotë ju themi se ofrojmë produkte natyrale të vertetuara në mënyrë laboratorike. Janë këto të dhënat zyrtare që “peshkojnë” klientët virtual të blerjeve online. Çaj dobësimi bimor është edhe artikulli më I shitur në mediat e tyre online. Jo vetëm kaq por, në bisedën onlinë me individë që kanë këto portale “shfrytësuese” për përfitime vetjake, prezantohen si mjek dhe jo vetëm kaq por  të japin sigurinë e përdorimit të këtij çaji mrekullibërës. Njëkohësisht këtë reklamë e shikojmë tek faqja zyrtare në Instagram e cila është e mbushur me foto klientësh me ndryshimet e bëra në peshë vetëm fal përdorimit të këtij produkti.  Në biseden e realizuar në rrjete sociale përgjigjja e personave të faqes është e tillë:  Pershendetje jam doktoreshe Alesia Çaji doëesimit kushton 25€ është me zbritje momentalisht ,efekti i çajit është që të reduktoj oreksin dhe  t’ju japi energji që me anë të lëvizjeve të shkrihet e gjithë rezerva e pa nevojshme e dhjamrave të trupit, është Bio dhe pa asnjë efekt anësorë,dhe jep një formë të bukur trupit sepse më shumë ndikon tek barku dhe tek këmbët. Nuk e lë me kaq por këmbëngul gjatë komunikimit që çaji jep efekt menjëheë në dobësim dhe nuk ka asnjë efekt anësor jo vetëm kaq por, është I efektshëm edhe për ato që kanë kaluar problematika të rënda shëndetësore.

Hipertea

Hipertea është çaji që ka ndikuar negativisht jo vetëm në financat e të moshuarve por edhe në mentalitetin e tyre. Përmës një historie të shkurtër nga një konsumatore e rregullt e këtij produkti ne do tua pasqyrojmë në mënyrë të detajua mashtrimin dhe zhgënjimin që kjo e fundit ka marrë nga përdorimi I këtij produkti.

 “Është një çaj që të ul tensionin dhe unë nuk do kem probleme më shëndetin as ilacet nuk do ti mar cdo muaj”, kjo është kërkesa që I ka bërë Mira Deda vajzës së saj që është me studime jashtë. Në shtetin ku vajza studionte nuk ekzistonte ky lloj çaji. “Duke kërkuar në rrjete sociale kam parë këtë çajin që e kanë reklamuar shumë dhe ja kërkova vajzës të ma sillte nga jasht. Vajzën e kam në Francë dhe atje nuk kishte por, kur erdhi me pushime ma porositi online. E kam përdorur me mendimin që do më bënte efektin që tregonte reklama. Shyqyr zotit që nuk i lash ilacet se ndryshe sot do kisha pasoja edhe më të rënda. Kështu jemi në moshat e treta ca shohim në televizion e në rrjete sociale duam ta provojmë sepse shpresojmë që të kemi dhe një ditë më të mirë përsa I përket shëndetit”, tregon Ermira Doda kliente

Çaji “Hypertea”,  i cili  thuhet  se ul tensionin e lartë, pastron enët e  gjakut, redukton stresin, madje të ndihmon edhe të  humbësh në peshë. Denoncuesja tregon se informacionin se reklamën e këtij produkti e bejnë mjekë “të rremë” që nuk ekzistojne në realitet por që po bëjnë ende efekte dhe pse me shumë shkelje. Sic u tha dhe më sipër e moshuara është joshur të  blejë këtë produkt pasi ka menduar se rekomandimet për përdorimin e tij i japin bluzat e bardha. Edhe pse kishte paksa dyshime se “çajin magjik” që shitet vetëm online, sërish ëndrra për ta provuar dhe për të përfituar një shërim të shpejtë ka bërë që të veproj në mënyrë të menjëherëshme..  Mira e moshuara e cila tregon për qendrën Alert thekson se: Ajo çfarë thuhet në këtë faqe është se hipertensioni shërohet  me këtë çaj. Eksperti në këtë rast është një mjek që ka emër por nuk ka mbiemër. Dmth nuk është I idnetifikueshëm. Këtu nisën dhe dyshimet e para por sërish e prirur dhe nga rrethi shoqërorë unë e mora këtë produkt. Por mesa duket për të joshur këtë target grup konsumatorësh ekspertët e faqes , vendosin emra imagjinarë që t’i bëjnë reklamë këtij produkti. Sipas këtyre mashtrimeve online, mjeku këshillon pacientët që të heqin dorë nga përdorimi i medikamenteve dhe të përdorin vetëm këtë çaj.  Dyshime të mëdha ngrihen për faktin se ky çaj bimor nuk gjendet në farmaci, por shitet vetëm online. Për më tepër të dhënat që u ofrohen blerësve janë kontradiktore, pasi ky preparat gjerman u krijua në vitin 2015 nga Instituti i Zemrës dhe Vaskulave në Prishtinë, ndërsa miratimi klinik u krye në një spital që nuk dihet kush është, në Shqiperi në vitin 2011.  Me këtë logjikë absurde ky produkt u lejua të shitej 4 vite para se të krijohej.  Kompani ose individë të cilët fshihen pas këtyre faqeve online rrisin fitimet e tyre duke shitur produkte që u mungon etiketa dhe nuk dihet  origjina e tyre se ku prodhohen, por nga ana tjetër  të moshuarve po u rrezikohet  seriozisht jeta dita ditës sepse besojnë mashtrimet online që bëhen në emër të mjekëve imagjinarë.

Cmimet e ndryshme te çajit Hipertea

Sot një pako Hipertea në Kosovë shitet 39 euro, ndërsa në Shqipëri një pako çaj e gjen nga 9600 në 4800 lekë e përfiton me zbritje.

Go Slim çaji që po bën namin për dobësim

Çaji Goslim në kosovë shitet 39 euro ndërsa në Shqipëri 4800 lekë. Nga mënyra e marketimit duket se është e njëjta dorë që ka shtrirë rrjetine shitjeve në të dyja vendet.

Çaji Snep dhe Mix

Cmimi I këtij çaji të reklamuar për dobësim në shqipëri është  3.067,20 lekë, ndërsa në kosovë është 29 euro.

Çaj matcha

1990lek një pako

Çaji Bimor

25 Euro pakoja

Intervistat dhe postimet e rreme, me cmime të ndryshme të shkarkuara dhe të shpërndara në shumë faqe interneti dhe rrjete sociale, me pretendime shëndetësore dhe rekomandime të rreme mjekësore për këto produkte që viktimat nuk i kanë dhënë kurrë, janë përdorur nga portalet për përfitime  të paligjshëm të të dhënave personale dhe të përfitimit të një marketingu të drejtpërdrejtë.

Jo vetëm përdorueset e këtyre çajrave por dhe shumë të rinjë e të reja janë bërë pre e mashtrimeve nga distributorët që reklamojnë suplemente të tilla. Në rrjetet sociale si Instagram e Tiktok, shikon shumë reklama të cilat reklamojnë vende pune dhe përfitime marramendeëse për shitjen e suplementeve dhe çajrave të tilla.

 

*Autorja e shkrimit është gazetare me eksperiencë 20-vjeçare në mediat e shkruara, e fokuzuar kryesisht në çështjet sociale dhe shëndetësore.

Siguria ushqimore, ja kush janë produktet me pesticide mbi normë, ekspertët apel biznesit dhe qytetarëve: Mos blini në tregje informale

Nga Fation BINJAKU*

Qershitë, karotat, specat, spinaqi apo sallata, produkte që ne i përdorim më së shumti në tryezat tona duket se janë ato që duhet ti shmangim më shumë. Të paktën këtë ka treguar një monitorim i fundit i kryer nga autoritetet përkatëse për matjen e nivelit të pesticideve të përdorura apo helmeve siç e themi ne në gjuhën tonë të përditshme. Specifikisht nga kontrollet e kryera prej Autoritetit Kombëtar të Ushqimit përgjatë vitit 2023 dhe në muajt e  parë të vitit 2024 janë evidentuar dhjetra raste me nivelin e pesticideve mbi normën e lejuar te frutat dhe perimet.

Rastet e konstatuara

‘’Në lidhje me përdorimin e pesticideve në produktet fruta-perime, për periudhën janar 2023 – dhjetor 2023, u morën nga subjekte të ndryshme në total 945 mostra të produkteve fruta dhe perime. Për 4 mujorin e parë të 2024-ës, nga trupat inspektuese të AKU-së, u morën në subjekte të ndryshme në total 214 mostra të produkteve fruta dhe perime sipas planifikimit përkatës. Nga analizimi i kampionëve të dërguar në laboratorin e ISUV ka rezultuar se niveli i mbetjeve të pesticideve për matrica të ndryshmeka rezultuar mbi normën e lejuar. Konkretisht për vitin 2023 kanë rezultuar në total: 98 mostra jokonforme, (11 domate, 6 kastravecë, 9 luleshtrydhe, 2 mandarina, 15 pjeshkë/nektarinë, 4 portokalle, 4 qershi, 2 sallatë jeshile, 7 speca, 1 spinaq, 17 ullinj tavoline, 11 rrush tavoline, 1 lakër, 4 karrota dhe 4 mollë). Referuar 4 mujorit të parë të 2024-ës, kanë rezultuar në total:21 mostra jokonforme, (1 ullinj tavoline, 4 sallatë jeshile, 14 luleshtrydhe, 1 spec dhe 1 domate),’’ thuhet në raportin e AKU-së, ndërsa janë gjobitur 8 subjekte, për mungesë të dokumentacionit të gjurmueshmërisë referuar produktit,1 rast për veprime në kundërshtim me kushtet e higjienës së ushqimeve, si dhe janë marrë masa administrative në 52 raste referuar rezultatit mbi normë të produkteve, nga drejtoritë përkatëse. Për produktet me origjine shtazore por edhe ato me origjinë bimore rastet më të shumta të etiketuara si problematike janë produktet e vendit.

Ankesat nga qytetarët

Edhe pse vetë AKU në monitorimet e saj ka konstatuar dhjetra raste të produkteve me pesticide sërish ankesat në rrugë zyrtare të qytetarëve janë të vakëta. Pjesa më e madhe e tyre i shprehin shqetësimet në rrjetet sociale dhe në media pa denoncuar zyrtarisht.‘’Referuar numrit të ankesave ardhur nga qytetarët në lidhje me përdorimin e pesticideve gjatë vitit 2023 dhe 4 mujori i vitit 2024, ju informojmë se kanë ardhur 4 ankesa në lidhje me tregtimin e pesticideve në farmaci bujqësore apo në tregtim jokonform legjislacionit në fuqi të PMB-ve,’’ nënvizon AKU.

Hasan Stafa, ekspert prej 27 vitesh në fushën e sigurisë ushqimore, thotë se sidomos me nisjen e sezonit turistik janë marrë masa për garancinë e sigurisë ushqimore ku 27 qendra monitorimi operojnë në të gjithë vendin nga veriu në jug për të kontrolluar dhe monitoruar tregun ushqimor aq më tepër në këtë periudhë kur numri i turistëve arrin në miliona dhe përgjegjësia është edhe më e madhe

‘’Rastet e ankesave në përgjithësi për probleme me sigurinë ushqimore kanë rënë. Për vitin 2023 vetëm 163 ankesa kemi pasur për kontaminime, një shifër tepër e ulët krahasuar me vitin 2022, kur kishim 923 raste. Këto janë shifra që flasin për rritjen e sigurisë ushqimore në vendin tonë. Por pavarësisht kësaj ka ende shqetësime dhe problematika që duhen zgjidhur. Cilësia e produkteve shfaq ende probleme sidomos nga ana e bizneseve të vogla dhe atyre informale që shfrytëzojnë dhe sezonin turistik për të fituar sa më shumë duke abuzuar si me çmimet ashtu dhe cilësinë e ushqimeve. Për shembull në Durrës, Kavajë apo Divjakë, 40 % e bizneseve ofrojnë produkte që vijnë nga tregu informal, pra një treg i pakontrolluar, ku marrin qumështin, mishin, djathin, ujin, bukën, fruta-perimet, prodhimet e detit etj. Por nëse do të flasim për të gjithë vendin e themi me bindje se rreth 74 % e biznesve shqiptare kanë fituar standarde europiane në prodhimin dhe tregtimin e produkteve ushqimore, aq sa produktet tona sot importohen në të gjitha vendet evropiane por edhe më gjerë duke fituar besueshmëri,’’ thekson Stafa.

Rreziku në organizëm

Laureta Duraj, mjeke dhe farmaciste thekson faktin se shteti si fillim duhet të investojë seriozisht në analizat laboratorike të ushqimeve sepse ushqimi merret përditë dhe sasia e helmeve që merret mund të jetë e madhe. “Çdo gjë të certifikohet pastaj të kalojë në konsum, kjo pasi edhe për barnat nuk kemi laborator shkencor të mirëfilltë. Ne jemi organizëm i gjallë që funksionon në bazë të ushqimit. E keni dëgjuar shprehjen ne jemi çfarë hamë, dhe është e vërtetë, ka shumë sëmundje që vijnë si pasojë e një ushqimi të disbalancuar ose si pasojë e një ngrënie të pashëndetshme. Zakonisht pesticidet janë helme edhe në bimë kur përdoren mbi sasinë e lejuar i bëjnë dëm asaj,  dhe ky dëm vjen te njeriu duke u shfaqur në sëmundje të rrezikshme si kancer, veshka, hepar etj. Pesticidet shkaktojnë kancer, shkaktojnë mutacione te qelizat tona sidomos kur janë mbi dozë. Kur ti blen një produkt me pesticide, ti bashkë me të blen një helm që të dëmton,’’ shprehet ajo ndërsa këshillon edhe qyetarët që të bëjnë kujdes me produktet që nuk janë të stinës. ‘’Personalisht vetë nuk blej asnjë gjë jashtë stine, domatet, kastavecat, specat, luleshtrydhet etj, i marr vetëm në kohën e duhur kur sasia e pesticideve është e vogël. A e dini se sot shume persona kanë arritur deri në dializë sepse sasia e madhe e uresë që përdoret në bimë dëmton rëndë veshkat,  ka shumë të rinj që kanë filluar dializën vetëm për këto arsye, ndaj duhet të jemi të kujdesshëm dhe vigjilentë që të gjitha hallkat, nga fermerët, te shteti, mjekët, vetë qytetarët, të gjithë të jemi vigjilentë dhe të ngremë shqetësimet kur hasim raste të tilla, që na rrezikojnë  seriozisht shëndetin,’’’ shprehet më tej Laureta.

Cilësia e analizave

Lidhur me cilësinë e kryerjes së analazivae vetë AKU garanton se bëhet sipas standardeve të duhura ku laboratori i referencës ISUV është ngarkuar ligjërisht për analizimin e pesticideve në produktet me origjinë bimore. Sipas AKU  metoda referente është “CEN-EN 156662-Foods of plan origin- Multimethod for the determination of pesticide residues using GC-and LC- based analysis folloëing acetonitrile extraction/ partitioning and clean- up by dispersive SPE- Modular QuEChERS- method”.’’  Sipas të dhënave të publikuara së fundmi nga Ministria e Bujqësisë çdo vit e më shumë kemi një garanci më të fortë për sigurinë ushqimore. ‘’Zgjerimi i testeve të akredituara vijon nga ISUV, ku në vitin 2023 arritëm 1631 teste të akredituara. Këtë vit synojmë të akreditojmë 252 teste të tjera, duke arritur një total prej 1738 teste të akredituara, si indikatori i matjes së besueshmërisë së rezultatit lidhur me kontrollet mbi cilësinë e produkteve, shëndetit të bimëve dhe kafshëve,’’ raporton Ministria e Bujqësiëë ndërsa shton se zgjerimi i testeve të akredituara luan një rol kyç në mbrojtjen e shëndetit të konsumatorëve dhe përmirësimin e standardeve ushqimore në vend.

Ndërgjegjësimi

Për z.Stafa sot konsumatori është edhe më shumë i informuar mbi sigurinë ushqimore dhe di ta zgjedh produktin që ble apo konusmon. ‘’Produkti sipas ligjit të ri duhet të jetë i shoqëruar me etiketë në gjuhën shqipe, ku prodhuesi apo importuesi, është i detyruar të shënojë aty 11 kërkesa apo elemente të produktit, si origjina e produktit, përbërësit, kushtet e transportit, e drejta për kthimin e mallit, skandenca e deri te dëmshpërblimi.  Duhet të bëjmë shumë kujdes me verifikimin e datës së skadencës pasi ka edhe raste kur është false e rishkruar, e çngjyrosur, sidomos te sallamrat, qoftet, salçiçet, nëproduktet e mishit në përgjithësi, dhe veza janë shumë të rrezikshme për helmime sidomos jashtë datës së skadencës, raste që kalojnë deri në fatalitete,’’ nënvizon më tej z.Stafa ndërsa i bën thirrje edhe një herë të gjitha hallkave, biznesit, konsumatorit dhe adminitratës të jenë më të ndërgjegjësuar më të informuar  dhe më bashkëpunues ndaj çështjes së sigurisë ushqimore.

Data 7 qershor shënoi në kalendar edhe Ditën Ndërkombëtare të Sigurisë Ushqimore, për të rritur edhe më shumë ndërgjegjësimin dhe masat e marra në këtë drejtim.  Këtë vit FAO (Organizata e Ushqimit dhe Agrokulturës pranë Kombeve të Bashkuara) dhe OBSH (Organizata Botërore e Shëndetësisë) kanë zgjedhur si mesazh ndërgjegjësues, duke u bërë thirrje në mbarë botën aktorëve dhe faktorëve të sigurisë së ushqimit “Të bëhemi gati nga çdo e papritur”, edhe kur të gjithë e kemi bërë pjesën tonë për ta mbajtur ushqimin e sigurt.

*Autori i shkrimit është gazetar me perfoje 15 vjeçare ne mediat e shkruara dhe elektronike. Aktualisht drejton median online Panorama.

Investigim i Alert: Ja si po vidhen shqiptarët me çmimet e ilaçeve

Nga Agime Kastrati (Basha)*

Barnat nëpër farmacitë e Tiranës nuk kanë çmime të unifikuara. Edhe pse, sipas zyrtarëve institucional, Shqipëria e ka një rregullore administrative që do të mund ta rregullonte çdo çështje për çmimin e barnave por sërish duket se ka probleme.

Qendra Alert ka kryer një investigim të detajuar mbi çmimet e barnave në farmacitë e Tiranës, duke u përqendruar vecanërisht në çmimin e analgjezikëve konkretisht brufenit një ilaç i njohur për trajtimin e dhimbjeve dhe inflamacionit dhe okitask. Ky artikull synon të hedhë në dritë mbi çmimet e medikamenteve në farmacitë e ndryshme në Tiranë dhe faktorët që ndikojnë në këto çmime.

Investigimi i Qendrës Alert përfshiu një numër të madh farmacish të shpërndara në zonat e ndryshme të Tiranës. Qendra Alert grumbulloi të dhëna për çmimin e brufenit 600 mg, dhe brufenit 400 mg si dhe okitask duke vizituar personalisht farmacitë dhe duke regjistruar çmimet e afishuara mbi kutite e medikamentit. Jo vetëm kaq por, rezultatet e investigimit zbuluan se çmimi i Brufenit ndryshon ndjeshëm nga një farmaci në tjetrën. Disa nga faktorët kryesorë që ndikojnë në këto variacione çmimesh përfshijnë:

Vendodhja e Farmacisë: Farmacitë në zonën qendrore të Tiranës shpesh kanë çmime më të larta edhe për shkak të qirasë më të lartë dhe kostove të tjera operative.

Politikat e çmimeve të farmacisë. Ky fakt është i dukshëm pasi disa farmaci vendosin çmime më të larta për barnat si një stategji për të rritur fitimet ndërsa të tjera mbajnë çmime konkurruese për të tërhequr më shumë klientë.

Furnizuesit dhe Markat. Një e dhënë tjetër kryesore është origjina e furnizimit dhe marka specifike e cdo medikamenti konkretisht e brufenit, e cila mund ti ndikojë direkt në çmim. Vlen për tu theksuar se farmacitë që furnizohen nga distribucionet me çmime më të ulëta kanë mundësi të ofrojnë çmime me të ulëta.

Oferta dhe zbritje. Nga investigimi i bërë, një numër i pakët i farmacive publikojnë zbritjet ose ofertat për barnat. Zakonisht sezonet e festive janë periudhat qe konkretizohen me ulje ose oferta festive.

Ankesat e konsumatorëve për luhatjet e çmimeve

Për të ilustruar variacionet e çmimeve ja disa shembuj konkretë nga investigimi i bërë nga Qendra Alert.   Sipas hulumtimeve të bëra konstatohet se çmimet janë më të shtrenjta në zonat e kryeqytetit siç është rrjeti farmacive në Rr. Komuna e Parisit, ato në qendër dhe farmacitë pranë Qendrës Spitalore Universitare “Nënë Tereza”. Mungesa e çmimeve të unifikuara konkretisht për medikamentet në rastin tonë të brufenit në farmacitë e Tiranës është një problem i përhapur që prek shumë pacientë. Çmimi i një pako brufen nga një farmaci në tjetrën luhatet gati me 33 leke. Në farmacinë e parë që investigoj Qendra Alert në qendër në farmacitë e zonës së 9-katësheve një pako brufen u ble me 294 lekë, ndërsa po i njëjti produkt në  një farmaci në zonën e rrugës “Komuna e Parisit” u ble me 327 lekë pakoja. Ndërsa në “pellgun” e farmacive të Qendrës Spitalore Universitare “Nënë Tereza” u ble 345 lekë një pako e tillë. Ndërsa një qyterare e quajtur Ermonela Pepkola dhe që flet për Alert.al tregon se, i mungon koha fizike dhe shumicën e rasteve edhe medikamentet ka filluar ti blejë online. Kjo e fundit tregon se një okitask 40 mg me 10 bustina blihet nga 590 leke në një farmaci në 630 lekë në një farmaci tjetër. Madje çmimet janë të afishuara edhe online ku ajo e ka verëjtur këtë luhatje të madhe.

Tre vite të pandryshuara për listën e barnave të rimbursuara

Për tre vite me radhë lista e barnave të rimbursueshme nuk ka ndryshuar. Ka funksionuar ajo e vitit 2021.

Çka do të thotë që qytetarët nuk kanë pasur as barna të reja që duhet të shtoheshin çdo vit dhe nuk është rritur as numri i përfituesve. Për vitin 2024 nuk dihet se kur do të dalë lista e barnave me rimbursim pasi ende nuk është ngritur komisioni që do të vlerësojë se cilët barna do t’i shtohen kësaj liste.

Në mesin e vitit 2023 ndonëse shumë vonë nisi puna për hartimin e listës se re te barnave të rimbursueshme dhe që nga filimi majit kur duhej të dilte, nuk u arrit të miratohej as në muajin dhjetor.

Komisioni i vlerësimit kishte nisur punë për hartimin e listës që gjatë verës të vitit 2023 dhe në dhjetor dorëzoi një draft të listës së re të barnave të rimbursueshme, por ky draft u rrëzua nga komisioni administrativ, ku kryetar është ministri i Shëndetësisë. Kjo përkon edhe me ndryshimin e drejtimit të kreut të komisonit administrativ nga Ogerta Manastirliu tek Albana Kociu. Tani më për listën e re të barnave të rimbursueshme për vitin 2024 duhet ngritur një komision i ri dhe mësohet se disa nga anëtarët nuk do të jenë në  grupet e punës.

Vonesa e miratimit të listës së re të barnave të rimbursueshme ka sjellë një sërë problemesh. Në treg ka mungesa të shumë barnave që janë në listën e barnave të rimbursueshme, pasi distributorët e barnave nuk duan të riskojnë të krijojnë stok pasi nuk kanë një përgjigje se kur mund të dalë lista dhe me çfarë çmimesh do të futen. Por ndërkohë një tjetër dëm është shkaktuar në buxhetin e fondit të kujdesit shëndetësor pasi çmimi barnave për llogaritet me kursin e këmbimit të euros në dy gjashtëmujore të vitit.

Burime nga Ministria e Shëndetësisë thonë se para pak ditësh janë miratuar çmimet dhe në bazë të tyre komisioni duhet të hartojë listën e re të barnave të rimbursueshme që sipas parashikimeve citojnë burimet mund të jetë gati në muajin prill.

Raporti i KLSH për Barnat

Pikërisht në vitin kur shitja dhe importi i produkteve farmaceutike kapi vlerën më të lartë në dy dekadat e fundit, Agjencia Kombëtare e Barnave dhe Pajisjeve Mjekësore nuk ushtroi asnjë kontroll mbi to. Ky është rezultat i auditimit të Kontrollit të Lartë të  Shtetit, i cili, pasi ka analizuar punën disavjeçare të këtij institucioni, vë në dukje se numri i analizave laboratorike të medikamenteve ka ardhur në tkurrje vit pas viti (shiko tabelën përbri) deri në pikën kur për 11 muaj rresht nuk është kryer asnjë analizë.

“Për periudhën 2017- 2018, institucioni ka kryer vetëm 12% të barnave që duhet të analizonte. Në vijim të problematikave të trajtuara janë lënë dhe rekomandimet përkatëse, por pavarësisht tyre, situata nuk duket e përmirësuar, por ka pësuar ulje deri në moskryerje të tyre. Prej muajit tetor 2019, në të cilën është bërë analiza e fundit, institucioni për 11 muaj nuk ka nxjerrë asnjë analizë çka nuk ka mundësuar analizimin e barnave në treg me cilësi dhe efikasitet për popullatën”, citohet në raportin e auditimit që shtron si emergjencë vijimin e kryerjes së analizave si qëllimin bazë, përpos nevojës për përmirësimin e infrastrukturës.

Për këtë mungesë flagrante, gishti i akuzës drejtohet jo nga titullarët e institucioneve, por dukuritë natyrore si tërmeti i 2019-ës që dëmtoi laboratorët e ISHP-së dhe situata pandemike, e cila në vend që të rriste kontrollet në pikun e pandemisë, i zeroi. “Ngjarjet e jashtëzakonshme si tërmeti i 26 nëntorit, por edhe pandemia COVID-19 shpallur në fund të muajit mars 2020 kanë pasur gjithashtu ndikimin e tyre negativ në këtë situatë.

Megjithatë, mungesa e analizave në afatgjatë ka ndikime të rëndësishme në ruajtjen e shëndetit  të popullatës”, thuhet në raportin e audituesëve, të cilët nënvizojnë gjithashtu se transferimi i laboratorit të kontrollit pas tërmetit ka qenë një lëvizje e pastudiuar dhe  me ndikim afatgjatë në ruajtjen e shëndetit.

Thënë ndryshe, është vënë në rrezik shëndeti i popullatës duke iu ofruar barna të pakontrolluara. Laboratori i Kontrollit është ai që përmes analizave garanton vendosjen në treg të  barnave të sigurta, cilësore dhe efikase. Ai kryhen analizat fiziokimike dhe mikrobiologjike të disa doza barnash  që importohen a prodhohen në vend, të lëndëve të para  farmaceutike, analizë të mostrave që shoqërojnë dokumentacionin për dhënie autorizimi për tregtim të tyre, si dhe në çdo rast kur ka import të tyre lëshon certifikatën e analizës.

Me pak fjalë, siç audituesit e KLSH-së e përshkruajnë, ky laborator është jetik për procesin e garantimit  të ilaçeve që prodhohen në vend apo importohen nga jashtë. Pavarësisht se nuk  janë kryer analiza, në laboratorin e kontrollit, edhe pse jo- funksional, figurojnë 18 të  punësuar, ndërsa kostoja për laboratorët kap shifrat e më shumë se 26 milionë lekëve

Çfarë solli investigimi i Qendrës Alert për konsumatorët?

Investigimi i Qendrës Alert tregon qartë se konsumatorët duhet të jenë të informuar dhe të kujdesshëm kur blejnë barna, duke bërë krahasime çmimesh midis farmacive të ndryshme.

Qendra Alert rekomanton konsumatorët:

Konsumatorët të kontrollojnë disa farmaci para se të blejnë barna për të gjetur çmimin më të lirë e më të mirë.

Farmacitë të jenë transparente në lidhje me çmimet mes tyre de të ofrojnë informacion të qartë për klientët.

Institucionet përkatëse të monitorojnë dhe të rregullojnë çmimet e barnave për të parandaluar abuzimet dhe për të siguruar akses të drejtë për të gjithë qytetarët

Ky investigim shërben si burim I rëndësishëm për konsumatorët dhe autoritetet për të kuptuar dhe adresuar ceshtjet e çmimeve të barnave në Tiranë.

 

*Autorja e shkrimit është gazetare me eksperiencë 20-vjeçare në mediat e shkruara, e fokuzuar kryesisht në çështjet sociale dhe shëndetësore

Bileta avioni që blihen dhe kurrë nuk merren

Nga Dallandyshe Xhaferri*

Shqipëria gjithnjë e më tepër po përballet me rëninen e numrit të popullsisë. Vetëm gjatë periudhës 2011-2021 janë larguar nga vendi 214 mijë persona, sipas të dhënave të publikuara nga INSTAT.Gjithashtu, sipas të dhënave të bëra publike po nga ky instritucion në 1 janar të vitit 2023 popullsia e vendit kishite rënë me 1.1% në krahasim me vitin 2022.

Shqiptarët, në kërkim të një jete më të mirë, shpesh zgjedhin të emigrojnë drejt vendeve të Bashkimit Evropian. Megjithatë, përvoja e tyre në blerjen e biletave të transportit ajror shpesh bëhet një sfidë. Si në rastin e Aranit T., përdorimi i blerjes online të biletave nuk është gjithmonë një zgjidhje e suksesshme. Mungesa e komunikimit nga kompanitë e transportit dhe mosmbërritja e biletave janë shqetësuese për konsumatorët.

Aranit T. prej vitesh punon në shtetin fqinj, Itali. Në muajin shkurt ai mori vendimin për të kaluar pushimet verore në Shqipëri. Por pasi kreu blerjen online të biletave nga Bergamo drejt Tiranës, përveç konfirmit të bankës që shpenzimet ishin kryer, asnjëherë nuk i erdhi bileta apo konfirmimi se ato ishin blerë.

“Mendova të blej biletat për në Shqipëri që në muajin Shkurt pasi sa më herët t’I blesh aq më të lira janë”.- tregon Araniti, I cili shton se bleu tre bileta, një për veten dhe dy për fëmijën dhe bashkëshorten.

“Tre bileta avioni me një bagazh të blera për në muajin gusht në Flygo kushtuan 710 euro, por u detyruam të bëjmë prapë blerje pranë një agjencie pasi biletat nuk erdhën kurrë”,- thotë Araniti, për të cilin pushimet verore do të nismi me mbi 1400 euro shpenzime vetëm për blerjen e biletave të udhëtimit.

Ai tregon se si i ka kontaktuar “Flygo” në numrin e celularit dhe në e-mail-in që kjo kompani ka vendosur në dispozicion të blerësve, por përveç se nuk ka marrë asnjë përgjigjje në e-mail, numri i celulatit nuk është asnjëherë i arrtishëm.

“Në një rast të tillë ne nuk dimë kujt t’i drejtohemi pasi këto kompani nuk kanë një adresë, ku mund të shkoshë dhe të pyesësh, por në të njëtën kohë përfitojnë nga ne, konsumatorët pasi blejmë në to bileta, të cilat nuk kushtojnë pak dhe dëmi ekonomik që na bëhet është I madh”,- përfundon Araniti.

Për të adresuar këtë problematikë të rëndësishme, duhet të thellojmë përpjekjet për të forcuar legjislacionin dhe zbatimin e tij në fushën e të drejtave të konsumatorit. Kompanitë e transportit duhet të jenë të përgjegjshme për t’i ofruar klientëve shërbime cilësore dhe të respektojnë të drejtat e tyre. Po ashtu, duhet të investohet në edukimin e konsumatorëve, duke i informuar ata për të drejtat e tyre dhe si të kërkojnë kompensim në rast të shkeljeve të tyre. Në këtë mënyrë, mund të ndërtojmë një mjedis më të drejtë dhe më transparent për të gjithë, duke ndihmuar në rritjen e besimit dhe mirëkuptimit në mes të biznesit dhe konsumatorit.

 

*Autorja ka mbaruar studimet Bachelor për Gazetari në Universitetin “Aleksandër Xhuvani” dhe prej vitesh punon si gazetare pranë organizatave me fokus hulumtimin.