Menu

Kryesore

“Ecolog” vijon misionin humanitar, kamionë me ndihma nisen drejt zonave të përmbytura në Kosovë

Një karvan i gjatë i kamionëve me ndihma është nisur drejt Skenderajt, Mitrovicës dhe Klinës, komuna këto të cilat pësuan dëme të mëdha materiale pas përmbytjeve ditëve të fundit.

Ndihmat për mijëra familje vijnë nga kompania e njohur “Ecolog” e filantropit dhe biznesmenit Lazim Destani. Pakot me ndihma përmbajnë produkte bazike dhe do të dërgohen në shtabet e emergjencave të komunave dhe pastaj do t’u shpërndahen familjeve në zonat më të dëmtuara nga përmbytjet. Kjo nuk është hera e parë, pasi kompania “Ecolog” ka ndihmuar edhe në forma të tjera këto komuna pas përmbytjeve javën e kaluar. Nga llogaritjet fillestare që kanë bërë komunat deri më tani, dëmet nga përmbytjet mund të jenë miliona në ekonomitë familjare, por edhe në infrastrukturë.

 

Kompania “Ecolog” e filantropit Lazim  Destani ka ndihmuar familjet shqiptare, të cilat u dëmtuan rëndë nga tërmeti i 26 nëntorit që goditi Shqipërinë. Kompania “Ecolog” ishte ndër të parat që u solidarizua duke dërguar ndihmat e para në zonat më të prekura. Nga Tetova u nisën 3 kamione 12 tonesh dhe një furgon nga kompania “Ecolog” të cilat iu dorëzuan Shtabit te Emergjencave Civile.

Qendra Alert/Alert.al

 

Vdekja e disa fëmijëve nga shurupi i kollës, OBSH ngre alarmin

Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) bëri thirrje për “veprim të menjëhershëm dhe të koordinuar” për t’i mbrojtur fëmijët nga ilaçet e kontaminuara, pas një morie vdekjesh të fëmijëve që ndodhën vitin e kaluar, të lidhura me shurupet e kollës.

Në vitin 2022, më shumë se 300 fëmijë, kryesisht të moshës nën 5 vjeç, vdiqën nga dëmtimi akut i veshkave në Gambi, Indonezi dhe Uzbekistan. Këto vdekje dyshohet se u shkaktuan nga ilaçe të kontaminuara, tha OBSH-ja në një deklaratë më 24 janar. Shurupet e kollës, pa recetë, kishin nivele të larta të dietilenit glikolit dhe etilenit glikolit.

“Këta ndotës janë kimikate toksike që përdoren si tretës industrialë dhe mund të jenë fatale edhe nëse merren në sasi të vogla. Ato nuk duhet të gjenden kurrë në ilaçe”, tha OBSH-ja.

Organizata Botërore e Shëndetësisë tha se shtatë vende kishin raportuar se kishin gjetur shurupe të kontaminuara në katër muajt e fundit dhe u bëri thirrje 194 shteteve anëtare në këtë organizatë që të veprojnë menjëherë për të parandaluar më shumë vdekje.

“Meqenëse këto nuk janë incidente të izoluara, OBSH-ja u bën thirrje palëve të përfshira në zinxhirin e furnizimit mjekësor, të ndërmarrin veprime të menjëhershme dhe të koordinuara”, tha OBSH. (REL)

Qendra Alert/Alert.al

Paga mesatare në rajon po rritet shumë më shpejt, arrin 800-900 euro

3 vitet e fundit pagat në vendet e rajonit janë rritur shumë më shpejt sesa në Shqipëri, duke thelluar diferencën mes të ardhurave që merr një punonjës në Serbi, Maqedoninë e Veriut, Malit të Zi dhe Bosnjë Hercegovinën, në krahasim me një shqiptar.

Paga mesatare bruto për këto vende luhatet midis 800-900 euro në muaj, nga rreth 520 euro që është mesatarja në Shqipëri, ose mesatarisht rreth 40% më e lartë sesa tek ne.

Të dhënat zyrtare të instituteve statistikore të Shqipërisë, Serbisë, Malit të Zi, Maqedonisë së Veriut, dhe Bosnjë Hercegovinës për pagat mesatare mujore bruto, të cilat janë të disponueshme deri në shtator të vitit 2022. Ndërsa Kosova, të dhënën e fundit të disponueshme ka fundin e 2021-t.

Kjo pagë është krahasuar në vlerë nominale (e paindeksuar me inflacionin) me tremujorin e tretë 2019, përpara fillimit të pandemisë.

Mali i Zi ka pagën e dytë mesatare më të lartë në rajon, me 885 euro në muaj në fund të tremujorit të tretë 2022, ndonëse diferenca me vendet e tjera është ngushtuar, për shkak të rritjes më të ngadaltë (me rreth 14% nga shtatori 2019), sipas Zyrës së Statistikave të Malit të Zi.

Serbia është vendi i rajonit që i ka rritur më shumë pagat gjatë kësaj periudhe, me 39%, duke i çuar 880 euro në fund të shtatorit 2022, sipas Zyrës së Statistikave të Republikës së Serbisë.

Në Maqedoninë e Veriut, një punonjës paguhet mesatarisht gati 780 euro, ose 29% më shumë sesa në shtator 2019, raporton zyra e Statistikave të Maqedonisë së Veriut.

Rritje e lartë e pagave është shënuar dhe në Bosnjë Hercegovinë, duke arritur në 893 euro, më e larta në rajon, me zgjerim 24% nga tremujori i tretë 2019, sipas Agjencisë së Statistikave të Bosnjë Hercegovinës.

Në Shqipëri, paga mesatare e një punonjësi ishte 522 euro në shtator 2022, nga 440 tre vjet më parë, me një rritje prej rreth 19%, sipas INSTAT. (shiko grafikun: Paga mesatare mujore bruto në rajon – euro).

Agjencia e Statistikave të Kosovës i ka raportuar të dhënat deri në fund të vitit 2021, me pagën mesatare që ishte 484 euro, duke e bërë atë së bashku me Shqipërinë dy vendet që i paguajnë më pak punonjësit e tyre.

Sa pak u rritën pagat në Shqipëri në tre vjet

Shqipëria është e dyta me rritjen më të ulët në përqindje të pagave, pas Malit të Zi për periudhën shtator 2019-shtator 2022. Por, për shkak se Mali i Zi ka paga të larta, në vlerë nominale pagat e punonjësve shqiptarë kanë shënuar zgjerimin më të ulët.

Pas tre vitesh, një punonjës shqiptar merr 83 euro më shumë. Punonjësit e Serbisë janë ata që kanë pasur përfitimin më të lartë, teksa marrin 248 euro më shumë. Në Maqedoninë e Veriut paga u është rritur me 178 euro, në Bosnjë me 173 euro dhe në mal të Zi me 100 euro. (shiko grafikun: Ndryshimi i pagave në rajon T III 2022/T III 2019).

Ndonëse Shqipëria është një nga vendet që kaloi më lehtë pandeminë dhe ka rritje relativisht të lartë ekonomike në raport me fqinjët, kjo nuk po përkthehet në mirëqenie të qytetarëve të saj, duke treguar për një zhvillim të paqëndrueshëm dhe me vlerë të shtuar të ulët. Të dhëna të tjera të Eurostat së fundmi treguar se familjet dhe individët shqiptarë kanë të ardhurat më të ulëta të disponueshme në rajon, përfshirë të rinjtë.

Edhe për konsumin dhe të ardhurat për frymë, sërish jemi të fundit në Europë.

Kjo situatë po nxit një ikje masive, sidomos të të rinjve, duke krijuar problematika të shumta në tregun e punës, ndërsa po dikton dhe rritjen e pagave në vend. (Monitor)

Qendra Alert/Alert.al

Carrefour raporton dërrasën prerëse të bambusë

Zinxhiri i supermarketeve Carrefour ka raportuar dërrasën prerëse të bambusë së markës së saj Carrefour Home për shkak të migrimit të plumbit, përtej kufijve të lejuar pas kontaktit të zgjatur me ushqimin e nxehtë. Të gjitha grupet e dërrasave prerësee të madhësisë S 30×22 cm janë prekur (kodi i barit 3616181908416 –neni HO215174)

Si masë parandaluese, Carrefour rekomandon që konsumatorët të mos përdorin dërrasën e prerjes së bambusë me karakteristikat e përshkruara dhe numrat e tufës të treguara dhe ta kthejnë atë në pikën e blerjes, ku produkti do të rimbursohet. (IlFattoAlimentare)

Qendra Alert/Alert.al

Përfitimet shëndetësore që vijnë nga ecja, por çfarë ndodh nëse ekspozohemi në ajër të ndotur

Përfitimet shëndetësore që vijnë nga ecja janë të shumta, por studimet e reja tregojnë se ato mund të ‘anulohen’ si pasojë e ekspozimit në ajër të ndotur.

Këto hulumtime nga britanikët kanë zbuluar se doza e ajrit të cilën e thithin të moshuarit kur ecin në qendër të Londrës më shumë shkakton dëme sesa të mira.

Edhe pse ecja aktive rekomandohet nga ekspertët si pjesë e stilit të shëndetshëm të jetesës, hulumtuesit kanë zbuluar se ecja në ajër të ndotur mund t’i bllokojë arteriet dhe ta çrregullojë funksionin e mushkërive.

Për këtë studim janë testuar 119 persona mbi moshën 60 vjet, 40 prej të cilëve ishin të shëndetshëm, 40 kishin ndonjë sëmundje të mushkërive dhe 39 prej tyre kishin sëmundje ishemike të zemrës.

Hulumtimet e mëparshme nga britanikët kanë treguar se ekspozimi afatgjatë në ajër të ndotur çon në inflamacionin e enëve të gjakut, duke i përfshirë enët të cilat e furnizojnë zemrën.

Ky studim është publikuar në revistën ‘The Lancet’.

Qendra Alert/Ale

Alarmi/Dy marka orizi të tërhequra, për rrezikun kimik

Supermarketet dhe Ministria e Shëndetësisë së Italisë raportuan një grup tjetër orizi Vialone Nano të markës “Prix” për shkak të pranisë së Triciklazolit përtej kufijve ligjorë. Triciklazoli është një pesticid dhe fungicid tejet kimik që përdoret për kontrollin e rritjes së orizit. Ky kimikat nuk është miratuar për përdorim brenda Bashkimit Evropian. Produkti në fjalë shitet në pako prej 1 kg me datën e skadencës 18/10/2024, që korrespondon me grupin e prodhimit. Më parë, përsëri për shkak të pranisë së mundshme të triciklazolit, “Prix” kishte kujtuar tashmë një grumbull të orizit në fund të dhjetorit 2022.

Nga ana tjetër, supermarketet e Panigada T. & F. raportuan për praninë e mbetjeve të tepërta të kadmiumit, element kimik në një sasi orizi. Produkti i prekur shitet në qese 5 kg me datë skadence 11/11/2023, që korrespondon me grupin e prodhimit. Si masë parandaluese këshillohet të mos konsumohen produkte me shenjat dhe kushtet minimale të ruajtjes të treguara dhe të kthehen në pikën e blerjes. (IlFattoAlimentare)

 

Qendra Alert/Alert.al

Microsoft investon miliarda dollarë në programin ChatGPT

Microsoft deklaron se po bën një “investim shumëvjeçar e miliarda dollarësh” në programin e ri të Inteligjencës Artificiale, ChatGPT.

Ata e përshkruan marrëveshjen e re si fazën e tretë të një partneriteti në rritje me OpenAI, por nuk e treguan shumën e saktë të investimeve.

ChatGPT-ja është lëshuar për përdorim më 30 nëntor 2022, por është pjesë e një grupi më të gjerë teknologjish, të zhvilluara nga kompania me qendër në San Francisko, Open AI, e cili ka një marrëdhënie të ngushtë me Microsoft-in.

Mjeti është pjesë e një gjenerate të re të sistemeve të Inteligjencës Artificiale (IA-s), që mund të komunikojnë, të prodhojnë tekste të lexueshme sipas kërkesës, e madje edhe të prodhojnë imazhe dhe video të reja, bazuar në një qendër të madhe të të dhënave, ku përfshihen libra digjitalë, shkrime në internet dhe media të tjera.

Për dallim nga modelet e tjera, si GPT-3 nga Open AI, që u lëshua më 2020, për ChatGPT-në mjafton të kesh lidhje interneti dhe atë mund ta përdorësh falas. Ai është i lehtë për t’u përdorur, teksa funksionon si dialog i shkruar mes sistemit të IA-së dhe personit që i bën pyetje atij.

Që nga lëshimi i tij, miliona njerëz e kanë përdorur dhe e kanë testuar këtë program, duke u munduar ta shtyjnë atë të gabojë, apo e kanë përdorur për qëllime më praktike, siç është shkrimi i mesazheve elektronike. Mirëpo, të gjitha këto vetëm sa po e ndihmojnë ChatGPT të përmirësohet.

Microsoft tha të hënën se forcimi i partneritetit mund të ndihmojë “në përshpejtimin e përparimit të AI-së për të siguruar që këto përfitime të ndahen gjerësisht me botën”.

Qendra Alert/Alert.al

Antibiotiku natyral që sfidon çdo medikament

Vaji i dafinës është një nga vajrat më efikas për forcimin dhe mbrojtjen e organizmit sepse pastron sistemin limfatik. Ky vaj shquhet si antibiotik shumë efikas.

Kjo do të thotë se parandalon dhe pengon rritjen e mikrobeve, baktereve apo mykut në organizëm duke e mbrojtur atë nga infeksione të ndryshme.

Vaji esencial i dafinës qetëson nervat dhe zbut shqetësimet nervore.

Ai është efikas kundër spazmave, ankthit, stresit, depresionit, zemërimit etj. Ruan infeksionet e stomakut dhe e mbron nga aciditeti i tepërt dhe ulçera.

Gjithashtu ky vaj është efikas në qetësimin e kollës dhe temperatures. Vaji esencial i dafinës është i dobishëm për organizimin e njeriut. Po ashtu po përdoret edhe në kozmetikë gjerësisht.

Për të përgatirur vaj dafine ju nevojiten: 250 gr gjethe dafine, 1 gotë uji me vaj bajamesh të ëmbla (200ml) dhe një enë qelqi.

Gjethet e dafinës janë po ashtu një burim i rëndësishëm i vitaminës A, B dhe C dhe acidit folik. Nuk është për t’u nënvlerësuar edhe përmbajtja e mineraleve qe ajo përmban si kaliumi, bakri, kalciumi, mangani, hekuri, seleni, zinku dhe magnezi.

Qendra Alert/Alert.al

Susami i bashkohet grupit të alergjentëve kryesorë në ushqim

Susami i bashkohet grupit të cilin e përbëjnë 8 alergjentë kryesorë në ushqim, qumështi, vezët, gaforret, frutat arrore, kikiriku, gruri dhe soja.

Drejtoria Amerikane e Ushqimit dhe e Barnave publikoi që susami t’i bashkohet listës së alergjenëve kryesorë në ushqim.

Susami i bashkohet listës së alergjenëve kryesorë në ushqim si rezultat i Ligjit të sigurisë, shërimit, arsimimit dhe hulumtimit të alergjenëve në ushqim, e cila është nënshkruar më 23 prill të vitit 2021-tha FDA-ja.

Sipas CNN, FDA ka disa vite që po shqyrton vendimin për farat e susamit.

Alergjitë e susamit prekin njerëzit e të gjitha moshave dhe mund të shfaqen si kollë, kruarje fyti, të vjella, diarre, skuqje në gojë, vështirësi në frymëmarrje dhe presion të ulët të gjakut, tha për CNN, Dr Robert Eitches, alergolog, imunolog dhe mjek në “Cedars-Sinai Medical Center”, Los Angeles.

“Kjo do të thotë se për 1.6 milionë amerikanë me një alergji kërcënuese ndaj susamit, jeta do të bëhet më e mirë duke filluar nga 1 janari 2023,” shtoi Jason Linde, nënkryetar i lartë i qeverisë dhe çështjeve të komunitetit në Food Allergy Research & Education.

Qendra Alert/Alert.al

Rënia e popullsisë dhe e blegtorisë ul importet e drithërave

Gjatë vitit 2022, importet e drithërave, (grurit për konsumin njerëzor dhe misrit për kafshë) kanë pësuar rënie në rekorde historike me rreth 26%, sipas të dhënave të INSTAT, që referojnë tregtinë e jashtme sipas kapitujve.

Gjithsej vitit të kaluar u importuan 241 mijë tonë drithëra nga rreth 326 mijë tonë në vitin 2021. Lufta në Ukrainë, e cila nisi në fund të shkurtit 2021 stepi tregjet fillimisht për sigurinë e bukës, por shumë shpejt kanalet e tregtisë dhe urbanizimit vazhduan normalisht.

Importuesit shqiptarë zhvendosen një pjesë të furnizimeve nga Rusia në Serbi, por sërish vendi ynë shënoi sasinë më të ulët të importit të drithërave së paku që nga viti 2005 kur të dhënat zyrtare nisën të raportoheshin.

Importuesit e mëdhenj të miellit pohuan se vitin e kaluar pati rënie të madhe të kërkesës për miell. Pas mbi furnizimeve, që u kryen në mars nga frika e luftës në Ukrainë, tregu i pakicës ka tërhequr sasi shumë të vogla të miellit. Importuesit pohuan se importi i drithërave po bie për dy arsye kryesore. Së pari rënia e popullsisë nga emigrimi masiv i të rinjve dhe së dyti tkurrja e numrit të bagëtive.

Industria e përpunimit të miellit dhe brumërave është e para, që ndien efektet e emigracionit. Të larguarit janë kryesisht mosha të reja, grup-mosha që konsumon më tepër brumëra. Sa herë që ka valë emigracioni reflektohet menjëherë te konsumi i miellit dhe bukës, pohojnë importuesit.

Të dhënat zyrtare mbi emigracionin në Britaninë e Madhe dhe nga Eurostat tregojnë se të paktën 20 mijë shqiptare kishin kërkuar azil në vendet e BE-së dhe Britani në 9 muajt e parë të vitit të kaluar.

Të larguarit janë shumë më tepër, duke marrë parasysh ikjet në formën e studimeve, bashkimit familjar, kontratat e punës dhe emigrimin e rregullt në SHBA dhe Kanada. Emigrimi me ritme të larta dhe rënia e numrit të lindjeve po tkurr popullsinë vendase.

Rënia e numrit të bagëtive me ritme të shpejta gjithashtu ka tkurrur konsumin e drithërave. Tkurrja e popullsisë në zonat rurale dhe plakja e shpejtë e saj po redukton me shpejtësi numrin e kafshëve.

Fermat e vogla me dy -tre krerë gjedhë, që përbejnë pjesën dërrmuese të fermave blegtorale po shuhen me shpejtësi.

Vetëm gjatë vitit 2021 sipas të dhënave zyrtare të INSTAT numri i bagëtive ra me 7%, ndërsa këtë vit tkurrja pritet të ketë qenë edhe më e lartë, pasi shumë bagëti u therën për mish, si edhe nga kostot e larta të ushqimit. (Monitor)

Qendra Alert/Alert.al