Menu

Mjedis

EFSA: Kriteret për vlerësimin e rrezikut të bimëve

Në një deklaratë të publikuar sot, shkencëtarët e EFSA kanë propozuar gjashtë kritere kryesore për të ndihmuar në vlerësimin e rrezikut të bimëve të prodhuara, duke përdorur teknikat e inxhinierisë gjenetike të mutagjenezës së synuar, cisgjenezës dhe intragjenezës. Komisioni Evropian kërkoi këtë këshillë shkencore për të mbështetur iniciativën e tyre të vazhdueshme të politikave mbi teknikat e reja gjenomike.

Çfarë janë mutagjeneza e synuar, cisgjeneza dhe intragjeneza?

Ato janë teknika të inxhinierisë gjenetike, procese që ndryshojnë strukturën gjenetike të një organizmi duke modifikuar, hequr ose futur ADN- në .

  • Mutagjeneza e synuar është një term që përdoret për të përshkruar teknikat që nxisin mutacione specifike në vendndodhje të caktuara të synuara të gjenomit. Ndryshimet ndodhin pa futur material gjenetik.
  • Cisgenesis i referohet modifikimit të materialit gjenetik të një organizmi me një sekuencë nga e njëjta specie ose një e lidhur ngushtë. Sekuenca e re përmban një kopje të saktë të sekuencës tashmë të pranishme në grupin e gjeneve të mbarështuesve, i cili është grupi i të gjithë informacionit gjenetik për një specie të caktuar që është i disponueshëm për përdorim nga mbarështuesit e bimëve.
  • Intragjeneza i referohet modifikimit të materialit gjenetik të një organizmi me një kombinim të sekuencave të ndryshme nga e njëjta specie ose një e lidhur ngushtë. Sekuenca e re përmban një kopje të riorganizuar të sekuencave tashmë të pranishme në grupin e gjeneve të mbarështuesve.
  1. Si ndryshojnë bimët e prodhuara nga teknikat e reja gjenomike nga ato të prodhuara nga teknikat e vendosura GM ose mbarështimi tradicional?

Disa bimë të prodhuara me teknika të reja gjenomike mund të kenë vetëm ndryshime të vogla që mund të ndodhin edhe në natyrë ose nëpërmjet mbarështimit konvencional. Të tjerët mund të kenë modifikime të shumta dhe të gjera që mund të jenë të ngjashme me ato në bimë të prodhuara nga teknikat e vendosura të modifikimit gjenetik të përdorura në dy dekadat e fundit.

  1. Çfarë kriteresh propozojnë ekspertët tanë të përdorin për vlerësimin e rreziqeve nga bimët e prodhuara nga mutagjeneza e synuar, cisgjeneza dhe intragjeneza?

Kriteret e propozuara nga shkencëtarët e EFSA përshkruhen në një deklaratë të EFSA. Katër nga gjashtë kriteret e para lidhen me karakterizimin molekular të modifikimit gjenetik të futur në bimën marrëse. Ata vlerësojnë:

  1. Nëse ekziston një sekuencë e huaj (“ekzogjene”) e ADN- së
  2. Nëse po, nëse sekuenca është nga grupi i gjeneve të mbarështuesve
  3. Si integrohet sekuenca, për shembull është e rastësishme apo e synuar?
  4. Nëse ndonjë gjen i bimës strehuese “ndërpritet” (ndahet) nga sekuenca e sapo futur

Kriteret 1-4 janë krijuar për të përcaktuar nëse sekuencat cisgjenike dhe intragjenike kanë ndryshuar gjenet e bimës pritëse. Nëse nuk e kanë bërë, ose nëse nuk identifikohet asnjë rrezik kur një gjen i huaj është prekur, zbatohen dy kritere të tjera:

  • A ka një histori përdorimi?
  • Nëse jo, struktura dhe funksioni i versioneve të modifikuara të sekuencës së ADN-së duhet të vlerësohet me kujdes.

Këto dy kritere të fundit zbatohen gjithashtu për bimët e prodhuara nga mutagjeneza e synuar. (EFSA)

Qendra Alert/Alert.al

Shqipëria "çalon" në shëndetin mjedisor

Pothuajse të gjitha vendet nuk janë në rrugën e duhur për të përmbushur objektivin zero neto të emetimeve të gazeve serrë të vendosur nga Pakti i Klimës së Glasgout 2021, sipas Indeksit të Performancës Mjedisore 2022*.

Sipas raportit, Shqipëria renditet e 62-ta, nga 180 shtete të marra në studim, sa i përket performancës së mbrojtjes së mjedisit. E parë në një këndvështrim rajonal, Maqedonia e Veriut ka performuar më mirë, e renditur e 34-a, ndërsa ata që s’kanë bërë mirë detyrat e shtëpisë janë Serbia e 79-a dhe Bosnja e Hercegovina e 102-a.

Nënkategoritë ku Shqipëria ka performuar më pak ka qenë adresimi i politikave të duhura për zbutjen e ndryshimeve klimatike dhe shëndeti mjedisor në tërësi.

Nënkategoritë e marra në studim për të bërë vlerësimin përfundimtar janë: Shëndeti Mjedisor, Vitaliteti i Ekosistemit dhe Ndryshimi i Klimës.

Tendencat mbarë botërore sugjerojnë se shumë vende kanë bërë përparim të rëndësishëm gjatë dekadës së fundit në çështjet kritike të shëndetit mjedisor si kanalizimet, uji i pijshëm dhe ndotja e ajrit të brendshëm. Këto përfitime tregojnë se investimet në infrastrukturën mjedisore, si objektet e trajtimit të ujërave të zeza dhe teknologjitë më të mira të energjisë shtëpiake – të tilla si sobat më të pastra – mund të përkthehen në përmirësime të shpejta në shëndetin publik. Metrikat e reja të cilësisë së ajrit të EPI tregojnë, megjithatë, se banorët në shumicën e vendeve ende thithin ajër të pasigurt. Më shumë se tetë milionë njerëz vdesin para kohe çdo vit nga ekspozimi ndaj ndotësve të ajrit të brendshëm dhe të ambientit. Vendet e Azisë Jugore, si India, Nepali dhe Pakistani, janë veçanërisht të prapambetura në cilësinë e ajrit.

Më shumë se 50% e emetimeve në vitin 2050 janë planifikuar të vijnë nga Kina, India, Shtetet e Bashkuara dhe Rusia, sipas trajektoreve të parashikuara të vendeve bazuar në të dhënat nga viti 2010 deri në vitin 2019. Duke mbetur prapa kolegëve të saj, Shtetet e Bashkuara u renditën e 43-ta nga 180 vende në indeks. Kjo renditje pasqyron rikthimin e mbrojtjeve mjedisore gjatë administratës Trump, e cila shfuqizoi ose dobësoi gati 100 rregullore mjedisore, u tërhoq nga Marrëveshja e Parisit për Klimën dhe dobësoi standardet e efikasitetit të karburantit. Renditja e përgjithshme i vendos Shtetet e Bashkuara pas shumicës së demokracive të pasura perëndimore, duke përfshirë Francën (e 12-tën), Gjermaninë (13), Australinë (17), Italinë (23-tën) dhe Japoninë (e 25-tën).

*Një analizë nga hulumtuesit e Yale dhe Columbia që ofron një përmbledhje të bazuar nga të dhënat e shtetit të qëndrueshmërisë në mbarë botën. (Monitor)

Qendra Alert/Alert.al

Legjislacion për të parandaluar hyrjen në BE të produkteve që lidhen me shpyllëzimin

Parlamenti i BE-së ka votuar legjislacionin e ri për të parandaluar hyrjen në tregun e BE-së të produkteve dhe lëndëve të para, të cilave lidhet me shkatërrimin e pyjeve ose shkeljen e të drejtave të njeriut. Një masë kyçe që forcon projektligjin e paraqitur nga Komisioni Evropian për shpyllëzimin, në kontrast me pozicionin e dobët të marrë gjatë votimit të Këshillit të Mjedisit të BE-së qershorin e kaluar. Përmes kësaj kërkohet që të sigurohet një mbrojtje më e.madhe e pyjeve nga zgjerimi bujqësor dhe praktikat e tjera shkatërruese.

Lista e lëndëve të para dhe produkteve të prekura nga legjislacioni është zgjeruar dhe tani përfshin misrin, shpendët dhe mishin (derri dhe dhi), përveç atyre të propozuara nga Komisioni (vaj palme, sojë, kafe, kakao, lëndë drusore dhe viçi). Është gjithashtu thelbësore që të shtrihen përgjegjësitë e parashikuara nga legjislacioni tek institucionet financiare evropiane, investimet e të cilave nuk duhet të favorizojnë projekte dhe kompani që lidhen me shkatërrimin e pyjeve. Kjo është një rregullore që më në fund ndjek një nevojë të ndjerë veçanërisht nga qytetarët e Unionit. Një sondazh i fundit evropian- thekson Greenpeace zbuloi se 82% e të anketuarve besojnë se kompanitë nuk duhet të shesin produkte që lidhen me shkatërrimin e pyjeve dhe mbi 70% thanë se ishin të gatshëm të ndalonin blerjen e produkteve nga kompanitë që kontribuojnë në shpyllëzimin. Gjithashtu sipas sondazhit, rreziku i humbjes së klientëve për një kompani apo shitës të caktuar që kontribuon në shpyllëzimin është veçanërisht i lartë në Itali dhe Spanjë. (IlFattoAlimentare)

Qendra Alert/Alert.al

BB: Rritja e temperaturave do të sjellë përmbytje dhe thatësira

Në një studim teknik për perspektivat e ujitjes në bujqësi, Banka Botërore vërejti se rritja e temperaturave do të shtojë më tej ngjarjet ekstreme në bujqësi. Ndryshimet klimatike e kanë vënë bujqësinë shqiptare para sfidave të mëdha, të cilat në të ardhmen do të intensifikohen edhe më shumë. Në një studim teknik për perspektivat e ujitjes në bujqësi, Banka Botërore vërejti se rritja e temperaturave do të shtojë më tej ngjarjet ekstreme në bujqësi, me përmbytje dhe me thatësira. Ndryshimet do të ndikojnë në tkurrjen e burimeve ujore që duhen për vaditje. Sipas Bankës, pothuajse 4,000 ngjarje fatkeqësish kanë ndodhur midis vitit 1852 dhe 2013. Gjatë periudhës 1990-2014, përmbytjet shkaktuan humbje të mëdha ekonomike, pasuar nga rrëshqitje të dheut. Rreziqet nga përmbytjet ndodhin mesatarisht një herë në çdo gjashtë vjet.

Këto përmbytje u shkaktuan nga një kombinim i niveleve të larta të reshjeve dhe hapjes së portave të HEC-ve për derdhjen e ujit te tepërt, duke mbuluar sipërfaqe të mëdha të tokës së punueshme, bagëtitë dhe shtëpitë.

Zona bregdetare, e cila kontribuon me 65 për qind të tokës totale të kultivuar, 60 për qind e pemëve frutore, 90 për qind e serave të saj, është identifikuar si më të rrezikuara në vend. Ultësira perëndimore përveçse goditet nga përmbytjet që vijnë nga lumenjtë po gërryhet edhe nga valët e stuhisë detare.

Studimi i cili u prezantua së fundmi theksoi se, Shqipëria është mjaft e ekspozuar ndaj rreziqeve klimatike në krahasim me vendet e tjera europiane dhe vendet aziatike. Ndryshimet klimatike sugjerojnë, se do të ketë një zgjatje të sezonit me temperatura të larta me 22 ditë në veri dhe 37 ditë në jug në vitet 2100 krahasuar me situatën në vitet 1990. Rritjet më të mëdha të temperaturave pritet të ndodhin gjatë pranverës dhe verës. Kjo përkon me periudhën kryesore të kultivimit në bujqësi, ndërsa numri maksimal i ditëve pa reshje, në tre të katërtat shtrihen në sezonin e kultivimit. Si rrjedhojë e ndryshimeve klimatike, reshjet do të jenë të përqendruara duke shtuar rrezikun për rritjen të rrezikut nga përmbytjet. Të gjithë lumenjtë në Shqipëri shkaktojnë përmbytje periodike, por lumi Drin, së bashku me Bunën, kanë një ndikim më të madh në tokën e punueshme, si dhe në shtëpitë e fermerëve, biznese dhe infrastrukturës. Banka rekomandoi se edhe investimet më të mëdha duhet bërë në argjinaturat anës këtyre lumenjve. (Monitor)

Qendra Alert/Alert.al

Coca-Cola do të prezantojë 25% shishe të ripërdorshme deri në vitin 2030

Coca-Cola ka njoftuar se do të bëjë 25% të paketimit në shishe qelqi ose plastike, ose me sistemin e vakumit të kthyeshëm, të ripërdorshme deri në vitin 2030. Greenpeace e ka mirëpritur njoftimin dhe beson se është e nevojshme të shkohet më tej dhe të arrihet objektivi prej 50%. Sipas shoqatës mjedisore, ky është një objektiv i domosdoshëm për një kompani që prodhon mbi 120 miliardë shishe plastike çdo vit.

Në vendet e ndryshme ku është e pranishme ka metoda të ndryshme grumbullimi, duke filluar nga riciklimi deri te rikuperimi duke përfshirë ripërdorimin e shisheve. Indikacionet janë që të  përdoret 50% material i ricikluar në ambalazhe të reja deri në vitin 2030 dhe të mblidhet dhe riciklohet një shishe ose kanaçe për secilën prej tyre që shitet. Për ta kuptuar më mirë, duhet thënë se në vitin 2020 ambalazhet tradicionale të ripërdorshme/të kthyeshme përfaqësonin rreth 16% të vëllimit të përgjithshëm.

Konvertimi i 20% të paketimeve plastike globale në modele të ripërdorimit është një mundësi biznesi me vlerë 10 miliardë dollarë. Nga nisma përfitojnw klientët dhe përfaqëson një element thelbësor në kërkimin për eliminimin e mbetjeve plastike dhe ndotjes”. Risia tjetër ka të bëjë me rritjen e shisheve plastike PET prej 1.5 dhe 2 litrash. Një tjetër synim është prodhimi i ambalazheve 100% të riciklueshme në të gjithë botën (në Itali ky synim është arritur tashmë prej dekadash) si dhe përdorimi i shisheve të bëra me 50% material të ricikluar (rPET). Këtu kompania ka lançuar tashmë disa formate me 100% rPET. Rezultati i kësaj politike është një reduktim prej 20% i PET, 28% i xhamit dhe 15% i aluminit.

“Coca-Cola ka bërë një angazhim të rëndësishëm, duhet shpresuar që të tjerët të ndjekin shembullin”, komenton Giuseppe Ungherese, kreu i fushatës së ndotjes së Greenpeace. Sipas vlerësimeve zyrtare në Itali ne kalojmë 11 miliardë shishe çdo vit dhe jemi ndër konsumatorët kryesorë të ujit mineral në botë. Në muajt e fundit, shoqata ka nisur një peticion për t’u kërkuar kompanive kryesore si Coca-Cola, San Benedetto, Nestlé-San Pellegrino, Pepsi dhe Sant’Anna të reduktojnë në mënyrë drastike përdorimin e shisheve plastike njëpërdorimshe. Deri më tani peticioni është nënshkruar nga më shumë se 100 mijë njerëz. (IlFattoAlimentare)

Qendra Alert/Alert.al

Lulet që mbushin shtëpinë me oksigjen

E dinit se ajri brenda shëpisë mund të jetë shumë herë më i ndotur se ajri jashtë saj?

Ambientet e mbyllura thithin shumë energji dhe kimikate brenda tyre.

Për fat të mirë bimët na ndihmojnë që të arrijmë ta filtrojmë ajrin në mënyrë të vazhdueshme dhe natyrale në çdo ambient.

Por vetëm një lloj i caktuar lulesh  arrijnë ta kryejnë plotësisht këtë proçes.

Një studim i vitit 2016 nga NASA, të cilit i referohet AgroWeb.org tregoi për rëndësinë e këtyre bimëve në jetën tonë të përditëshme.

Këto bimë përveçse do të filtrojnë ajrin do të thithin lagështinë, eleminojnë erën e keqe dhe të pastrojnë pluhurin nga shtëptë tuaja.

AgroWeb.org ju sjell më poshtë një listë me lulet që do t’ju mbushin shtëpinë me ajër të pastër.

Fieri

Për vite të tëra lulja e fierit ka zënë vend në shtëpitë dhe kopshtet shqiptare.

Mund ta vendosni në çdo zonë të shtëpise, në sallon gjethet e shpeshta jeshile do t’i japin shtëpisë shumë stil dhe dritë.

Kjo bimë shumë voluminoze dhe e bukur është shumë e thjeshtë për t’u mbajtur në ambjentet e shtëpisë nga çdokush.

Fieri ndihmon në pastrimin e toksinave të dëmshme që ju rrethojnë.

Është mirë ta mbani në zona me lagështirë ku nuk bie shumë dielli.

Sigurohuni ta ujisni rregullisht në mënyrë që të shpërndajë sa më shumë oksigjen brenda dhomave tuaja.

Lule shpata

Nëse po kërkoni një lule e cila mund të rritet edhe pa shumë kujdes, lule shpata është e duhura për ju.

Është një ndër lulet më të përhapura nëpër ambiente të brendshme dhe jo pa qëllim.

Lule shpata  do të veprojë si një pastrues ajri natyral për shtëpinë tuaj.

Mbajeni në ato zona të shtëpisë ku bie më shumë dielli dhe ujiteni çdo 2-6 javë.

Gjatë ujitjes spërkasni edhe gjethet e luleve  me pak ujë sigurohuni të mos e ujisni shumë.

Zambaku

Zambaku është një bimë me gjethe të mëdha jeshile dhe lule të bardha.

Një dekoruese shumë e mirë dhe e dobishme për shtëpinë.

Perfekte për t’u mbajtur në tavolinë apo në ambjentet e dhomës.

Zambaku do t’ju ndihmojë të filtroni pluhurin dhe ajrin e rënduar nga çdo ambient.

Mbajeni të hidratuar dhe në vende me shumë dritë natyrale.

Fikusi

Një bimë që rritet në vazo të mëdha përfekte për dekorim dhe pastrimin e ajrit.

Gjethet e mëdha janë dekori i duhur për shtëpinë tuaj.

Mund ta lini në një cep të dhomës pasi nuk kërkon shumë dritë natyrale.

Ujiteni sa herë që të shikoni se dheu në vazo është plotësisht i thatë.

Në verë përsëriteni i këtë proçes 1 herë në javë. (Agroweb)

Qendra Alert/Alert.al

Zbulohet elementi kimik që i shtohet CO2 në ngrohjen globale

Për të marrë një pamje kuptimplote të asaj që po ndodh në atmosferë për qëllimet e ngrohjes globale është e nevojshme të kuptohet se çfarë njerëzit, drejtpërdrejt ose tërthorazi po vendosin në të, përtej dioksidit të karbonit. Me këtë në mendje, shkencëtarët kanë zbuluar një burim të ri, të madh të oksidit të azotit (N2O, i quajtur gjithashtu oksid azoti), një gaz jashtëzakonisht i rëndësishëm serrë: një burim që ishte nënvlerësuar gjerësisht deri vonë dhe që duket se luan një rol të rëndësishëm. Gjithashtu për shkak se megjithëse oksidi i dizogjenit nuk është aq i bollshëm sa dioksidi i karbonit dhe metani në atmosferë, krahasuar me këta është një gaz serrë më “efikas”, madje 260-300 herë më shumë se CO2 në të njëjtin vëllim, harku i një shekulli.

Oksidi i azotit zakonisht prodhohet nga mikroorganizmat e tokës, ndërsa burimi i sapoidentifikuar është yedoma e permafrost. Yedoma është një permafrost i veçantë sepse është gjithashtu i përbërë nga akulli  si dhe nga dheu i ngjeshur: Është formuar në sedimente eoliane (material i bartur nga era) gjatë Pleistocenit, pra midis 2.5 milion dhe 115,000 vjet më parë, dhe është i pasur me material organik rreth 2% karbon të masës totale, e cila përfshin mbi 1 milion kilometra katrorë tokë në hemisferën veriore.

Në veçanti, yedoma është studiuar midis lumenjve Lena dhe Kolyma, në veri-lindje të Siberisë. Këtu u zbulua se kur shkrihet përgjatë brigjeve të një përroi, lëshon midis 10 dhe 100 herë sasinë e oksidit të azotit që zakonisht pritej nga shkrirja e permafrostit.

Analiza e permafrostit zbuloi se ka dy faktorë në lojë për kaq shumë emetime: nga njëra anë, fakti që ngjeshja e dherave pas shkrirjes së akullit funksionon duke shkaktuar që gazrat e pranishëm të spërkaten nga vetë sedimentet. Nga ana tjetër, është shënuar se në dekadën e fundit ka pasur rritje të mikroorganizmave që prodhojnë N2O, ndërsa ka rënie të atyre që e konsumojnë.

Deri pak vite më parë, shumica e studiuesve besonin se azoti i bllokuar brenda ngricave të përhershme nuk ishte një shqetësim i veçantë në lidhje me ndryshimet klimatike, sepse dukej se cikli i azotit në tokën e ftohtë të Arktikut ishte zakonisht shumë i ngadaltë, por ky studim tregon se duhet të bëhen shumë më tepër kërkime mbi sa azot mund të ruhet në këto peizazhe të ftohta, pasi duket se ikën më shpejt nga sa mendohej më parë. ( FCS)

Qendra Alert/Alert.al

Ndalohen mbi 14 mijë ton mbeturina

Përgjatë vitit 2021, autoritetet rumune identifikuan në kufi mbi 224 dërgesa të paligjshme mbetjesh nga vendet e Evropës, Azisë dhe Amerikës së Veriut. Gjatë kontrollit doganor, ata gjetën mbi 14 mijë tonë mallra që në fakt ishin mbeturina.

Dërgesat nuk korrespondonin me të dhënat e deklaruara dhe të përfshira në dokumentet e dorëzuara pranë autoriteteve doganore, shpjegoi Policia Kufitare Rumune. Si të tilla, janë hapur gjithsej 22 çështje penale nga strukturat e policisë kufitare.

Më së shumti incidente të tilla u regjistruan në kufirin me Bullgarinë, 94 dërgesa që përfshinin afërsisht 5,975 ton mbeturina.

Në rojet bregdetare, ku u regjistruan rreth 35 raste, policia kufitare dhe autoritetet kompetente nga Qarku i Konstancës evidentuan në total mbi 6960 tonë mbetje. Këto janë gjetur në portin e Konstancës por edhe në pikat kufitare Vama Veçe dhe Negru Voda. Në të njëjtën kohë, 65 raste janë raportuar edhe në kufirin me Hungarinë, ku janë përfshirë mbi 850 tonë mbeturina. (Scan)

Qendra Alert/Alert.al

Vdekja e bletëve, shkaku i parë gjendet në praktikat me bujqësinë intensive

Është tani fakti i njohur: Për riprodhimin e tyre, 90% e llojeve të bimëve me lule varen vetëm nga insektet pjalmuese dhe në veçanti nga bletët. Megjithatë është gjithnjë e më e dukshme se ekzistenca e këtyre insekteve të çmuara kërcënohet dhe se bujqësia intensive paraqet një nga rreziqet kryesore për mbijetesën e tyre. Ndër aspektet më të dëmshme dallohet përdorimi i pesticideve toksike dhe përhapja e monokulturave, të cilat privojnë insektet nga ushqimi pas lulëzimit.

Revista “Que Choisir” në një artikull të botuar në internet më 18 dhjetor 2021, ilustron rezultatet e një vëzhgimi 4-vjeçar të bletëve nga Agjencia Kombëtare Franceze për Sigurinë Shëndetësore (ANSES). Falë bashkëpunimit me një rrjet kombëtar bletërritësish, të cilët deklaruan humbjet e tyre. U studiua edhe dobësimi i kolonive në fillim të çdo pranvere, sapo u tejkalua periudha e dimrit.

Të dhënat e mbledhura flasin vetë, në vitet ‘90 vdekshmëria mesatare dimërore e regjistruar nga UNAF (një bashkim që përfaqëson më shumë se 20 mijë bletërritës francezë) ishte 5%. Në 4 vitet e fundit, Anses ka regjistruar në vend të kësaj një rritje mbresëlënëse në këtë shifër, e cila arriti në 25% në vitin 2021, me një rritje krahasuar me 20% në 2019 dhe 2020, por një reduktim 30% i regjistruar në 2018.

Artikulli nxjerr në pah pesticidet dhe më konkretisht insekticidet, si fajtorët kryesorë të kësaj vdekjeje. Në fakt, ka kohë që dihet se neonikotinoidet e përdorura në fusha dobësojnë kolonitë, duke ndërprerë zhvillimin dhe duke zvogëluar ndjenjën e orientimit të insekteve, të cilat nuk mund ta gjejnë rrugën e kthimit në koshere. Megjithatë, vetëm pas më shumë se 20 vjet polemikash lidhur me toksicitetin e tyre, disa neonikotinoide u ndaluan përgjithmonë. Gjithashtu, kohët e fundit është zbuluar se edhe pesticidet gjenden në dyllin e kosheres.

Teksti gjithashtu thekson se praktikat intensive bujqësore të monokulturës janë gjithashtu të dëmshme. “Bletët e çmojnë farën e luleve, e cila është shumë e lezetshme”-tha Pauline Jullien, kreu i industrisë së bletëve dhe mjedisit në Unaf. Kur monokultura bëhet në territore të gjera me peizazh uniform, megjithatë humbja e biodiversitetit është e rrezikshme sepse pas lulëzimit të monokulturës burimet ushqyese për bletët mund të mungojnë”.

Ka sigurisht edhe faktorë të tjerë të dëmshëm, të tillë si përhapja në rritje e grerëzës aziatike dhe këmbëngulja e varroas (një mitre parazite), por është gjithashtu e sigurt se bletët, tashmë të dobësuara nga ekspozimi ndaj pesticideve janë edhe më pak rezistente ndaj këtyre kërcënimeve. Përgjegjësia e pesticideve është e tillë që procedura për vendosjen e produkteve të mbrojtjes së bimëve në treg është vënë në pikëpyetje për disa kohë edhe që nga viti 2011. Për disa vjet, Autoriteti Evropian i Sigurisë Ushqimore (EFSA) dhe Anses kanë kërkuar pa sukses rishikimin e kësaj procedure për të përfshirë testet e vlerësimit mbi dozat e rrezikshme për bletët. (IlFattoAlimentare)

Qendra Alert/Alert.al

Kërcënimi ndaj kafshëve si pasojë e ndryshimeve të klimës

Ndërsa udhëheqësit botërorë arritën një marrëveshje në Glasgou për të frenuar ndryshimin e klimës, arinjtë polarë tashmë po vuajnë pasojat e kësaj dukurie. Arktiku po ngrohet dy herë më shpejt se pjesa tjetër e botës. Shkencëtarët dhe aktivistët e mjedisit thonë se kafshët janë duke u përballur tashmë më kërcënimin që po sjell ndryshimi i klimës. I bukur, gjithnjë e më i uritur dhe në rrezik nga zhdukja, ariu polar varet nga akulli i detit që tani po shkrinë për shkak të ngrohjes së planetit tonë. Në Arktikun e ashpër temperaturat e ulta janë të domosdoshme për ariun polar.

Shkencëtarët dhe aktivistët thonë se vendosja e arinjve polarë në listën e specieve “të kërcënuara” nga zhdukja është një sinjal paralajmërues për pjesën tjetër të planetit.

“Akulli është i rëndësishëm për arinjtë polarë sepse krijon mundësinë që ata të lëvizin në sipërfaqen e tij për të kapur prenë e tyre. Akulli duhet të ketë një trashësi dhe qëndrueshmëri të caktuar në mënyrë që arinjtë polarë të jenë në gjendje të kapin në mënyrë efektive fokat që notojnë në cepat e akullnajave”, thotë Steven Amstrup, shkencëtar i organizatës Ndërkombëtare Arinjtë Polarë.

Akulli i detit Arktik, uji i ngrirë i oqeanit, tkurret gjatë verës me rritjen e temperaturave, pastaj ngrin përsëri në dimrin e gjatë. Arktiku po ngrohet dy herë më shpejt se pjesa tjetër e botës. Kjo po shkaktohet nga dukuria e quajtur “përforcimi Arktik”. Në thelb, akulli i bardhë në Arktik pasqyron nxehtësinë. Kur ai shkrihet, uji i detit thith shumë më tepër nxehtësi, duke i ngrohur oqeanet edhe më shpejt, thonë shkencëtarët. Tkurrja e akullit të detit çon në uljen e numrit të arinjve polarë. Pra, atyre u duhet më shumë akull për të lëvizur dhe gjetur ushqim të mjaftueshëm gjatë ditëve të verës, që do t’u ndihmonte ta kalonin dimrin e ashpër më mirë.

Që nga fillimi i shkrirjes së akullit në vitet 1980 arinjtë polarë nuk kanë qenë në gjendje të mirë shëndetësore, thotë shkencëtari Amstrup..Një përqindje më e madhe e këlyshëve po vdesin para ditëlindjes së tyre të parë.

Vitet e fundit akulli i detit është tkurrur shumë gjatë verës.

Kjo i ka detyruar arinjtë të lëvizin në akullin mbi ujëra të thella, nganjëherë mbi 1 kilometër thellësi, thotë zoti Amstrup.

“Është dëshpëruese të shohësh me sy të lirë atë që tani po ndodh në Arktik. Pasi kthehesh në botën reale, shikon përreth dhe e kupton se askush nuk po i ndryshon gjërat me shpejtësinë e duhur për të frenuar ndryshimin e klimës”, thotë biologia detare e Universitetit të Uashingtonit, Kristin Laidre, e cila merret me studimin e arinjve polarë.

Pavarësisht angazhimit të udhëheqësve botërorë në Skoci për të rritur përpjekjet për të frenuar ndryshimin e klimës, shkencëtarët që monitorojnë akullin e Detit Arktik dhe shohin gjendjen e arinjve polarë e dinë se tashmë ka një nivel të lartë të ngrohjes.

“Është pothuajse e pamundur për ne të shohim se si mund të shmangim momentin, kur Deti Arktik do të jetë pa akull, madje edhe nëse jemi në gjendje të bëjmë më shumë në përpjekjet për të pakësuar emetimet”, thotë Twila Moon, shkencëtare e Qendrës Kombëtare të të Dhënave të Borës dhe Akullit. (Associated Press)

Qendra Alert/Alert.al