Menu

SHENDET

Alarmi i Qendrës Alert: Adoleshentët konsumatorët „e ligjshëm“ të cigares elektronike, ja efektet e dëmshme që sjell përdorimi i saj.

Gramoz Basha*

Në një nga dyqanet tabako në rrugën e Barrikadave, pikërisht përball shkollës „Sami Frashëri“, është fare e thjeshtë të blej cigare elektronike një 15 vjeçarë. Madje, jo vetëm kaq por, janë vetë shitësit e dyqanit që i rekomandojnë në përzgjedhjen e llojit të shijes më të mirë dhe më të preferuar nga të rinjtë duke reklamuar njëkohësisht si trend të momentit shijen e përzgjedhur. Një situatë të tillë mund të hasësh kudo në Tiranë, madje ka nga ato markete që shikon dhe grupe 10-12 vjeçarësh që udhëzojnë njëri-tjetrin sidomos ato trupmëdhenjtë që të blëjnë më kollaj mallin e kërkuar. E njëjta pamje haset edhe pranë shkollës „Servete Maçi“, në qendër të Tiranës. Aty shikon fare hapur një grup adoleshentësh që dalin nga dyqani “Tabako“ me cigare elekrtonike e fizike ne duar.  Në një vëzhgim të bërë nga Qendra Alert pranë pothuajse të gjitha shkollave të mesme dhe 9-vjeçare të metropolit ka lulëzuar tregtia e dyqaneve „Tabako“. E për fatin e keq të prindërve tani duket se pikat e shitjes së cigareve elekronike janë shtuar me së shumti dhe mund ti gjesh fare lehte edhe ne marketet e lagjes. Minorenët që përdorin cigaret elektronike duket se` janë shtuar së tepërmi vitet e fundit, duke ju shtuar një shqetësim jo të pakët  prindrëve të tyre. Në të gjitha marketet në kryeqytet cigaret elektronike zakonisht vendosen afër arkës, çmimet e tyre fillojnë nga 7 deri në 15 mijë lekë. Ekspertët dhe psikologët e shkollave thonë se këto produkte po përdoren masivisht nga fëmijët dhe të rinjtë në një kohë që është e ndalur përdorimi i tyre nën 18 vjeç. Konkretisht në raportet e monitorimeve të bëra nga Instituti i shëndetit publik thuhet se  vitet e fundit përdorimi i cigareve elekrtonike mes adoleshentëve ka njohur një rritje të ndjeshme. Këto pajisje, të njohura ndryshe si e-cigare, janë bërë një zgjidhje popullore për shumë të rinj që kërkojnë një alternativë ndaj duhanit tradicional dhe gjejnë prehje tek cigarja elekronike e cilësuar si më moderne. Megjithatë, kjo pirje e shtuar te adoleshentët dhe të rinjtë ka ngritur shumë shqetësime lidhur me shëndetin dhe ligjshmërinë e përdorimit tyre.

Popullariteti dhe ndikimi negative tek konsumatorët

Nga studimet dhe vëzhgimet e bëra për fenomenin e lulëzim të „cigareve elektronike“ tek adoleshentët duket se është marketingu agresiv i indrustrisë së cigareve elektronike, i cili shpesh synon tërheqjen e të rinjve me aromat e ndryshme dhe dizajnot e ngjyrosura sipas preferencave tyre. Për më tepër shumë adoleshentë e konsiderojnë përdorimin e cigareve elektronike si një mënyrë për të shmangur rrezikun e lidhur me duhanpirjen tradicionale. Në shumë vende evropjane përfshirë dhe Shqipërinë shitja e cigareve elektronike ndaj personave nën moshën 18 apo 21 vjeç është e ndaluar me ligj. Megjithatë , zbatimi i këtyre ligjeve shpesh është i vështirë dhe jo gjithmonë efektiv. Adoleshentët shpesh gjejnë mënyra për të anashkaluar këto rregullore si përmes blerjeve online apo përdorimit të identifikimeve falce.Eksperti për çështjet e duhanit dhe alkoolit, Roland Shuperka rrëfen se së fundmi janë kryer disa sondazhe lidhur me njohuritë e mjekëve mbi dëmet që ju shkakton të rriturve duhanpirës përdorimi i produkteve të reja përkundrejt duhanit tradicional.“Tek mjeket 45% thonë është njëlloj i dëmshëm dhe më i dëmshëm dhe 40% mendojnë se mund të shkaktojë dhe kancer, edhe pse ka vetëm nikotinë që nuk është shkaktar i kancerit”, thotë Shuperka.E ndërsa farmacistët nuk kanë mundur të ndihmojnë duhanpirësit, veç këshillës për ta lënë duhanin, por pa dhënë asnjë alternative. Ndërsa Shuperka thekson se cigaret elektronike janë tërësisht të ndaluara dhe të dëmshme për personat nën 18 vjeç dhe jo duhanpirës, ai rrëfen se në studim janë përfshirë edhe duhanpirësit, ku është parë se 85% mendojnë se këto produkte janë njëlloj të dëmshme dhe se shkaktojnë kancer.Ekspertët e shëndetit publik ju bëjnë thirrje institucioneve përgjegjëse të  rrisin ndërgjegjësimin e të rinjve për rrezikun nga përdorimi i cigareve elektronike si dhe të ndëshkojnë subjektet që u tregtojnë fëmijëve këto produkte.

Raporti I Organizatës Botërore të Shëndetësisë.

Sipas një raporti të Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Europën ku perfshihet edhe Shqipëria, rekomandon masa të shëndetit publik për të kufizuar aksesin në pije alkoolike, shkalla e përdorimit të alkoolit dhe cigareve elektronike në mesin e 11 deri në 15 vjeç është “alarmante”.

“Përdorimi i gjerë i substancave të dëmshme nga fëmijët në shumë vende të rajonit europian dhe më gjerë është një kërcënim serioz për shëndetin publik”, tha Drejtori Rajonal i OBSH-së për Europën Hans Kluge.

Ai bëri thirrje për rritjen e taksave, kufizime në pikat e shitjes dhe reklamat, si dhe ndalimin e aromatizuesve në cigaret elektronike.

Pas viteve të përdorimit në rënie të substancave psikoaktive, “disa prova sugjerojnë se pandemia e Covid-19 ka çuar në një rritje të re të përdorimit”, zbulon raporti, i cili mblodhi të dhëna nga 280,000 të rinj në Europë, Azinë Qendrore dhe Kanada.

Bllokimet kanë ndryshuar zakonet e 11-15-vjeçarëve. Megjithatë, lajmi i mirë është se pirja e duhanit është në rënie: 13% e 11-15-vjeçarëve pinin duhan në vitin 2022,  2% më pak se katër vjet më parë.

Megjithatë, shumë prej tyre janë kthyer drejt cigareve elektronike. Rreth 32% e 15-vjeçarëve kanë pirë tashmë një cigare elektronike dhe 20% në 30 ditët e fundit.

Alkooli është substanca që konsumohet më shpesh nga adoleshentët, ku 57% e 15-vjeçarëve kanë pirë të paktën një herë dhe gati katër në dhjetë kanë konsumuar alkool në 30 ditë.

Përveç kësaj, një adoleshent në 10 (9%) ka qenë i dehur të paktën një herë. Rreth 5% janë dehur të paktën njëherë deri në moshën 13-vjeçare, ashtu si edhe 20% e 15-vjeçarëve.

Një tjetër faktor shqetësues është se vajzat pinë shumë më tepër se më parë. 40% e vajzave 15-vjeçare thanë se kishin konsumuar alkool në 30 ditët e fundit, krahasuar me 38% katër vjet më parë, ndërsa tendenca është e kundërta për djemtë.

Konsumi i kanabisit gjithashtu ka shënuar rënie: përqindja e 15-vjeçarëve që e kishin provuar tashmë ra më 4% në katër vjet.

Mjekët: Ja pasojat e shëdetit për përdoruesit e Cigareve Elektronike

Ndërkohë që cigaret elektronike shpesh promovohen si një alternativë më e sigurt ndaj duhanit, studimet kanë treguar se ato nuk janë pa rreziqe. Lëngjet që përdoren në këto pajisje shpesh përbëjnë nikotinë dhe kimikate të tjera që mund të kenë efekte të dëmshme për shëndetin, veçanërisht për zhvillimin e trurit të adoleshentëve.  E kontaktuar nga Qendra Alert mjekja e njohur e spitalit Continental dr. Marina Parllaku thekson se: „Kjo formë e pirjes së duhanit shpesh perceptohet si më pak e dëmshme se cigaret tradicionale, por realiteti tregon një pamje më të komplikuar dhe shqetësuese për prindrit dhe adoleshentët përdorues ”. Sipas saj konsumimi i cigareve elektronike nga adoleshentet sjell këto problematika të rëndëishmë për zhvillimin e adoleshentëve e të rinjve. : “Disa studime kanë treguar se avulli i cigareve elektronike mund të shkaktojë irritim të rrugëve të frymëmarrjes dhe të kontribuojë në zhvillimin e sëmundjeve si astma dhe bronkiti” tregon mjekja. Jo vetëm kaq po mjekja ngre alarmin se cigaret elekronike tek adoleshentët sjellin edhe dëmtime të mushkërive: “Ka pasur raste të raportuara të sëmundjeve të rënda të mushkërive të lidhura me përdorimin e cigareve elektronike, duke përfshirë një gjendje të njohur si EVALI (E-cigarette or Vaping Associated Lung Injury)“vion Doktoreshë Marina Parllaku. Mjekja shton se janë një sërë pasojash që ndikojnë negativisht në mirërritjen e adoleshentëve të cilët bëhen përdorues të rregullt të cigareve. Ajo që le gjurmë në procesin e rritjes tyre është varësia ndaj Nikotinës. “Shumë cigare elektronike përmbajnë nivele të larta të nikotinës, e cila është një substancë shumë varësuese. Adoleshentët janë veçanërisht të ndjeshëm ndaj efekteve të nikotinës, që mund të ndikojë në zhvillimin e trurit dhe funksionet konjitive duke ndikuar në kujtesë, vëmendje dhe kontroll të impulsit“ vijon doktoresha. Ajo  nuk e le me kaq por, shton se janë një sërë pasojash që duhet të kenë parasysh dhe prindrit e adoleshentëve. Nuk duhet të anashkalojmë dhe pasojat si efektet në Zhvillimin e Trurit që janë më të rëndësishmet. “Truri i adoleshentëve është ende në zhvillim dhe ekspozimi ndaj nikotinës mund të ndërhyjë në këtë proces, duke shkaktuar probleme të kujtesës, të mësuarit dhe kontrollit të impulseve.Truri i adoleshentëve është ende në zhvillim, dhe ekspozimi ndaj nikotinës mund të ketë efekte të dëmshme afatgjata në strukturën dhe funksionin e trurit”, tregon me detaje mjekja e njohur. Ajo bën apel të gjithë prindërve dhe të rinjve e sidomos adoleshentëve të kenë shumë kujdes dhe të heqin dorë nga përdorimi I cigareve elektronike.”Nikotina dhe kimikatet e tjera në cigaret elektronike mund të rrisin rrezikun për sëmundje kardiovaskulare, duke përfshirë hipertensionin dhe sulmet e zemrës.”, shton ajo. Por përvec efekteve negative të mësipërme mjekja nuk le pa ëprmendur dhe efektet psikologjike.” Përdorimi i cigareve elektronike është lidhur me rritjen e rrezikut për ankth dhe depresion tek adoleshentët. Varësia dhe stresi i lidhur me të mund të ndikojnë negativisht në mirëqenien e tyre mendore” vijon mjekja. Sipas saj përdorimi i cigareve elektronike mund të jetë një hap i parë drejt përdorimit të substancave të tjera të dëmshme, si duhani tradicional apo droga të tjera.

“Adoleshentët duhet të jenë të ndërgjegjshëm për rreziqet shëndetësore që lidhen me përdorimin e cigareve elektronike dhe të mbështeten nga prindërit, mësuesit dhe komuniteti për të shmangur këtë zakon të dëmshëm. Informimi dhe edukimi janë kyç për të parandaluar dhe reduktuar përdorimin e cigareve elektronike në këtë grupmoshë“, përfundon Dr Marina Parllaku.

Masat parandaluese dhe ndërgjegjësuese.

Nga vëzhgimet e bëra nga Qendra Alert del në pah se për të adresuar këtë çështje është e rëndësishme që prindrit shkollat dhe komuniteti duhet të bëjnë masa parandaluese për edukimin dhe ndërgjegjësimin e adoleshentëve dhe të rinjve. Është e rëndësishme që prindërit, shkollat dhe institucionet shëndetësore të edukojnë adoleshentët mbi rreziqet e konsumimit të cigareve elektronike.Rregullimet më të rrepta për shitjen dhe reklamimin e cigareve elektronike për adoleshentët mund të ndihmojnë në uljen e përdorimit të tyre. Programet e mbështetjes dhe këshillimit për adoleshentët që tashmë përdorin cigare elektronike mund të ndihmojnë në reduktimin e varësisë dhe promovimin e sjelljeve të shëndetshme.Në përfundim, ndërhyrjet për parandalimin dhe reduktimin e konsumimit të cigareve elektronike nga adoleshentët janë thelbësore për të mbrojtur shëndetin dhe mirëqenien e tyre. Edukimi, rregullimi dhe mbështetja janë çelësat për të luftuar këtë problem në rritje.

*Autori i shkrimit është pjese e trajnimeve të gazetarëve nga Qendra ALERT për të drejtat e konsumatorëve, me një eksperiencë jo të vogël në mediat e shkruara online. Prej dy vjetësh punon për Germo.al

Në 5 muaj, sa lopë me Brucelozë, aq dhe njerëz të infektuar nga kjo sëmundje. Harta e të prekurve konfirmon kontrabandën e kafshëve të sëmura

Nga Ida Ismalaj*

Njerëz të prekur me brucelozë, Antraks (Plasje), Leptospirozë, por edhe Rikecie. Këto janë të dhënat e ofruara nga Instituti i Shëndetit Publik, për vitin 2023 dhe 5-mujorin e parë të 2024, pas kërkesës së dërguar nga Qendra ALERT, në lidhje me sëmundjet zoonotike (ato që transmetohen nga kafsha te njeriu), pas publikimit të skandalieve për importin e lopëve të prekura me Brucelozë në Qarkun Korçë.

Në të njëjtën kohë, Autoriteti Kombëtar i Veterinarisë dhe Mbrojtjes së Bimëve, në përgjigjen e tij ka referuar statistikat vetëm për brucelozën dhe vetëm për 5 muajt e parë të vitit 2024. Megjithatë, referuar shifrave të dy institucioneve publike, vetëm për 5 muajt e parë të 2024, kemi 14 raste me brucelozë të konfirmuara në gjedh (lopë) dhe 13 persona të prekur nga kjo sëmundje e që kanë marrë shërbimin shëndetësor.

Teksa prej një muaji diskutohet për kontrabandën e kafshëve me probleme shëndetësore nga Greqia, Bullgaria, por duke mos përjashtuar as Maqedoninë e Veriut, këtë fakt e konfirmon indirekt dhe shpërndarja gjeografike e Brucelozës, ku rastet më të shumta janë pikërisht në zonat kufitare. Sipas shifrave të ofruara nga ISHP, në vitin 2023 nga antraksi (plasja) është prekur vetëm një person në Gjirokastër, nga bruceloza 24 persona, një na Rikecie në Elbasan dhe 6 nga Leptospiroza, të gjitha këto sëmundje zoonotike.

Ndërsa për periudhën janar-maj 2024, 3 raste njerëzit të prekur janë regjistruar me plasje, 13 raste me brucelozë dhe 1 rast me Rikecie.

Numri i kafshëve të zbuluara me brucelozë, është thuajse sa numri i njerëzve të prekur në 5 muajt e parë të 2024, duke konfirmuar se kjo sëmundje zoonotike tashmë është e përhapur.

Sipas të dhenave të AKVMB për 5-mujorin e parë të këtij viti, “gjatë zhvillimit të fazës së parë të gjurmimit të brucelozës në gjedh për vitin 2024 u gjurmuan dhe u testua qumështi nga një total prej 38,418 krerësh në 2,357 ferma. Nga testimi i qumështit rezultuan pozitive në total në rang republike 617 krerë nga 32 ferma”. Por, rastet e dyshuara janë konfirmuar më pas dhe nëpërmjet analizës së gjakut. “Këto kafshë u testuan individualisht, me anë të analizimit të gjakut dhe prej tyre rezultuan pozitive në total 14 krerë nga 3 ferma. Kafshët pozitive u eliminuan sipas procedura te përshkruara ne programin e kontrollit”, thotë AKVMB në përgjigjen e saj për Qendrën ALERT.

Referuar të dhënave të ISHP, raste në njerëz me sëmundjen e brucelozës ka në shumë qytete, por numrin më të madh të të prekurve për 2023 dhe janar-maj 2024 e zënë zonat kufitare, duke konfirmuar indirekt dhe kontrabancën e kafshëve kontrabandë të pakontrolluara e mbase dhe të sëmura me brucelozë.

Sipas ISHP, siç i shikoni dhe në tabelën e mëposhtme për vitin 2023, Bruceloza ka prekur 2 persona në Tiranë, 3 në Dibër, 1 në Bulqizë, 1 në Fier, 5 në Gjirokastër,. 4 në Repelenë, 2 në Elbasan dhe 6 në Librazhd. Ndërsa për periudhën janar-maj 2024, kemi 1 rast në Sarandë, 1 në Kukës, 7 në Gjirokastër dhe 4 njerëz të infektuar në Dibër.

Interesant është fakti se asnjë person nuk rezulton i prekut në 17 muaj në Qarkun Korçë, ku është dhe vatra, sipas informacioneve të fundit, e importit kontrabandë të kafshëve të sëmura e të pakontrolluara. Megjithatë, kryesisht kafshët që futën aty nga kufiri me Greqinë apo edhe nga Bullgaria apo Maqedonia e Veriut, lëvizin drejt zonave tjera të Shqipërisë.

*Autorja e shkrimit është gazetare me përvojë të gjatë në gazetarinë e shkruar dhe televizive. Prej shumë vitesh, punon në televizionin News24

Anglia gati të ndalojë pijet energjike për të rinjtë nën 16 vjeç. Studimi prej 1.2 milion fëmijë të përfshirë në 21 vende nxorri konskuzione të frikshme

Nëse zgjedhjet angleze të planifikuara për në 4 korrik, shkojnë siç parashikojnë të gjitha sondazhet, pra rezultojnë me një fitore dërrmuese të Partisë Laburiste, menjëherë më pas shitja e pijeve energjike mund të ndalohet për të gjithë ata që janë nën 16 vjeç. Masa, së bashku me të tjera që synojnë mbrojtjen e shëndetit të fëmijëve dhe të rinjve, u përfshi në programin elektoral edhe pas një apeli të nënshkruar nga mbi 40 shoqata mjekësh dhe ekspertësh.

Pijet energjike

Pijet energjike janë sulmuar prej disa kohësh dhe shitja e tyre tek të miturit është subjekt i kufizimeve edhe në vende të tjera si Lituania, Letonia dhe Polonia, kryesisht për dy arsye: përmbajtja e lartë e kafeinës dhe sheqerit. Një porcion 250 ml. përmban mesatarisht 80 mg kafeinë (rreth 320 mg për litër), që është sa një filxhan kafe filtri prej 200 ml, ose tre kanaçe me një pije Cola, por disa marka përmbajnë edhe më shumë.

Mesatarisht, këto pije kanë një përqendrim sheqeri që është deri në 65% më i lartë se ai i pijeve joenergjitike, përveç taurinës, kripërave të ndryshme minerale dhe përbërësve që ndryshojnë nga një produkt në tjetrin. Dhe, kombinimi i kafeinës dhe sheqerit mund të jetë shumë i rrezikshëm për të rinjtë, veçanërisht nëse, siç ndodh shpesh, ata konsumojnë kanaçe të shumta gjatë ditës.

Meta-analiza e pikës së kthesës

Janarin e kaluar, revista shkencore “Public Health” publikoi rezultatet e një meta-analize e cila përfshinte 57 studime, për një total prej 1.2 milion fëmijë të përfshirë në 21 vende. Konkluzioni kryesor ishte një lidhje e fortë midis konsumimit të pijeve energjike dhe prirjes për të konsumuar alkool, duhan, zakone të gabuara të të ngrënit (veçanërisht të ngrënit të tepërt) dhe substancave të abuzimit e më pas pagjumësisë, rrezikut për vetëvrasje, stresit, sulmeve të panikut, deficitit të vëmendjes dhe performancë e dobët akademike, reaksione alergjike, prishje të dhëmbëve dhe probleme të tjera dentare dhe rezistencë ndaj insulinës.

Në atë moment, në Mbretërinë e Bashkuar, një vend ku disa zinxhirë të shitjes me pakicë në shkallë të gjerë kishin zgjedhur të mos i shesin këto produkte dhe ku paralajmërimet në etiketa dhe ambalazhe rezultuan plotësisht joefektive, mbi 40 shoqata të konsumatorëve, shoqata shkencore pediatrike, të brendshme mjekësia, diabeti, obeziteti dhe ushqimi kishin kërkuar masa kufizuese për shitjet dhe reklamat. Kundër pijeve energjike është shprehur edhe Jamie Oliver, shefi i famshëm i kuzhinës, të cilat i ka quajtur “makth”, por që nga ajo kohë nuk ka ndodhur asgjë. Prandaj, Partia Laburiste ka vendosur të pranojë ftesën, duke e përfshirë atë në Planin e Veprimit për Shëndetin e Fëmijëve të Punës dhe ka propozuar ndalimin e shitjes së të gjitha pijeve me më shumë se 150 mg. kafeinë për litër për të gjithë nën 16 vjeç, siç janë Red Bull, Monster, Rockstar dhe Prime do të binin të gjithë në ndalim, duke pasur përqendrime mesatare më të larta të kafeinës.

Tregu i pijeve energjike në Mbretërinë e Bashkuar

Gjatë vitit të kaluar (deri në shtator 2023), tregu anglez i pijeve energjike u rrit me 21.6%, duke arritur në 2.2 miliardë paund, sipas të dhënave të publikuara nga faqja e internetit The Grocer.

Në teori, një ndalim për nën 16 vjeç ekzistonte tashmë, i miratuar në vitin 2019, por nuk hyri kurrë në fuqi. Shoqata Britanike e pijeve joalkoolike ka prezantuar prej kohësh një kod që i detyron anëtarët e saj të mos kryejnë fushata reklamuese për pijet energjike që synojnë të miturit dhe të përfshijnë paralajmërime në paketim për rrezikun e mundshëm, por qartësisht kjo nuk mjafton. Në një mbrojtje të dobët të ilustruar nga faqja e internetit “Food Navigator”, drejtori i përgjithshëm i saj Gavin Partington tha se, EFSA promovoi përbërës individualë dhe se iniciativat si ajo e shpallur duhet të mbështeten nga prova shkencore. Sikur të mos ishin të dhënat e 1.2 milionë fëmijëve.

Burimi: www.ilfattoalimentare.it

Shqetësimi i OBSH për ilaçet e diabetit, të cilat po përdoren për kura dobësimi

Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) ka njoftuar një rishikim të udhëzimeve të saj mbi obezitetin, i cili përveç mbajtjes së një diete të shëndetshme e të ekuilibruar dhe aktivitetit të rregullt fizik do të shprehet mbi qasjen farmakologjike dhe kirurgjikale, e cila sot tregohet si prioritet. Dokumenti do të jetë një përtëritje e udhëzimeve të mëparshme të vitit 2000 dhe duhet të botohet deri në fund të vitit. Fokusi është dukshëm tek agonistët e receptorëve GLP-1, ilaçet antidiabetike që i nënshtrohen një mode që duket e pakapërcyeshme sepse përveçse ndihmojnë në kontrollin e nivelit të glukozës në gjak, ato shkaktojnë humbje të ndjeshme në peshë (rreth 15% të peshës trupore). Vlerësohet se qarkullimi i këtyre produkteve në 10 vitet e ardhshme do të jetë me vlerë 100 miliardë lekë, falë një duzine prodhimesh, disa prej të cilave tashmë janë në treg, të tjera që testohen nga kompanitë e mëdha farmaceutike, për të qenë në gjendje të hyjnë në këtë treg gjigand. Ajo që po ndodh, megjithatë shqetëson OBSH-në, për arsye të shumta. Ndërkohë janë kostot të paarritshme për pacientët apo sistemet shëndetësore me pak mjete, pastaj është çështja e madhe e efekteve anësore afatshkurtra si tw vjella dhe dhimbje koke, por mbi të gjitha, afatgjatë tek njerëzit që nuk kanë diabet: Këto janë në fakt ilaçe që ndërhyjnë në insulinë dhe askush deri më sot nuk e di se çfarë mund të ndodhë pas disa vitesh. (IlFattoAlimentare)

Qendra Alert/Alert.al

Dritat që ndikojnë në shëndetin e syve

“Dritat LED mund të dëmtojnë përgjithmonë retinën dhe të shqetësojnë ritmin e gjumit”-u shpreh shefi i kujdesit shëndetësor të drejtuar nga qeveria të Francës.

Agjencia Franceze për Ushqimin, Mjedisin dhe Shëndetin dhe Sigurinë Profesionale (ANSES) paralajmëroi se dritat e fuqishme LED janë ‘foto-toksike’.

Në një raport prej 400 faqesh, trupi paralajmëroi se mund të shkaktojë një humbje të pakthyeshme të qelizave retinale dhe të çojë në verbëri.

ANSES u bëri thirrje zyrtarëve të rishikojnë kufirin maksimal për ekspozimin ndaj dritave LED, të cilat lëshojnë ‘dritë blu’ në sasi shumë më të larta.

LED përdor afërsisht një të pestën e energjisë elektrike për një llambë inkandeshente me një ndriçim të konsiderushëm.

Qendra Alert/Alert.al

Alarm për përhapjen e papritur të virusit të rrezikshëm Kongo

Ethet hemorragjike Krime-Kongo (CCHF) është një sëmundje e përhapur e shkaktuar nga një virus që transmetohet nga rriqrat i njohur si Nairovirus. Ky virus i përket familjes së viruseve Bunyaviridae dhe ka aftësinë të përhapet më shpejt nga një trup në tjetrin. Sipas raportit të fundit, autoritetet shëndetësore të Pakistanit janë alarmuar pasi dy persona vdiqën nga ndërlikimet shëndetësore të shkaktuara nga virusi në provincat Sindh dhe Balochistan të vendit.

Sa i rrezikshëm është virusi i ri dhe çfarë simptomash vëren një person pas kontraktimit të virusit? Le të kuptojmë gjithçka rreth virusit të ri të Kongos.

Çfarë është virusi i Kongos?

Organizata Botërore e Shëndetësisë e ka klasifikuar ethet e Kongos si një sëmundje virale, që shkaktohet nga një virus që transmetohet nga rriqrat (nairovirus). Virusi mund të përhapet me shpejtësi dhe t’i bëjë njerëzit të vuajnë nga shpërthime të rënda të etheve hemorragjike virale, me një shkallë vdekshmërie prej 10-40 për qind. Disa nga simptomat që lidhen me këtë virus përfshijnë:

-Ethe

-Dhimbje muskulore

-Marramendje

-Dhimbje qafe

-Ngurtësia e qafës

-Dhimbje shpine

-Dhimbje koke

-Sytë e lënduar

-Fotofobia (ndjeshmëria ndaj dritës)

Cila është origjina e virusit?

Sipas OBSH-së, sëmundja është endemike në Afrikë, Ballkan, Lindjen e Mesme dhe disa pjesë të Azisë.

Si përhapet virusi?

Në një raport, organi global i shëndetit ka deklaruar se virusi transmetohet te njerëzit ose nga pickimi i rriqrave ose nëpërmjet kontaktit me gjakun ose indet e infektuara të kafshëve gjatë dhe menjëherë pas therjes. Deri më tani, nuk ka asnjë vaksinë të disponueshme në botë për të trajtuar infeksionin e shkaktuar nga virusi i Kongos.

Two Congo virus-related deaths cause alarm in Pakistan | Health News | Al Jazeera

Qendra Alert/Alert.al

Mitet për ushqimin e konservuar

Të gjithë dëshirojmë të ushqehemi shëndetshëm dhe me sa më shumë ushqim të freskët. Mirëpo me këtë dëshirë janë shfaqur edhe mite të shumta. Fjala vjen, mitet për ushqimin e konservuar si e keqe e domosdoshme,

Miti 1: Ushqimi i konservuar përmban konservanse

Fjala konservë vjen nga latinishtja: Conservare, që do të thotë “të ruash”. Pra, konservat nuk kanë patjetër konservantë, por qëllimi i tyre është ruajtja e artikujve ushqimorë dhe i përbërësve të shëndetshëm të tyre.

Miti 2: Me konservim humbasin vlerat nutritive

Shpesh mendohet që ushqimi i konservuar nuk ka vlerë nutritive. Në realitet nuk ka diferencë të madhe nga artikujt e freskët. Nëse nuk keni mundësi të gatuani peshk të freskët, atëherë peshku i konservuar është zgjedhje e mirë. Fjala vjen, sardelet e konservuara natyrshëm janë të pasura me omega-3 sikur edhe të freskëtat. Peshku nuk humbet proteinat, vitaminën D, kalciumin, madje as omega-3.

Miti 3: Ambalazhi i metalit nuk është i mirë

Tani përdoren metale të testuara, të cilat nuk lirojnë kimikate të dëmshme në ushqim. Gjithashtu, metali mund të riciklohet.

Qendra Alert/Alert.al

Mbetjet në ushqime, eksperti Vuksani: Shifra alarmante dhe të patolerueshme!

I ftuar në emisionin “Alert” në News24 nga Granit Sokolaj, Gjon Vuksani ekspert për bujqësinë, pedagog në UBT ka komentuar të dhënat nga monitorimi për mbetjet ushqimore, ku rezultuan aflatoksinë në qumësht, antibiotikë në vezë dhe mjaltë, pesticide mbi norma në fruta dhe perime etj. Për ekspertin këto shifra janë alarmante për sigurinë ushqimore dhe shëndetin e konsumatorëve.

“Veza është produkt shumë i përdorshëm në Shqipëri dhe afërsisht 10% e vezëve që konsumojnë shqiptarët kanë problem me mbetjet, kjo shifër për mua është alarmante. E dyta, mjalti rreth 11% me mbetje është një shifër e jashtëzakonshme, pasi një pjesë e madhe e konsumojë dhe efekti i tyre është akoma më i madh. Janë shifra alarmente, duhen parë nga minsistrja e Bujqësisë. Janë shifra skandaloze, nëse ne si ekspertë heshtim para kësaj gjendje, atëherë ne bëhemi bashkëfajtorë. Nase mjalti është në shifrat rreth 11% nuk e di se çfarë duhet të jetë më shumë. Në 10 kokrra vezë, në 1 vezë është mbi normanë e lejuar me mbetje. Kjo është gjendje katastrofike, akoma më e rrezikshme te produktet me bazë shtazore, një pjesë e madhe e frutave dhe perimeve konsumohen çdo ditë dhe me sasi të mëdha. 11.5% sasia e mostrave mbi normënn e lejuar dhe janë pesticide, kjo është e patolerueshme. Dhe këto shifra janë pa hyrë në brendësinë e tyre, mund të jenë pesticide që cilësohen shumë të rrezikshme shëndetin e njeriut”-deklaroi Gjon Vuksani.

Qendra Alert/Alert.al

Sa i shëndetshëm është uji i kripur i detit?

Ndikimi i detit në shëndetin dhe mirëqenien tonë është në shumicën e kohës pjesë e pritshmërive tona. Deti na bën mirë. Ai përmirëson humorin dhe shëndetin. E vetmja gjë që uji i detit nuk bën dot për ne është të hidratojë organizmin.

Nëse bëjmë një listë me të mirat dhe të këqijat, deti do të na befasojë. Uji i kripur mund të jetë një kurë natyrale sepse ai stimulon trupin dhe ushqen ndjesinë e mirëqenies të cilën lundruesit e dallgëve e njohin mjaft mirë.

Një nga shprehjet më të bukura popullore është “Afër Detit Afër Mbretit” dhe të gjithë e pranojmë njëzëri se të jetuarit pranë detit ose në zonat bregdetare, ndjesia e mirëqenies është më e pranishme. Mesatarisht, uji i detit përmban 3.5 përqind kripë (klorid sodium). Me fjalë të tjera, për një litër ujë merrni 35 gramë kripëra, por edhe sasi të ndryshme të magnezit, sulfatit dhe kalciumit.

Ndonëse kjo nuk është e pranuar shkencërisht, terapia e ujit të kripur me ujë dhe produkte detare siç janë algat, kripërat, balta rënore, leshterikët e të tjerë për të eliminuar problemet me lëkurën.

Uji i detit pastron lëkurën

Kripërat minerale bashkëpunojnë me diellin për të rigjeneruar lëkurën. Si rrjedhojë, probleme si psoriaza, aknet, lupusi e të tjerë mund të kurohen lehtësisht me ujë të kripur.

Uji i detit forcon sistemin imunitar

Numri i qelizave të kuqe të gjakut rritet me 5 deri në 20 përqind pas notit ose banjës në det. Numri i qelizave të bardha të gjakut rritet akoma më shumë. Uji i detit është një kurë fantastike për njerëzit që kanë një sistem të dobët imunitar, anemi dhe nivel të lartë të sheqernave në gjak.

Uji i detit ngadalëson zhvillimin e reumatizmës

Uji i oqeanit dhe aktiviteti fizik janë elementët kryesorë të kurës ideale kundër dhimbjes së kockave, muskujve, artritit, problemeve të qarkullimit dhe atyre pas ndërhyrjeve kirurgjikale.

Uji i detit largon ankthin

Duke qenë se uji i detit është i pasur me magnez, ai ka aftësinë të qetësojë mendjet dhe shpirtrat e trazuar. Njerëzit që preken shpesh nga stresi, duhet të shkojnë në plazh, dhe të qëndrojnë pranë detit sepse uji i tij ka vlera qetësuese medicinale.

Qendra Alert/Alert.al

Ndryshimet klimatike, si pritet të jetë sezoni i polenit

Dr. Clifford Bassett, një alergolog në NYU Langone Health në New York City thotë: Ajo që unë shoh është se njerëzit alergjikë janë në rritje, veçanërisht gjatë 6-7 vitet e fundit. Ata gjithmonë shprehen se nuk e kanë patur në të kaluarën. Tani ata po përjetojnë simptoma ose simptomat e tyre të alergjisë janë përkeqësuar ndjeshëm.

Nuk është e qartë se sa njerëz po ndjejnë dhimbje polenike për herë të parë, megjithëse Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve raportuan kohët e fundit se rreth një e katërta e të rriturve në Shtetet e Bashkuara kishin një alergji sezonale në vitin 2021, hera e parë që CDC gjurmoi të dhënat mbi alergjitë sezonale për të rriturit. Një nxitës i madh i alergjive sezonale me fillimin e të rriturve duket të jetë ndryshimi i klimës.

“Sezoni i polenit tani është rreth tre javë më i gjatë se 30 vjet më parë dhe ka rreth 20% më shumë polen në ajër. Ndërsa temperatura bazë e Tokës rritet, toka shkrihet më herët gjatë vitit, duke i zgjuar pemët nga gjumi i tyre dimëror, duke i shtyrë ata të lulëzojnë dhe të prodhojnë polen më herët se kurrë.”

Një ‘stuhi polenesh’

Nuk është vetëm se sezoni po zgjat më shumë. Sasia e madhe e polenit në ajër ka shpërthyer. Djegia e lëndëve djegëse fosile, një tjetër shkak i ngrohjes globale, rrit dioksidin e karbonit. Ndërsa nivelet e CO2 rriten, bimët dhe pemët prodhojnë më shumë polen. Dr. Stanley Fineman, një alergolog në Atlanta Alergy and Astma dhe një zëdhënës i Kolegjit Amerikan të Alergjisë, Astmës dhe Imunologjisë, e quan fenomenin një “stuhi polen“.

“Numri i polenit, veçanërisht këtë sezon, ka qenë shumë, shumë më i lartë se sa në të kaluarën. Simptomat fillojnë në fillim të vitit dhe janë më të rënda. Rritja e alergjive simptomatike përkthehet në më shumë para të shpenzuara për trajtime, vizita te mjeku dhe ndikime në cilësinë e jetës. Nuk është thjesht sikur stinët e alergjisë ndaj polenit janë të bezdisshme. Ato gjithashtu ndikojnë në funksionin njohës. Ato ndikojnë në cilësinë e gjumit.

Qendra Alert/Alert.al