Menu

Kryesore

Digjitalizimi: Faturë e paguar më shumë se një herë. Kush i mbron qytetarët?!

Mirilda Tili*
Studentja F.T do të hapte llogarinë e saj në e-albania për të tërhequr certifikatë familjare për të përgatitur dokumentat e bursës. Kur kërkoi tek dritaja “dokumentat e mia” iu shkarkua certefikata e trungut familjar të një shtetasi tjetër me vendlindje dhe vendbanim në Patos. Çertefiakta e shkakrkuar nuk kishte asjnë lidhje, as me mbiemrin dhe as me vendlindjen e students që po kërkonte certefiaktën e vet familjare.
Pas daljes nga llogaria dhe rifutjes, sistemi nuk prodhoi asnjë dokument as atë që i duhej zonjushës dhe as të tjera. E ndodhur në këto kushte u detyrua të shkojë në Njësinë Administrative nr 9 në Tiranë për të tërhequr në gjendjen civile dokumentin që i duhej.
Në këto kushte, askush nuk morri në konsideratë kohën e shpenzuar, por as pasigurinë që dokumentat e tua me të dhëna sensitive mund të shkarkohen në çdo vend dhe askush nuk siguron garancinë e tyre.
Ofruesi më i madh i shëribmeve është qeveria dhe rrjedhimisht ka edhe numrin më të madh të konsumatorëve. Si e tillë, edhe pakënaqësitë janë edhe më të mëdha në numër.
Me zhvillimin e teknologjisë dhe me qasjen e qeverisë për digjitalizimin e ofrimit të shërbiemve, kryeisht ato shkresore pritej të sillte lehtësim të qasjes në dokumente zyrtare apo edhe në shërbime të tjera.
Në vitin 2023, numri total i kërkesave arriti në 10,000, krahasuar me 8,000 kërkesa në vitin 2022, ose një rritje me 20%. Ky trend tregon një rritje të interesit të qytetarëve për të monitoruar aktivitetet e institucioneve publike dhe për të kërkuar llogaridhënie. Kërkesat shpesh përfshijnë informacione mbi buxhetet publike, projektet infrastrukturore, tenderat, dhe vendimet administrative. Ndërsa rritja reale për shërbimet qeveritare edhe pas heqjes së sporteve fizike ka ndodhur në pritejt edhe me disa ditë pasi “nuk ka sistem” “ka rënë sistemi”.
Nga 1 maji 2022, filloi e ashtuquajtura epokë e re, ku sportelet nuk do të ekzistonin më. Dhe po në këtë vit, nga 1 shtatori, drejtoritë e Sigurimeve Shoqërore nuk do të kishin më sportele të hapura që të ofronin shërbimet, të prisnin pensionistët, apo kandidaëtt për pensionistë.


Kjo solli një sërë sfidash, ku të moshuarit, jo vetëm që nuk mund ti kryenin vetë këto shërbime, por duhet të kërkonin ndihmën e më të rinjve të familjes për të bërë plotësimet në e-albania.
Në këtto kushte, për 1, lista e personave të përfshirë dhe të mbaruuarit punë shkonte në gjiha familjen apo edhe në fis.
Duke qenë se edhe mes atyre në moshë jo pensioni, përdorimi i e-albani nuk është veprimi më i lehtë për tu kryer, lindën “kioskat” moderne. Menjëherë pas 1 majit 2022, lindën bizneset e reja ku oforohen shërbimet në e-albania.
Ky biznes i ri sigurisht që u shoqërua edhe me fatura ndaj atyre që kanë nevojë.
Tashmë çdo shërbim, i kaluar online, solli sfida të cilat nuk kapërcehen lehtësisht dhe sigurimi I informacionit apo dokumentit të kërkuar nga qytetari konsumator i qeverisë qëndrore dhe asaj lokale.
Në rrjetet sociale, has prindër të acaruar, pasi për të bërë regjistrimet online të fëmijëve në çerdhe, kopsht a shkollë, sistemi është i mbyllur me ditë të tëra, ndërkohë që afatet janë në përfundim.
Rasti i prindit Rezearta Caushaj, i cili u ngirt në fund të muajit qershor për regjistrimin e fëmijëve në klasë të parë pati një reagim edhe nga shumë prindër të tjerë.
Pensionistë që për të aplikuar për herë të parë për pension kanë qenë të detyruar të paguajnë për orë pune të rinj që kanë hapur qëndra për ofrim shërbimesh në e-albania.
Për këto kosto nuk ka ansjë përgjigje nga ana e insititucioneve, pasi Shqipëria Digjitale, është një nga krenaritë e qeverisë.
Në një demokraci funksionale, qasja në dokumente zyrtare është një e drejtë themelore që u garanton qytetarëve transparencë dhe llogaridhënie nga institucionet publike. Megjithatë, procesi i kërkimit të dokumenteve zyrtare në Shqipëri shpesh nuk është pa sfida.
Burokracia e Ndërlikuar: Procesi i kërkimit të dokumenteve shpesh përfshin procedura komplekse dhe të ndërlikuara që mund të dekurajojnë qytetarët. Disa institucione kërkojnë plotësimin e formave të shumta dhe dorëzimin e dokumenteve shtesë, çka mund të zgjasë kohën e përpunimit të kërkesës.
Mungesa e Informacionit: Shpesh qytetarët nuk janë të informuar mjaftueshëm mbi të drejtat e tyre për qasje në dokumente zyrtare dhe mbi procedurat përkatëse. Kjo mungesë informacioni mund të rezultojë në kërkesa të paplota ose të pasakta, të cilat mund të refuzohen ose të vonohen.
Rezistenca Institucionale: Në disa raste, institucionet publike mund të tregohen rezistente ndaj dhënies së informacionit, qoftë për shkak të mungesës së burimeve apo nga një qëndrim i përgjithshëm kundër transparencës. Kjo rezistencë mund të manifestohet në vonesa të qëllimshme ose në refuzime pa një arsye të qartë.
Përgjigje të Vonuara: Sipas të dhënave zyrtare, rreth 30% e kërkesave për dokumente nuk marrin përgjigje brenda afatit ligjor prej 30 ditësh. Kjo vonesë shpesh lidhet me mungesën e burimeve njerëzore dhe teknologjike në disa institucione.
Refuzime të Pajustifikuara: Një numër i konsiderueshëm kërkesash refuzohet pa dhënë një shpjegim të arsyeshëm, çka krijon frustrim dhe pakënaqësi te qytetarët. Këto refuzime mund të lidhen me mungesën e trajnimit adekuat të punonjësve publik ose me një qëndrim rezistent ndaj transparencës.
Mungesa e Ndihmës dhe Mbështetjes: Shumë qytetarë raportojnë mungesë të ndihmës dhe mbështetjes nga ana e institucioneve kur bëjnë kërkesa për dokumente. Punonjësit publik shpesh nuk japin udhëzime të qarta mbi procedurat dhe dokumentet e nevojshme, duke bërë që procesi të jetë i vështirë dhe i lodhshëm.
Ku i ankimojnë shqiptarët pakënaqësitë e shërbimit?
Pavarësisht zhvillimeve teknologjike, sërish Shqipëria nuk ka një mbulim inerneti në masën 100 por as përdoruesit e saj nuk janë të kualifikuar. Megjithatë në vendin tonë, qytetarët kanë disa mundësi për tu ankuar kur përballen me refuzimin e kërkesave për dokumente zyrtare ose kur ndihen të trajtuar padrejtësisht nga qasja e institucioneve publike.
Më poshtë janë disa nga rrugët kryesore për ankimim:
1. Komisioneri për të Drejtën e Informimit dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale
Komisioneri për të Drejtën e Informimit dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale është institucioni kryesor ku qytetarët mund të ankimojnë në rast të refuzimit të kërkesave për dokumente zyrtare ose në rast të vonesave të pajustifikuara. Komisioneri ka autoritetin të shqyrtojë ankesat dhe të vendosë mbi legjitimitetin e refuzimeve nga ana e institucioneve publike.
2. Gjykata Administrative
Nëse qytetari nuk është i kënaqur me vendimin e Komisionerit, ai/ajo ka të drejtën të ankimojë vendimin në Gjykatën Administrative. Gjykatat administrative janë të specializuara në trajtimin e mosmarrëveshjeve që lidhen me veprimet administrative të institucioneve publike.
3. Avokati i Popullit
Avokati i Popullit është një institucion tjetër ku qytetarët mund të drejtohen për ndihmë në rastet kur ndihen të padrejtësuar nga institucionet publike. Ky institucion mund të ndërmjetësojë dhe të rekomandojë zgjidhje, por nuk ka autoritetin për të marrë vendime të detyrueshme si Gjykata Administrative.
Në të gjitha rastet, qytetari konsumator i shërbimeve qeveritare, të cilat I paguan nëpërmjet tarifave të vendosura për shëribimet, ripaguan faturë për shërbimet e përfituara tek palët e treta, pasi digjitalzimi, nuk është ashtu siç duket.

*Autoria e materialit është gazetare terreni prej 15 vitesh. 10 vitet e fundit, vëmendjen më të madhe ia ka kushtuar çeshtjeve ekonomike dhe te drejtave të individit dhe sipërmarrjes.

Stop Mjaltit të blerë onlinë: Ja si po përballen konsumatorët me shijen e hidhur të pasojave dhe mashtrimeve

Gramoz Basha*

Mjalti, një biznes i ëmbël, si nga të ardhurat që sjell, edhe nga llojet produktit që prodhon. Por, aspak të ëmbla janë problemet që i shoqërojnë ndër vite prodhuesit e mjaltit: mungesa e subvencioneve për fermerët e vegjël, pesticidet e përdorura pa kriter dhe sëmundjet e bletëve, dizavantazhi në prodhim krahasuar me rajonin, probleme eksporti, si dhe mungesa e një strategjie të qartë nga shteti për sektorin e bletarisë dhe së fundmi probleme me tregun virtual të këtij produkti.

Nga investigimet e bëra nga Qendra Alert në rrjetet sociale Instagram dhe Facebook duket se një nga produktet me potencial shumë të lartë blerje por dhe falsifikimi është mjalti. Me përhapjen e falsifikimeve të produkteve të konsumit, shumë prej nesh nuk arrijmë të kuptojmë se çfarë blejmë e për çfarë na shitet. Vitin 2023 bletarritësit e kanë cilësuar si vit të dobët për prodhimin e mjaltit, për shkak të kushteve jo të favorshme të motit. Për pasojë e një mungesë të dukshme në tregun fizik, konsumatorët e kanë filluar ta kërkojnë atë në tregun virtual. Aktualisht shitja e mjaltit virtualisht është bërë praktikë e zakonshme, duke sjellë me vete përfitime për prodhuesit dhe për konsumatorët. Kjo tregëti është shoqëruar me abuzime të ndryshme që kanë ndikuar negativisht tek cilësia e produktit dhe tek besimi i konsumatorëve. Konsumatorët që blejnë mjaltë virtualisht shpesh përballen me produkte me çmime të favorshme joshëse dhe me cilësi të ulët që nuk përmbajnë përbërësit e vlefshëm të mjaltit natyral. Sidoqoftë, ky treg duket se është shoqëruar me abuzime të ndryshme si çmimi që kanë ndikuar negativisht, tek cilësia e produktit dhe besimi i konsumatorit.

Skandali, si blihet online mjalti në Kosovë për vetëm 5 euro kg

Nga problematikat e hasura në tregun virtual, bletarët kërkojnë që qytetarët duhet të kenë kujdes se nga cilat, dyqane ose bletari blejnë në formë elektronike, përkatësisht nëse ato janë të regjistruara dhe kanë adresë dhe llogari të regjistruar ku mund të bëhen ankesat rreth produkteve. Numërohen me qindra dyqane virtuale (adresa online) që shesin mjaltë të llojeve të ndryshme me çmime të ndryshme. Por, tregtia e mjaltit online, duket se ka lulëzuar më shumë në Kosovë. Sapo ndeshesh me lajmërimet në rrjetet sociale, mashtrimet e para janë të dukshme sidomos me  çmimet e llojeve të ndryshme të mjaltit.  Konsumatorët  e tregut shqiptarë të joshur nga mundësia që produkti i atyre zonave mund të jetë bio kanë zaptuar tregun virtual kosovarë. Një ndër adresat në rrjetet sociale  më e kërkuara  është „Mjaltë nga Bjeshkët e Sharrit”, ku nxjerr ofertë për 4 lloje mjalti me çmime nga 20 deri ne 25 euro për 4 kg mjalte. „ Mjaltë me hoje 4 kg 25 euro, Mjalte gështenje 4 kg 23 euro, Mjaltë mali 4 kg 20 euro, Mjalte begrami 4 kg 20 euro, Mjalte pishe 4 kg 20 euro“, kjo është oferte që ju bën konsumatorëve faqja “Mjaltë nga Bjeshkët e Sharrit”. Jo vetëm kaq por në ofertë thuhet se transporti për Shqipëri dhe Maqedoninë e Veriut është 3 euro dhe cilësia e garantuar e mjaltit që ato tregtojnë.  Mes rrjeshtave të komenteve shikon shpesh dhe protestat e komentuesve sidomos për manipulimet me çmimet. Shumica e faqeve që tregtojnë mjaltë online i kanë hequr nga faqja komentet negative. Madje në Instagram dhe në Facebook duket se fushatat me sponsorizim më të mëdha të marketingut online janë të bëra më shumë nga faqet që tregtojnë mjaltë. Sponsorizojnë me qindra euro reklama në rrjetet sociale Facebook dhe Instagram sidomos për cilësinë dhe çmimin e favorshëm të mjaltit.  Ndërsa në Shqipëri çmimi i mjaltit  është sa trefishi i mjaltit të Kosovës.  Sot ,në tregun shqiptarë një kg mjalt shitet nga 2 mijë  deri në 4 mijë lekë  në varësi të llojit të mjaltit nga 1 mijë e 500 lekë që shitej një vit më parë.  Nga investigimet e bëra nga Qendra Alert në rrjetet sociale shikohet që çmimet e ulëta të mjaltit janë më shumta në Kosovë në krahasim me Shqipërinë dhe Maqedoninë  e Veriut. Të kontaktuar nga Qendra Alert ,faqja online „Mjalte vendorë nga Bjeshkët e Sharrit“, tregon se mjalti që ajo tregton është cilësorë dhe brenda cdo standardi. Po sa të vërteta janë këto.?  Kujtojmë se para një viti në Kosovë janë arrestuar pesë persona për shitje mjalti të dëmshëm. Sipas Prokurorisë së Kosovës, ekziston dyshimi i arsyeshëm se të pandehurit, përmes pikës kufitare që lidh Kosovën me Maqedoninë e Veriut,  kanë bartur mallëra dhe shmangin kontrollin doganorë, dhe me mjete të ndryshme të transportit duke shfrytëzuar rrugët ilegale, kanë kontrabanduar mallra të emëruara si “mjaltë”  me origjinë nga vende të ndryshme, të cilat futet në paketime të ndryshme dhe në kavanoz dhe këto mallra futen në Kosovë duke i’u shmangur kontrollit doganorë dhe kontrolleve sanitare nga AUV në lidhje me cilësinë e këtyre produkteve”, është theksuar në njoftimin e Prokurorisë Themelore në Ferizaj. Sipas saj, malli i kontrabanduar ishte vënë në qarkullim për shitje, pa u bërë kontrolli i nevojshëm nga enti i autorizuar. Jo vetëm kaq por, duke qenë të vetëdijshëm se mjalti i kontrabanduar nuk i plotëson kushtet e nevojshme për konsum dhe se përmban substanca të dëmshme për shëndetin dhe paraqet rrezik të madh për shëndetin e qytetarëve të cilët e blenë këtë produkt, me këtë ekziston dyshimi i arsyeshëm që secili veç e veç ka kryer  veprën  penale “Prodhimi dhe vënia në qarkullim e artikujve të dëmshëm ushqimorë” nga neni 261 1 dhe 2, të Kodit Penal të Republikës së Kosovës”,  është theksuar në njoftimin e Prokurorisë.

Nga investigimet e bëra në rrjetet sociale nga Qendra Alert konfirmohet se shitja e mjaltit në tregun virtual është një mundësi e shkëlqyer për të blerë produkte të shijshme dhe të shëndetshme, por konsumatorët duhet të  jenë të kujdesshëm për të shmangur abuzimet dhe  për të siguruar që po marrin produkte të cilësisë së lartë. Duke qenë të informuar dhe të vëmendëshëm, konsumatorët mund të mbrojnë veten nga rreziqet dhe të gëzojnë përfitimet e vërteta të mjaltit natyral.  “Ne jemi një nga kompanitë më të vjetra në Shqipëri për prodhimin dhe ambalazhimin e mjaltit, dhe të vetmit që kemi eksportuar ndonjëherë mjaltë Made in Albania jashtë. Klima, natyra e Shqipërisë është mesdhetare kontinentale gjë që bën të kemi një shumëllojshmëri lulesh dhe normalisht mjalti që vjen nga këto lule është tepër i veçantë”, u shpreh Eugen Skermo nënkryetar i Federatës Kombëtare të Bletërritësve.  Sipas Skermos duhet të stopohen shitjet abuzive të mjaltit si në tregun fizik edhe atë virtual, pasi sipas tij kavanozat e mjaltit i shikon të reklamuar në dyqan këpucësh pa kriter. Jo vetëm kaq por ai udhëzon konsumatorët dhe bletarët ti bëjnë stop abuzimeve të mjaltit fallco. „Reklamohet mjalte gështenje nga tropoja dhe te del mjalt indie. Mjalti duhet të kaloj përmes filtrash. Tregtia virtuale po ndikon shumë negativisht tek imazhi I produktit. Në Shqipëri thuhet se prodhohen rreth 3-5 ton mjaltë në vit ku 96 përqind e këtij prodhimi është I padeklaruar dhe I pa kontrolluar vetëm 4 % ka standardet dhe kontrollohet e duhura. Për të ulur këtë përqindje të padeklaruar e të pakontrolluar duhet që bletarritësit prodhimin ta dërgojnë në pikat e grumbullimit të mjaltit të deklaruar me  çdo detajë. Kjo gjë mbyll rrugët abuzuese të tregtimit të mjaltit.  Shitja pa kontroll dorë pas dorë e pa garanci sjell vetëm pasoja negative jo vetëm në financa po edhe në shëndetin e konsumatorëve”, përfundon Skermo. Jo vetëm konsumatorët por edhe bletarët  po ballafaqohen jo vetëm me ndryshimet klimatike që dëmtojnë prodhimtarinë e mjaltit, por edhe me konkurrencën jo reale. Gjithashtu për shkak të rritjes së kostove të prodhimit, edhe çmimi i mjaltit po rritet, kjo rritje vërehet më shumë në Shqipëri. Prodhuesit e mjaltit në Shqipëri  thonë se rritja e çmimit është e pashmangshme, para së gjithash për shkak të rritjes së çmimeve të karburanteve, sheqerit dhe pajisjeve të punës. Për shkak të klimës që nuk favorizon bletët, bletarët ankohen për konkurrencë të pandershme. Bletarët thonë se duhet të ketë kontrolle më të mëdha nga autoritetet dhe të mos lejohet që të abuzohet me cilësinë e mjaltin që ndodh që i shtohen edhe përbërje jo natyrale dhe që shitet në pikat e ndryshme, andaj edhe kërkojnë që shteti të bëjë kontrolle të rregullta të numrit të bletëve dhe të zbulojë manipuluesit eventual edhe përmes kontrolleve të rregullta të cilësisë së mjaltit nga shërbimet profesionale. Përderisa apelojnë për më shumë kontrolle nga ana e institucioneve që të pengohet krijimi i mjaltit fallco, shtojnë se konsumatorët duhet të blejnë mjaltë nga bletarët e njohur, jo të mashtrohen as nga shitjet në terren apo ato online çdo gje duhet të jetë e çertefikuar.

Cilësia e ulët e mjaltit dhe rreziqet për shëndetin e konsumatorit.

Oferta që të bëjnë për vete dhe çmime që joshin cdo ndjekës në rrjetet sociale dhe jo vetëm kaq por, që këto oferta i detyrojnë ndjekësit virtualë të bëhen dhe blerës të menjëherëshëm. Kjo është panorama e parë që has cdo konsumator në tregun virtual të shitjes së mjaltit.  Por, një pjesë e mirë e blerësve virtualë duket se janë zhgënjyer nga këto blerje pasi në shumë rastë cilësia e mjaltit që shitet virtualisht mund të ndryshojë në varësi të burimit dhe prodhuesit të deklaruar.  „U ndikova nga cmimi  i ulët edhe pse kisha dyshime që mund mos jetë bio por sërish duke menduar që klima në Kosovë është më e favorshme për bletët thash mund të jetë edhe mjalt bio. Por nuk doli i tillë, pasi produkti që unë bleva online ishte I përzier me shurup misri dhe sheqer në përqindje të konsiderueshme. Me provat tradicionale që tashmë dihen nga të gjithë u verefikua se nuk ishte mjalte cilësorë siç u reklamua. Prandaj I bëj thirrje çdo konsumatori që të mos blej mjaltë pa ditur origjinën e saktë dhe cilësinë”, u shpreh Enkeleida Jata e cila tregoi se kishte praktikuar herë pas herë blerjen e mjaltit në tregun virtual të bletarritësve kosovarë. Jo vetëm kaq por ajo thekson se blerja e mjaltit nga burime të  pa indentifikuara është shumë e vështirë të dihet nëse produkti është i pastër dhe cilësor. Mungesa e testeve dhe certefikimeve të cilësisë rrit rrezikun e konsumimit të produkteve të kontaminuara ose falsifikuara. Për të shmangur këto rreziqe është shunë e rëndësishmë të bëhet kujdes në zgjedhjen e furnizuesve të besueshëm, të cilët ofrojnë produkte te  certefikuara dhe të testuara për cilësi dhe siguri.

„Shumë luftë“ me informalitetin në tregtinë e mjaltit

Vetë ekspërtët e fushës kanë ngritur fuqishëm zërin e tyre duke theksuar se tek mjalti duhet të luftosh shumë me informalitetin. Ka individë të paregjistruar që nuk paguajnë taksë,nuk regjistrojnë shitjet dhe produkti i tyre nuk kalon asnjë filtër kontrolli.

„Vetëm pikat e mëdha të grumbullimit janë të kontrolluara nga ekspertët e fushës pjesa tjetër është pa kontroll dhe pa origjinë malli. Për këtë i bëj apel gjithë bletarritësve që produktin e tyre  pjesën e mbetur të pa shitur mos ta dergojnë dorë më dorë në farefis e të njohur por ta depozitojnë direkt në pikat e grumbullimit. Depozitimi dhe mbledhja ne pikat e grumbullimit të mjaltit zvogëlon mundësinë e produktit fallco dhe bën të mundur kontrollin e herë pas herëshëm nga institucionet përkatëse“shton Eugen Skermo, nënkryetar i Federatës Kombëtare të Bletërritësve.

Edhe vetë bletërritësit e njohur e të certefikuar në zona ku ato përfaqësojnë kërkojnë nga Ministria e Bujqësisë ngritjen dhe fuqizimin e pikave të grumbullimit si e vetmja formë për të shmangur shitjen e mjaltit në mënyrë informale, në ambiente të papërshtatshme dhe pa elementë sigurie, gjë që ka sjellë paragjykim për produktin shqiptar.

Nga ana tjetër kërkohet të ndryshohet skema e subvencioneve, duke subvencionuar për njësi prodhimi. Kërkesat janë bërë në Komisionin e Veprimtarive Prodhuese gjatë diskutimit të projektligjit për bletarinë.

Nga ana tjetër kompanitë që mbledhin mjaltë, penalizohen në limitin e blerjeve dhe në eksport.

Sipas të dhënave të Ministrisë së Bujqësisë, aktualisht janë rreth 12 000 bletërritës në të gjithë vendin, prej të cilëve rreth 3 mijë kanë mbi 50 koshere. Prodhimi vjetor i mjaltit në vend ka arritur në 5 mijë ton, dukë mbuluar pjesën më të madhe të konsumit. Projektligji për bletarinë i cili po kalon hallkat e fundit të diskutimit, pritet të rregullojë të gjithë sektorin.

Rregulla të reja për bletarritësit shqiptar. Mjalti duhet të shitet me faturë

Viti 2024 për bletarritësit shqiptarë duket se ka qenë edukues dhe ndërgjegjësues përsa i përket ruajtjes së cilësisë së mjaltit. Për të ruajtur cilësinë e produkteve që ata tregtojnë janë shpalosur masa nxitëse për tu bashkuar në Shoqëri të Bashkëpunimit Bujqësor, në mënyrë që të marrin financim 100 % përpos faktit nëse kanë më shumë numër zgjojesh se limiti i caktuar.  Këto masa i detyrojnë bletërritësit që ta shesin mjaltin tek një subjekt i licencuar me faturë. Konkretisht, referuar udhëzimi,  përfitues të mundshëm të mbështetjes janë fermerë  individualë,  grup fermerësh, SHBB-ja, person fizik ose juridik. Aplikanti duhet të ketë NIPT aktiv. Në rastin  e aplikimit si grup fermerësh, aplikimi quhet i  vlefshëm vetëm nëse të gjithë anëtarët e grupit kanë  NIPT me status aktiv.  Aplikanti (ferme individual/grup fermerësh), duhet të ketë jo më pak se 50 (pesëdhjetë) zgjoje. Në rastin e aplikimit si grup fermerësh, aplikantët duhet të kenë marrëveshje dakordësie/bashkimi të  anëtarëve të grupit të fermerëve, e cila ngarkohet në  sistem në momentin e aplikimit. Në marrëveshje  përcaktohet numri total i zgjojeve për çdo anëtar  dhe si grup, si dhe përfaqësuesi i grupit/subjektit që  bën aplikimin.Në rastin e aplikimit si grup fermerësh duhet  të kenë kontratë për shitjen e mjaltit, midis grupit të fermerëve dhe një subjekti të licencuar grumbullues/përpunues të mjaltit. Kontrata parashikon që sasia e mjaltit të dorëzuar të jetë jo më pak se 30% të prodhimit që realizon grupi (bazuar ne rendimentin mesatar në shkallë qarku, me referencë të dhënat e INSTAT). Referuar udhëzimit, çdo anëtar i grupit të dorëzojë në AZHBR jo më pak se një faturë/autofaturë shitje të mjaltit. Sasia e mjaltit  e pasqyruar në të gjithë faturat e dorëzuara nga grupi i fermerëve, të jetë jo më pak se 30% të prodhimit  vjetor. Po ashtu, përcaktohet se aplikanti si fermer individual në momentin e verifikimit të ketë jo më shumë se 1 vendndodhje për 50 zgjoje të bletëve, jo më shumë se 2 vendndodhje për 100 zgjoje dhe jo më shumë se 3 vendndodhje për 150 zgjoje. Zgjojet e bletëve duhet të jenë të matrikulluara dhe të regjistruara në regjistrin elektronik të Autoritetit Kombëtar të Veterinarisë. Aktualisht në Shqipëri prodhohen mesatarisht 5 mijë ton mjaltë. Përfituesi nuk duhet të jetë debitor ndaj Ministrisë së Bujqësisë dhe Agjencisë së Zhvillimit Bujqësor dhe Rural. Në Shqipëri referuar shifrave zyrtare të Ministrisë së Bujqësisë, gjatë vitit 2022, prodhimi i mjaltit ka pasur një rritje me rreth 6 për qind, duke e çuar prodhimin total në afro 5 mijë ton mjaltë.  Aktualisht janë rreth 12 000 bletërritës në të gjithë vendin, prej të cilëve rreth 3 mijë kanë mbi 50 koshere. Ndërsa numri total i koshereve llogaritet në 402 mijë.

BE, rregulla të reja për tregtimin e mjaltit – Një listë me udhëzime për të dalluar mjaltin e falsifikuar

 Parlamenti Europian miratoi Direktivën e Mjaltit, që synon të parandalojë shitjen e mjaltit me sheqer të shtuar në tregun e BE-së. Direktiva u miratua pasi u konstatua se në tregun europian, blerësi ka 50% shanse të mashtrohet dhe të blejë mjaltë të falsifikuar. Sistemi i mëparshëm i deklarimit, pra etiketa “përzierje mjalti BE/Jo BE”, është abuzuar prej vitesh me qëllim importimin dhe shitjen e produkteve në tregun e BE-së. Sipas Direktivës së re të Mjaltit, etiketat e reja në paketimet e mjaltit do të kenë një listë të të gjitha vendeve nga të cilat mjalti ka ardhur në territorin e BE-së. Parlamentarët europianë vendosën të përdorin një direktivë të re për mjaltin dhe rregullore më të rrepta pasi u zbulua se nga 123 kompani të huaja që importonin mjaltë në tregun e BE-së, rreth 70 prej tyre shisnin mjaltë me shurup sheqeri. Shumica e këtyre kompanive, ishin nga Kina, dhe pjesa tjetër nga Ukraina, Argjentina, Brazili, Meksika dhe Turqia. Europa nuk prodhon mjaltë të mjaftueshëm për të kënaqur tregun e saj dhe importon rreth 40% nga vendet e treta. Analiza e fundit tregoi se 46% e 320 mostrave të mjaltit të importuar, të marra rastësisht midis nëntorit 2021 dhe shkurtit 2022 dhe të analizuara ishin ‘ndoshta të falsifikuara’. Sipas rregullave të BE-së, mjalti që tashmë përmban sheqerna në mënyrë natyrale duhet të mbetet “i pastër”, që do të thotë se nuk mund t’i shtohet asnjë përbërës. Pas miratimit të kësaj direktive, do të sigurohet një mbikëqyrje më e rreptë inspektuese, dhe inspektimet duhet të pajisen në mënyrë që të zbulojnë ‘mjaltin’ e ultrafiltruar, i cili praktikisht nuk ka polen. Bletërritësit sqarojnë se ky zbulim nuk është aspak i lehtë, pasi vitet e fundit, falë makinerive moderne të homogjenizimit, në treg janë shfaqur “kopje” që ngjajnë shumë me produktin e vërtetë të bletës. Blini mjaltë të kristalizuar, në periudhën më të ftohtë mjalti ngurtësohet, domethënë kristalizohet. Është kjo këshilla e shumicës së bletarëve se si të siguroheni që mjalti që blini të jetë i vërtetë.

Mjalti përbëhet nga sheqerna të ndryshme, kryesisht fruktozë dhe glukozë dhe substanca të tjera si acide organike, enzima dhe grimca të ngurta që futen në mjaltë gjatë formimit të tij. Mjalti mund të jetë i lëngshëm ose viskoz, pjesërisht ose plotësisht i kristalizuar, dhe ngjyra e mjaltit mund të ndryshojë nga e verdhë e lehtë në kafe të errët. Era dhe shija e mjaltit ndryshojnë në varësi të llojit të bimës nga vjen.

Ja 115 prodhuesit më të mëdhenj të mjaltit natyror në botë – Shqipëria në listë e 39-ta!

Biznesi i mjaltit duket se është rritur vitet e fundit sepse njerëzit duan më shumë ëmbëltues natyralë dhe mjalti është i mirë për shëndetin tuaj. Mjalti është një ëmbëltues natyral që vjen nga nektari i luleve dhe prodhohet nga bletët. Ka shije të mirë në shumë mënyra, duke e bërë atë një ushqim të preferuar në mbarë botën. Prandaj, prodhimi i mjaltit është një pjesë e madhe e bujqësisë në shumë vende. Megjithatë, sasia dhe lloji i mjaltit mund të ndryshojë shumë në bazë të klimës, bimëve që rriten atje dhe mënyrës se si punojnë bletarët. Në këtë kontekst, ne do të shohim më nga afër disa nga vendet më të mira prodhuese të mjaltit dhe mënyrën se si ata e bëjnë mjaltin.

Fakte rreth prodhimit të mjaltit sipas vendit:

Kina është prodhuesi më i madh i mjaltit në mbarë botën, duke prodhuar mbi 485,960 ton në vit.

Ukraina është prodhuesi më i madh i mjaltit në Europë, e ndjekur nga Gjermania, Franca, Portugalia dhe Lituania.

Tanzania, Kenia dhe Etiopia janë gjithashtu kombe të rëndësishme prodhuese të mjaltit në Afrikë.

Qytetërimet e lashta greke e konsideronin mjaltin si një simbol të fatit të mirë dhe gëzimit. Gjithashtu, në funeralet u ofruan mjaltë shpirtrave të të ndjerit.

Mjalti është i vetmi ushqim i prodhuar nga insektet që konsumojnë si insektet ashtu edhe njerëzit.

Toksinat që përmbajnë mjaltë janë përdorur në luftërat e lashta.

Shumëllojshmëria e mjaltit të prodhuar ndryshon sipas rajonit dhe ndikohet nga lulet dhe bimët nga të cilat bletët mbledhin nektarin.

Bletët që kërkojnë ushqim duhet të udhëtojnë afërsisht 55,000 milje dhe të vizitojnë rreth 2 milionë lule për të prodhuar një kilogram mjaltë.

Bletët bumble nuk prodhojnë mjaltë në kuptimin tradicional, por ato prodhojnë formën e tyre të mjaltit.

Mjalti vjen në nuanca të ndryshme, nga pothuajse transparente në pothuajse të zeza. Mjalti më i errët përmban më shumë antioksidantë.

Australia është e njohur për prodhimin e mjaltit me cilësi të lartë, duke përfshirë varietete të dallueshme dhe me shije si eukalipt, makadamia dhe dru lëkure.

Në disa vende, si Franca dhe Italia, mjalti konsiderohet një delikatesë dhe shpesh shitet me çmim të lartë në dyqanet ushqimore dhe tregjet e fermerëve.

Kina dhe India kanë një histori të gjatë të përdorimit të mjaltit në mjekësinë tradicionale për të menaxhuar një sërë sëmundjesh. Macet nuk mund ta shijojnë mjaltin sepse u mungojnë receptorët e nevojshëm të shijes.

Macet nuk mund ta shijojnë mjaltin sepse u mungojnë receptorët e nevojshëm të shijes.

Lista e 44 vendeve të para më të mëdha prodhuese të mjaltit në botë, sipas FAO:

Renditja                                                                                                                    Shteti                                                                                                                                                                  Prodhimit total (në ton)

 

*Autori i shkrimit është pjese e trajnimeve të gazetarëve nga Qendra ALERT për të drejtat e konsumatorëve, me një eksperiencë jo të vogël në mediat e shkruara online. Prej dy vjetësh punon për germo.al

Kompania e telefonisë ONE mashtron dhe vjedh qytetarin, ajo dhe AKEP heshtin dhe ndaj ankesave

Nga Ida ISMALAJ*

Konsumatorët shqiptarë, shpeshherë përballen me situate të pakëndshme përsa u përket shërbimeve, produkteve apo kontratave të ndryshme. E në shumë raste, gjenden përballë situatash kur duhet të paguajnë më shumë sesa kanë nënshkruar një kontratë apo për një shërbim dhe/ose produkt. I tillë është rasti i një qytetari nga Tirana, i quajtur Florent Meshi, i cili nuk gjen të drejtën e tij me kompaninë e telefonisë “One”, me të cilën nuk gjen asnjë zgjidhje përsa i përket kontratës së internetit të shtëpisë, të lidhur me numrin 042xxxxx9.

Konsumatori me numër ankohet, se në bazë të kontratës vjetore të nënshkruar me kompaninë One për abonim interneti, pagesa mujore duhet të jetë 1000 lek. Ndërkohë, fatura i vjen çdo muaj 1300 lek, të cilën e ka paguar të plotë vetëm në muajin janar. Në shkurt 2024 ka paguar 700 lek dhe në vijim nga 1000 lek. Pra, pagesa është bërë me vullnetin e tij ashtu siç e ka kontratën, ndrësa në mesazhet telefonike (sms) dhe në dyqanet “One” i thote se shërbimi do të ndërpritet, pasi rezulton debitor. Megjithëse është ankuar pranë pikave të shitjes/rimbushjes ONE, madje dhe me shkrim, sërish nuk ka gjetur zgjidhje e në këtë situatë, i është drejtuar Qendrës ALERT.

Më 29 maj 2024, Qendra ALERT iu drejtuar me ankesën zyrtare kompanisë One dhe në dijeni vendosi Autoriteti e Komunikimeve Elektronike dhe Postare (AKEP), i cili eshte enti publik që ka nën mbikqyrje shërbimet e One apo dhe kompanive të ndryshme që lidhen me profilin e tij të punës.

Megjithatë, deri më 29 qershor 2024, 5 javë më vonë, as kompania One dhe as AKEP nuk kanë reaguar, duke shkelur të drejtat e konsumatorit, Ligjin 9902 të vitit 2008 (i ndryshuar) “Për mbrojtjen e konsumatorëve”,  Ligjin Nr.9918 / 2008 (i ndryshuar) “Për Komunikimet Elektronike”, i cili i ka mjaft të qarta rregullat dhe detyrimet për mbrojtjen e konsumatorëve, si dhe Ligjin 119/2014 “Për të drejtën e iformimit”.

Ndërsa One dhe AKEP heshin, qyyetarit të lartpërndur vazhdon t’i faturohet internet 1300 lek, kontrata e tij është e firmosur për vlerën 1000 lek dhe borxhi i tij në kompaninë telefopnike rritet.

*Autorja e shkrimit është gazetare me përvojë të gjatë në gazetarinë e shkruar dhe televizive. Prej shumë vitesh, punon në televizionin News24

Në 5 muaj, sa lopë me Brucelozë, aq dhe njerëz të infektuar nga kjo sëmundje. Harta e të prekurve konfirmon kontrabandën e kafshëve të sëmura

Nga Ida Ismalaj*

Njerëz të prekur me brucelozë, Antraks (Plasje), Leptospirozë, por edhe Rikecie. Këto janë të dhënat e ofruara nga Instituti i Shëndetit Publik, për vitin 2023 dhe 5-mujorin e parë të 2024, pas kërkesës së dërguar nga Qendra ALERT, në lidhje me sëmundjet zoonotike (ato që transmetohen nga kafsha te njeriu), pas publikimit të skandalieve për importin e lopëve të prekura me Brucelozë në Qarkun Korçë.

Në të njëjtën kohë, Autoriteti Kombëtar i Veterinarisë dhe Mbrojtjes së Bimëve, në përgjigjen e tij ka referuar statistikat vetëm për brucelozën dhe vetëm për 5 muajt e parë të vitit 2024. Megjithatë, referuar shifrave të dy institucioneve publike, vetëm për 5 muajt e parë të 2024, kemi 14 raste me brucelozë të konfirmuara në gjedh (lopë) dhe 13 persona të prekur nga kjo sëmundje e që kanë marrë shërbimin shëndetësor.

Teksa prej një muaji diskutohet për kontrabandën e kafshëve me probleme shëndetësore nga Greqia, Bullgaria, por duke mos përjashtuar as Maqedoninë e Veriut, këtë fakt e konfirmon indirekt dhe shpërndarja gjeografike e Brucelozës, ku rastet më të shumta janë pikërisht në zonat kufitare. Sipas shifrave të ofruara nga ISHP, në vitin 2023 nga antraksi (plasja) është prekur vetëm një person në Gjirokastër, nga bruceloza 24 persona, një na Rikecie në Elbasan dhe 6 nga Leptospiroza, të gjitha këto sëmundje zoonotike.

Ndërsa për periudhën janar-maj 2024, 3 raste njerëzit të prekur janë regjistruar me plasje, 13 raste me brucelozë dhe 1 rast me Rikecie.

Numri i kafshëve të zbuluara me brucelozë, është thuajse sa numri i njerëzve të prekur në 5 muajt e parë të 2024, duke konfirmuar se kjo sëmundje zoonotike tashmë është e përhapur.

Sipas të dhenave të AKVMB për 5-mujorin e parë të këtij viti, “gjatë zhvillimit të fazës së parë të gjurmimit të brucelozës në gjedh për vitin 2024 u gjurmuan dhe u testua qumështi nga një total prej 38,418 krerësh në 2,357 ferma. Nga testimi i qumështit rezultuan pozitive në total në rang republike 617 krerë nga 32 ferma”. Por, rastet e dyshuara janë konfirmuar më pas dhe nëpërmjet analizës së gjakut. “Këto kafshë u testuan individualisht, me anë të analizimit të gjakut dhe prej tyre rezultuan pozitive në total 14 krerë nga 3 ferma. Kafshët pozitive u eliminuan sipas procedura te përshkruara ne programin e kontrollit”, thotë AKVMB në përgjigjen e saj për Qendrën ALERT.

Referuar të dhënave të ISHP, raste në njerëz me sëmundjen e brucelozës ka në shumë qytete, por numrin më të madh të të prekurve për 2023 dhe janar-maj 2024 e zënë zonat kufitare, duke konfirmuar indirekt dhe kontrabancën e kafshëve kontrabandë të pakontrolluara e mbase dhe të sëmura me brucelozë.

Sipas ISHP, siç i shikoni dhe në tabelën e mëposhtme për vitin 2023, Bruceloza ka prekur 2 persona në Tiranë, 3 në Dibër, 1 në Bulqizë, 1 në Fier, 5 në Gjirokastër,. 4 në Repelenë, 2 në Elbasan dhe 6 në Librazhd. Ndërsa për periudhën janar-maj 2024, kemi 1 rast në Sarandë, 1 në Kukës, 7 në Gjirokastër dhe 4 njerëz të infektuar në Dibër.

Interesant është fakti se asnjë person nuk rezulton i prekut në 17 muaj në Qarkun Korçë, ku është dhe vatra, sipas informacioneve të fundit, e importit kontrabandë të kafshëve të sëmura e të pakontrolluara. Megjithatë, kryesisht kafshët që futën aty nga kufiri me Greqinë apo edhe nga Bullgaria apo Maqedonia e Veriut, lëvizin drejt zonave tjera të Shqipërisë.

*Autorja e shkrimit është gazetare me përvojë të gjatë në gazetarinë e shkruar dhe televizive. Prej shumë vitesh, punon në televizionin News24

Pirateria e kartave të bankave, rreziku nga blerjet online dhe sulmet e mëtejshme ndaj kartave. Ja ç'i ndodhi 30-vjeçares në Tiranë

Nga Mariglen MERTIRI*

Nxitimi për të kapur një ofertë për një produkt që e dëshiron prej kohësh, shtyn konsumatorët të kthehen në viktima të blerjeve të tyre online. Mundësia e posedimit të kartave të kreditit, ka zgjeruar edhe më tej gamën e zgjedhjeve dhe mundësitë që të ofrohen në botën virtuale.

Sonila, një 30-vjeçare nga Tirana teksa mendonte të blinte një palë sandale të një firme të njohur ndërkombëtare, në prag të nisjes së sezonit të verës, gjatë lundrimit online hasi në një ofertë tunduese e cila ju duk me mjaft leverdi, në krahasim me çmimin e produktit që ofroheshin në faqe të  tjera online.

“Vaughshenry.com” jepte mundësinë që të zgjidhje në website numrin, ngjyrën dhe llojin e produktit, duke e reklamuar më së miri, por duket se kënaqësia e blerjeve pas pak ditësh do të kthehej në një mashtrim të madh.

“Kërkimet i kisha nisur prej disa ditësh, por rastësisht më erdhi një sygjerim në rrjetet sociale dhe më pas ndoqa rrugën deri tek websajti. Asnjë dyshim nuk pata, pasi u ndikova shume nga çmimi që ofrohej, edhe pse në pamje të parë dukej një faqe serioze zyrtare”,- shprehet e reja

Pagesa prej rreth 100 dollarësh u krye nëpërmjet kartës së kredit dhe paratë u tërhoqën në mënyrë të rregullt nga banka. Por, pas disa ditësh, në postë mbërriti porosia dhe rezultoi se kjo faqe ishte një mashtrim. Pasi jo vetëm që nuk kishin dërguar produktin e kërkuar, por duket se kishin bërë edhe humor me klienten e mashtruar, duke vendosur në dërgesë një kapele, imitim te markës “Gucci”, e cila siç shkruhet dhe duket në faturën ngjitur postës, kushtonte vetëm 5 USD.

Në komunikimet me email që Alert.al disponon, ankesa e vajzës mundohet të justifikohet me një ngatërresë që është bërë, ndërsa rikthimi i parave mund të bëhej vetëm në masën 30%, por procedura që duhet të ndiqej, duhej të përfshije sërish të dhënat e kartës së kreditit në websitin fantazmë.

“Jo vetëm që humba paratë në këtë website fantazmë, por që prej pagesës online, në llogarinë time të kartës së kreditit u kryen 3 sulme për të marrë para. Mesazhi më erdhi në kohë dhe unë mbylla kartën e kreditit për të bllokuar operacionet e tyre dashakeqe”, deklaron 30-vjeçarja.

Webi ku ndodhi mashtrimi i konsumatorit shqiptar nuk egziston më, ndërsa mashtrimit me shumën prej 100 USD ju shtuan edhe sulme për të marr nën kontroll të gjithë llogarinë nga ku u bë pagesa online për porosinë që nuk mbërriti kurrë.

Ekspertët e fushës sygjerojnë se, nëse keni dhënë të dhënat personale apo financiare dhe jeni mashtruar, në mënyrë urgjente duhet t’i drejtoheni bankave ku merrni shërbimin. Rekomandohet gjithashtu të kontrollohen për ndonjë transferim apo blerje të paautorizuar. Te bllokohen blerjet nëse kanë ndodhur si dhe të bllokojnë çdo pagesë online sa më shpejt.

Ata i bëjnë thirrje konsumatorëve shqiptarë për kujdes të shtuar në faqen ku blejnë online dhe nëse kanë dyshime, më mirë të mos kenë produktin e kërkuar se sa të kenë pasoja më të rënda financiare.

Nga ana tjetër edhe bankat e nivellit të dytë, rezervojnë këshilla për mbajtësit e kartave të kreditit dhe ofrojnë asistencë edhe nëpërmjet telefonit nëse kanë urgjenca dhe dyshime për përdorimin nga persona të paautorizuar.

Mashtrimet e blerjeve në internet

Shpesh, mashtruesit krijojnë faqe interneti të rreme ose tregje në internet që duken të ligjshme, por janë krijuar për të mashtruar viktimat që nuk dyshojnë për të ofruar kartën e tyre të kreditit ose informacione të tjera personale. Mashtruesit mund të reklamojnë produkte të njohura me çmime të ulëta ose të ofrojnë marrëveshje me kohë të kufizuar për të krijuar një situatë urgjence.

Pasi viktima siguron pagesën, mashtruesit zhduken dhe viktima nuk merr kurrë mallrat ose shërbimet e premtuara. Këta mashtrues mund të bëjnë gjithashtu blerje ose të vjedhin para nga llogaritë e viktimave.

Por fenomeni i mashtrimit të  konsumatorëve të paambrojtur dhe të shtyrë nga kenaqësia e blerjes online  dhe një çmim i volitshëm është kthyer në një fenomen global.

Një studim i fundit nga Universiteti Shtetëror i Miçiganit në SHBA ka dalë në përfundimin se 7 nga 10 persona që blejnë online janë mashtruar duke blerë produkte të falsifikuara në internet.

Studimi i parë global me bazë në SHBA konfimoi se, pas pandemisë COVID-19 dhe rritjes eksponenciale në tregtinë elektronike, platformat e shitjes me pakicë në internet dhe të mediave sociale janë bërë një vatër e produkteve të falsifikuara, veçanërisht pasi platforma të tilla lejojnë promovimin e produkteve nga shitësit e palëve të treta.

*Autori i shkrimit ushtron profesionin e gazetarit prej 15 vitesh. Ka mbaruar studimet për Gazetari në Universitetin e Tiranës. Ai ka ushtruar profesionin e gazetarit në disa media të shkruara dhe vizive, duke qenë dhe gazetar investigativ. Aktualisht, është redaktor i lajmeve ne Televizionin Klan News.

Mbërrin Sniffy, produkti i ri pluhur që duket si kokainë. Ministri francez kërkesë KE për ndalimin e marketingut: Eshtë i rrezikshëm

Hidhet në një tavolinë dhe thithet nga hunda me ndihmën e një kashte, apo mjete tjera, sikur të ishte kokainë. Dhe, ndoshta është kjo një metodë që i referohet kënaqësive të ndaluara që dekreton suksesin e Sniffy, shtesa më e fundit e suplementeve e ardhur nga Franca, ku është e rezervuar për të rriturit, por edhe në shitje si duhani. Produkti ka ngjallur mjaft polemika dhe ministri francez i shëndetësisë Frédéric Valletoux ka deklaruar tashmë qëllimin e tij, për ta ndaluar atë dhe i ka paraqitur një propozim Komisionit Evropian për të pezulluar marketingun e tij.

Nuk është një rrugë e lehtë, duke qenë se të gjithë përbërësit janë substanca, shitja e të cilave lejohet. Një përzierje, në sasi të papërcaktuara, të kafeinës, taurinës, kreatinës, beta-alaninës, L-citrulinës dhe L-argininës, që kujton përbërjen e pijeve energjike më të njohura. Dhe në fakt, lexojmë në faqen e internetit Sniffy, një dozë duhet të garantojë një efekt të krahasueshëm me atë të tri kanaçeve Red Bull brenda pak sekondave.

Eksperti

Një valë energjie edhe për shkak të mënyrës së konsumimit të saj, megjithëse në faqen e internetit prodhuesit pretendojnë se, produkti mund edhe të gëlltitet. “Edhe pse nuk ka studime mbi këtë temë, marrja përmes mukozës së hundës mund të çojë në përthithjen e një sasie më të madhe të përbërësve aktivë në krahasim me gëlltitjen, e cila përfshin disa hapa”, kujton Luca Pasina, kreu i Laboratorit Klinik të Farmakologjie në Mario, Instituti Negri, të cilit iu drejtuam për një mendim. “Megjithatë, të mos harrojmë se dëmtimi i mukozës së hundës për shkak të thithjes së këtyre substancave, apo efektet e padëshiruara si epistaksi – gjakderdhja nga hundët – infeksionet dhe perforimi i septumit të hundës nuk mund të përjashtohen”. Dhe vetë prodhuesit raportojnë se, disa përbërës si kafeina dhe kreatina mund të ndezin mukozën e hundës, aq sa rekomandojnë konsultimin me mjekun përpara përdorimit të produktit për të vlerësuar çdo rrezik.

Megjithatë, sipas ekspertit, problemi qendror është një tjetër: “Siç ndodh shpesh me suplementet, nuk ka studime që garantojnë se këto substanca – të vetme ose të kombinuara – mund të përmirësojnë kujtesën, vëmendjen, aktivitetin e punës ose performancën sportive, për të mos përmendur që në këtë rast, metodat e administrimit ngjallin sjellje të dyshimta dhe bien ndesh me promovimin e zakoneve korrekte të jetesës”.

Udhëzimet në Sniffy

Sipas prodhuesve, Sniffy, përveç rritjes së masës muskulore, duhet të japë qartësi dhe energji, një efekt që duhet të zgjasë 20-30 minuta. Kompania rekomandon fillimin me doza të vogla, rritjen graduale të tyre dhe mos tejkalimin e dozës së dy gram në ditë.

Ndër përbërësit, më të studiuarit janë kafeina dhe taurina: e para përdoret mbi të gjitha për aftësitë e saj stimuluese, “edhe nëse nuk ka prova shkencore që konfirmojnë aftësinë e saj për të përmirësuar aktivitetin mendor”, kujton Pasina, “ndërsa dozat e larta mund të shkaktojnë efekte të padëshiruara në nivel qendror dhe kardiovaskular, si palpitacione, aritmi, takikardi, shqetësim, nervozizëm, nervozizëm dhe pagjumësi”, ndërsa në rastin e abuzimit real mund të çojë në varësi fizike.

Për të kuptuar se çfarë nënkuptohet me doza të larta, thjesht mbani mend se një filxhan normal ekspres përmban 30 – 50 mg kafeinë, ndërsa për pijet energjike përmbajtja varion midis 80 dhe 260 mg: “studimet e publikuara në JAMA kanë nxjerrë në pah rreziqe serioze kardiovaskulare (rritur rrahjet e zemrës, rrahjet e parregullta të zemrës, rrahjet e zemrës, rritja e presionit të gjakut) të lidhura me konsumimin e pijeve energjike”, kujton studiuesi, aq sa Akademia Amerikane e Pediatrisë këshillon kundër përdorimit të tyre tek fëmijët dhe rekomandon që adoleshentët të konsumojnë në sasi të kufizuara, jo më shumë se 100 mg në ditë”. Për Sniffy nuk ka të dhëna të disponueshme, por nëse efekti është me të vërtetë ai i tre kanaçeve Red Bull, ka ndonjë arsye për shqetësim, duke marrë parasysh gjithashtu se aromat e zgjedhura – nenexhik, limon jeshil, karamele luleshtrydhe dhe fruta pasioni – ato duken të dizajnuara për të tërheqin një audiencë shumë të re.

Përfitimet apo rreziqet?

Sa i përket taurinës, përbërësi tjetër aktiv, “është një aminoacid i cili merret nga goja mund të përmirësojë funksionin kardiak dhe të rrisë aftësinë për të kryer ushtrime fizike”, vazhdon studiuesi, “por nuk e dimë nëse përdoret në formën e suplementeve. apo pijet energjetike janë të sigurta tek fëmijët, për shkak të efekteve të mundshme në sistemin nervor, të cilat mund të përmirësohen nga marrja e kafeinës së bashku me kafeinë duke shkaktuar ankth, pagjumësi ose hiperaktivitet”. Më pak informacion është i disponueshëm për përbërës të tjerë aktivë, të tillë si aminoacidi L-arginine, i cili ende mund të ketë efekte anësore, ose kreatina që në disa raste mund të shkaktojë mosfunksionim të veshkave.

Megjithatë, ka të ngjarë që Sniffy të jetë jetëshkurtër, të paktën në kanalet zyrtare. Pas qëndrimit të marrë nga Ministria Franceze e Shëndetësisë, kompania Power Factory e cila tregton produktin ka deklaruar se nuk do të propozojë më marrjen e tij me frymëmarrje, por do të rekomandojë hollimin e tij në ujë ose lënien e tij të tretet në gjuhë dhe të paktën në. Në Francë, videot që tregojnë djem dhe vajza që synojnë të nuhasin pluhurin energjik janë zhdukur nga mediat sociale. Megjithatë, duhet thënë se në treg ka edhe stimulues të tjerë, veçanërisht në internet, për t’u thithur, në formë pluhuri ose lëngu dhe se nuk duket e thjeshtë të rregullosh një lloj produkti që nuk është në më të përhapurat. kategoritë: po kontaktojmë autoritetet shëndetësore për të mësuar më shumë dhe do t’ju mbajmë të informuar.

Burimi: ilfattoalimentare.it

Qeveria miraton Strategjinë për Mbrojtjen e Konsumatorit dhe Mbikqyrjes së Tregut 2024-2023. Ja dokumenti i plotë

Strategjia Ndërsektoriale 2024-2030 Për Mbrojtjen e Konsumatorëve dhe Mbikqyrjen e Tregut 2024-2030, ka marrë miratimin final në Këshillin e Ministrave.

Prej afro një viti e gjysëm në konsultim publik dhe në institucione tjera për amendim, kjo strategji, e cila i jep një tjetër hov mbrojtjes së konsumatorëve, është miratuar nga Këshilli i Ministrave në mbledhjen e datës 29 maj 2024.

„Në mbështetje të nenit 100 të Kushtetutës dhe të pikës 1, të nenit 49, të Ligjit Nr. 9902, datë 17.4.2008, “Për mbrojtjen e konsumatorëve”, të ndryshuar, me propozimin e ministrit të Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit, Këshilli i Ministrave

V E N D O S I:

  1. Miratimin e Strategjisë Ndërsektoriale për Mbrojtjen e Konsumatorëve dhe Mbikëqyrjen e Tregut 2024 – 2030, sipas dokumentit që i bashkëlidhet këtij vendimi.
  2. Ngarkohen ministritë dhe institucionet përgjegjëse, sipas përcaktimeve në dokumentin e strategjisë dhe të planit të veprimit, për zbatimin e këtij vendimi“, thuhet në VKM-në e 29 majit.

Siç thuhet dhe në dokument, “Strategjia e Mbrojtjes së Konsumatorëve dhe Mbikëqyrjes së Tregut 2023-2030 është dokumenti politik i cili vendos në qendër të tij konsumatorët dhe synon fuqizimin e tyre për një rol aktiv në treg, duke ushtruar të drejtat dhe fuqinë e tyre të zgjedhjes së mirë informuar në blerjen e mallrave dhe shërbimeve.

Kjo straregji synon rritje, si dhe zhvillim të qëndrueshëm dhe gjithëpërfshirës. Politika të mirë-hartuara dhe të zbatuara për mbrojtjen e konsumatorëve i mundësojnë atyre të bëjnë zgjedhje të mirë-informuara, duke ndikuar pozitivisht në krijimin e një konkurrence të ndershme dhe rritje të qëndrueshme, forcimin e besimit të konsumatorëve në blerjen e mallrave dhe shërbimeve, me synimin final konsumatorë të fuqizuar që luajnë një rol aktiv në treg. Rritja e aftësisë së konsumatorëve për blerje të mirë-informuara sjell padyshim rritjen e impaktit që ata kanë në forcimin e tregut funksional, nxitjen e inovacionit dhe rritjes ekonomike, duke rritur kërkesën për shumëllojshmëri dhe cilësi mallrash dhe shërbimesh me çmime konkurruese, hapjen e tregut dhe rritjen e punësimit.

Tregtia online, konsumatorë të pa mbrojtur dhe mashtrimi si mjet përfitimi

Nga Mariglen Mertiri*

Tregtia online është një mjet efikas për të shmangur taksat e një dyqani fizik por edhe për të fituar kohë që përmes platformave sociale të kesh sa më shumë klientë potencialë.

Duke qenë se tregtia digjitale është kthyer në një mënyrë jetese për shumë qytetarë, kryesisht në qytetet e mëdha, në këtë konkurrencë të ashpër nuk mungojnë as dyqanet virtualë nga rajoni.

Konsumatorët nga Tiranë po shohin gjithnjë e më shumë një mundësi përfitimi për të blerë produkte nga Kosova, pasi cmimi favorizues i nxit të kthehen në klientë besnikë, por pa marrë parasysh rreziqet që mbartin këto faqe të pa certifikuara për konsumatorët dhe që kanë komunikim vetëm virtual me klientët e tyre, duke kontraktuar postat private si korrierrë të mallit që reklamojnë.

Viola, një kliente 25-vjecare nga Tirana ka denoncuar për Alert.al mashtrimin që pësoi me faqen online “Mendi Shooes” në Kosovë, ku porositi këpucë, të cilat në reklamimin e bërë online përmes  videos dhe strategjive të marketingut krijuan bindjen se gjeti produkti që po kërkonte.

Komunikimi u zhvillua ne mesanxherin e faqes online, ku klienti pyeste dhe dyqani online përgjigjej. Marrëdhënia tregtare, u krijua mes dy të panjohurve që bazohet në besimin reciprok. Pas disa sqarimeve teknike, porosia ishte mjaft e qartë ndersa klienti priste procedurën postare që vononte disa ditë për të bërë më pas edhe pagesën  fizikisht tek postieri.

Klienti u njoftua përmes postierit për mbërritjen e mallit, bëri pagesën dhe porosinë e paketuar e hapi pasi shkoi në shtëpi.

“Dy palet e këpucëve që kisha porositur, njëra ishte korrekte sipas kërkesës dhe specifikimeve të mia ndërsa një palë nuk përkonin me ate që kisha paguar.”-deklaroi 25-vjecarja.

 Në komunkimin që bëjmë publik, pas vendosjes së kontaktit sërish në mesanxherin e Instagramit, pala shitëse mori edhe përgjegjësitë për ngatërresën që kishte bërë, por kjo nuk u reflektua në korrigjim të gabimit dhe kthimin e mallit që ishte dërguar, i ndryshëm nga dëshira e klientes dhe ridërgimin e porosisë së saktë.

“Madje kjo faqe online, guxoi që pas disa tratativave për të përmbushur të drejtën time të kthimit të porosisë, i dha zgjidhje situatës duke më bërë “block” dhe mos mbajtur asnjë përgjegjësi tregtare për këtë situatë të krijuar për fajin e tyre.”-shtoi e reja.

25-vjecarja, jo vetëm që nuk u trajtua si kliente por u dëmtua si konsumatare, pasi shpenzoi para për një produkt që  nuk i vlen. Dhe ajo cfare deklaron për Alert.al është se nuk ka asnjë informacion se ku mund ta gjejë të drejtën e saj ligjore për të denoncuar padrejtësine në xhunglën online të dyqaneve “pirate”, aq më tepër përtej kufirit, qe abuzojnë për përfitime afatshkurtra.

Mbetemi sërish në dyqanet online në Kosovë ku një tjetër konsumator i zhgenjyer në Tiranë denoncon një rast të tregtisë së dështuar online, ku deklaron se u mashtrua me produktin që bleu.

“Pasi pashë në Instagram një video reklamim të një seti kremrash për fytyrën vendosa të pyes për më shumë pasi më nevojitej. Mesazhi i parë në mesanxher mberriti  me informacione të përgjithshme mbi produktin që zakonisht jane automatik”-deklaron denoncuesja për Alert.al

Bindja u krijua dhe produkti u porosit, por si konsumatore duket se shpejt u zhgenjye nga produkti që mori. Nga komunikimi me biznesin online nga Kosova, ju tha se shiste produkte me origjinë zvicerane.

“Produkti që mora nuk kishte asgje të ngjashme me atë që pashë në videon online, që nga paketimi e deri tek ngjyra e kremrave. Shpejt kuptova se u mashtrova dhe tentova te kërkoja te drejtën time, duke edhe kërcënuar për mbyllje të faqes online, por përfundimi ishte se si konsumatore vetëm shpenzova disa para, pa marrë produktin që doja”-theksoi denoncuesja nga Tirana.

Konsumatorë të zhgënjyer, të dëmtuar financiarisht por edhe të irrituar me zgjedhjen që bëjnë, mbeten te ekspozuar përballë padrejtësive për shkak edhe të  mungesës së një mekanizmi rregullues, për të vendosur një lloj standardi të këtyre faqeve.

Këto denoncime duhet të vlejnë si një thirrje ndërgjegjësuese që edhe vetë qytetarët të bëjnë kujdes kujt duhet t’i besojnë dhe kujt duhet t’i drejtohen për të gjetur në radhë të parë produktin që kërkojnë dhe më pas se si të marrin maksimalisht të drejtën e tyre në raste abuzimi.

*Autori i shkrimit ushtron profesionin e gazetarit prej 15 vitesh. Ka mbaruar studimet për Gazetari në Universitetin e Tiranës. Ai ka ushtruar profesionin e gazetarit në disa media të shkruara dhe vizive, duke qenë dhe gazetar investigativ. Aktualisht, është redaktor i lajmeve ne Televizionin Klan News.

Ndihma, deputeti shqiptar në Hamburg Sami Musa i dorëzon Mirënjohjen filantropit Lazim Destani, dhënë nga Shkolla “Karl Gega” në Tiranë

Biznesmeni dhe filantriopi nga Tetova e Maqedonisë së Veriut, Lazim Destani, është vlerësuar me Mirënjohje nga Shkolla e Mesme e Ndërtimit “Karl Gega” në Tiranë, me motivacionin “Për kontributin e dhënë në ndërtimin e urave të bashkëpunimit dhe komunikimit, si pikat fokale në zhvillimin e një mjedisi te pajisur me infrastrukturën e duhur, që u mundëson nxenësve të ndajnë shanse të barabarta, për arritjen e qellimeve skolastike”.

Mirënjohja i është dorëzuar Z.Destani në Hamburg të Gjermanisë, nga Deputeti shqiptar në Parlamentin e Hamburgut, Sami Muja. Ky i fundit, ka qenë iniciator në mbledhjen e donacioneve për këtë shkollë, pajisje elektronike, për të cilën është përgjigjur filantopi Destani dhe kompania e familjes së tij, “Ecolog International”, duke bërë të mundur transportimin e tyre drejt Tiranës.

Më vonë, shkolla e ka nderuar Z.Destani me mirënjohjen në fjalë, të cilën ia ka dhënë deputetit Musa për t’ia dorëzuar.

“U ndjeva i vlerësuar nga drejtuesit e kësaj shkolle për mirënjohjen dhe respektin, si shenjë falendertimi për ndihmën e dhënë me disa minibusa për transportin e nxënësve nga kompania e familjes tonë”, u shpreh Destani, i cili falenderoi e përgëzoi shkollën për brezat që përgatit.

“Siç e potencioj gjithmonë, investimi dhe mbështetja e arsimit, janë e ardhmja më e mirë dhe më e ndritur e shteteve tona, e kombit tonë”, theksoi biznesmeni i njohur. “Gjithashtu, nuk mund të lë pa falenderuar dhe deputetin Musa, me origjinë nga Pozharani i Vitisë, i cili më dorëzoi Mirënjohjen dhe që ka qenë iniciatori i mbledhjes së donacioneve për këtë institucion të rëndësishëm të arsimit në Shqipëri”, tha ai.

Z. Destani mori përsipër transportin e mjeteve elektronike shkollore, për të cilat deputeti Musa kishte ndërmjetësuar mes shkollës së mesme të Hamburgut “Schule ohne Rassismus” dhe të asaj “Karl Gega”, Tiranë.

Deputeti Musa, i pari deputet me origjinë shqiptare në Parlamentin e Hamburgut, është njëherësh djali i aktivistit dhe patriotit Xhelil Musa.

Filantropi dhe biznesmeni Lazim Destani njihet në mbarë diasporën shqiptare, si një ndër personat që mbështet rregullisht arsimin në trojet shqiptare, por edhe fusha të tjera si shëndetësia, çështjet shqiptare në mbarë botën, bashkimin dhe forcimin e diasporës etj, pa përmendur donacionet vetiake e të kompanisë së familjes së tij, të pafundme në numër e të shumëllojshme.

Gjysma e pulat të Lidl në Evropë, me baktere rezistente ndaj antibiotikëve. Rastet në Itali, alarmante

Gjysma e mostrave të pulave të marra nga dyqanet Lidl në mbarë Evropën, përfshirë dhe ato në Itali, përmbajnë baktere rezistente ndaj antibiotikëve. Kjo u zbulua nga hetimi i fundit i “Essere Animali”, mbi praninë e baktereve patogjene dhe rezistente ndaj antibiotikëve, i kryer në bashkëpunim me shoqatat Albert Schëeitzer Foundation (Gjermani), Observatorio de Bienestar Animal (Spanjë), Open Cages (Mbretëria e Bashkuar) dhe Otëarte Klatki (Poloni).

Pesë shoqatat blenë gjithsej 142 produkte të markës Lidl në 22 nga dyqanet e zinxhirit të përhapura në Gjermani, Itali, Spanjë, Mbretërinë e Bashkuar dhe Poloni, konkretisht ku kishte zbritje çmimesh. Sa i përket Italisë, Essere Animali bleu 24 pako me mish pule të freskët në katër dyqane në Romë, Firence dhe Milano. Pas blerjes, mishi vendosej në qese frigoriferi dhe transportohej në laborator me një mjet frigoriferik, për të ruajtur zinxhirin e ftohtë. Testet mikrobiologjike u fokusuan në dy pika në veçanti: bakteret rezistente ndaj antibiotikëve dhe bakteret që lidhen me infeksionet më të rëndësishme të shkaktuara nga ushqimi, njofton ilfattoalimentare.it.

Bakteret rezistente ndaj antibiotikëve në pulat e Lidl

Laboratori përgjegjës analizoi mostrat në kërkim të enzimës ESBL (beta-laktamaza me spektër të zgjeruar), e aftë për t’u dhënë shumë rezistencë baktereve, pra rezistencë ndaj shumë antibiotikëve në të njëjtën kohë. Rezultatet treguan praninë e baktereve rezistente në gjysmën e mostrave (71 nga 142), shumica e të cilave (50, 35% e totalit) ishin ESBL pozitive. Përsa i përket mishit të blerë nga Lidl Italia, laboratori gjeti 46% (11) të kontaminuar me ESBL dhe 33% (8) të kontaminuar me baktere shumë rezistente ndaj tre nga katër klasat e antibiotikëve të testuar. Në veçanti, të gjitha mostrat treguan rezistencë 100% ndaj dy klasave të antibiotikëve të klasifikuar si kritikë për shëndetin e njeriut (cefalosporinat e gjeneratës së tretë dhe fluoroquinolones).

Për më tepër, laboratori kreu edhe analiza për praninë e Staphylococcus aureus rezistent ndaj meticilinës (MRSA). Analizat gjetën bakterin e rrezikshëm në 23% të mostrave të mbledhura nga shoqatat (33), fatmirësisht asnjë prej tyre nuk ishte italiane.

Bakteret patogjene

Lidhur me praninë e baktereve patogjene përgjegjëse për infeksionet ushqimore: Listeria monocytogenes, Salmonella spp, Escherichia coli, Campylobacter jejuni dhe Enterococcus.

Në rastin e Listerisë, analizat zbuluan praninë e bakterit në një të tretën e të gjitha mostrave (47 nga 142). Italia, megjithatë, pozicionohet mbi shifrën evropiane me 54% të mostrave të kontaminuara (13 nga 24). Përsa i përket pranisë së salmonelës, Italia edhe më keq: Në këtë rast laboratori evidentoi pozitivitet vetëm në 9% të rasteve në nivel europian, ndërkohë që shifra italiane arrin në 46% (11 nga 24 mostra). Krahasimi me vendet e tjera është i pamëshirshëm: Salmonella spp nuk u zbulua në asnjë nga mostrat nga Gjermania, Spanja dhe Mbretëria e Bashkuar dhe me një incidencë shumë të ulët (7%), u gjet vetëm në ato nga Polonia.

Duke kaluar te Escherichia coli dhe enterokoket, analizat konfirmuan praninë e tyre, përkatësisht, në 57% dhe 48% të rasteve në nivel evropian. Në kampionet italiane, megjithatë, E. coli është i pranishëm në 75% të rasteve (18 nga 24), ndërsa enterokoket janë identifikuar në gjysmën e paketimeve të analizuara. E vetmja e dhënë pozitive italiane është ajo e Campylobacter, që mungon në të gjitha mostrat, krahasuar me 28% në nivel evropian.

Bujqësia intensive dhe Lidl

Bujqësia intensive konsiderohet nga ekspertët si një nga shkaqet kryesore të shfaqjes dhe përhapjes së rezistencës ndaj antibiotikëve midis baktereve. Edhe furnizuesit tjerë evropianë si Lidl nuk janë të ndryshëm, sipas rezultateve të hetimit “Essere Animali”. Shoqata, në fakt, kujton se si hetimet e mëparshme kishin treguar kushtet e mbarështimit të pulave që furnizojnë zinxhirin, të përcaktuara si “katastrofike”: mijëra kafshë të grumbulluara së bashku në hapësirat e mbyllura të një kasolle, me mbeturina të pista dhe plot feçe (të cilat shkaktojnë edhe formimin e dermatitit të kontaktit të quajtur djegie nga hock). Në këto kushte, mjafton që një kafshë të sëmuret që të gjithëve t’i jepen antibiotikë, duke favorizuar zhvillimin e baktereve rezistente dhe përhapjen e tyre në të gjitha pulat, e më pas te njerëzit nëpërmjet mishit.

Në të kaluarën, hetime të tjera kishin treguar kushtet për rritjen e pulave në impiantet furnizuese të zinxhirit, të përcaktuara si “katastrofike”.

Rezistenca ndaj antibiotikëve

Rezistenca ndaj antibiotikëve është një nga problemet më të mëdha shëndetësore me të cilat përballet njerëzimi, aq sa, sipas shumë ekspertëve, po shkojmë drejt një epoke post-antibiotike. Në Bashkimin Evropian, në vitin 2020, mbi 35 mijë njerëz vdiqën për shkak të infeksioneve rezistente ndaj antibiotikëve, nga të cilët pothuajse një e treta në Itali.

Sipas planit më të fundit të monitorimit të Ministrisë së Shëndetësisë italiane, krahasuar me mesataren europiane, në Itali prania e baktereve multirezistente në zinxhirët e furnizimit të broilerëve italianë është e lartë, me një përqindje më të lartë të E.coli që prodhon ESBL/AmpC në krahasim meë mesataren evropiane. Në veçanti, nga analizat ministrore të monitorimit të mostrave të mishit me pakicë në vitin 2020 pothuajse gjysma e E. coli (46.8%) tregoi multirezistencë ndaj antibiotikëve (deri në shtatë molekula të ndryshme në të njëjtën kohë). Të njëjtën përqindje kanë gjetur edhe analizat e Essere Animali” për mishin e markës Lidl.

PO NË SHQIPËRI ÇFARË NDODH?