Menu

SHENDET

Listeria në djathërat veganë nga Franca

Alarm i Ministrisë së Shëndetësisë së Italisë për praninë e mundshme të Listeria monocytogenes, në alternativat vegane të djathërave të prodhuara nga kompania French Jay & Joy. Raporti erdhi nga autoritetet shëndetësore franceze nëpërmjet Sistemit të Alarmit të Shpejtë Rasff, pas regjistrimit të tetë rasteve të listeriozës në Evropë midis prillit dhe dhjetorit 2022, të lidhura me konsumin e djathit vegan të linjave Jil & Josephine prodhuar nga Jay & Joy.

Kompania pasi është informuar për rastet e listeriozës, në një njoftim për shtyp njofton se ka tërhequr vullnetarisht dhe ka rikujtuar të gjitha alternativat e djathit, me datat e skadencës midis 14/01/2023 dhe 30/03/2023 me markat e mëposhtme:

Kompania specifikon se shpërthimi i infeksionit duket të jetë i lidhur me konsumin e disa grupeve të prodhuara në prill 2022 të djathit të Jil, tashmë të kujtuar pranverën e kaluar. Për momentin specifikon kompania, të gjitha analizat mikrobiologjike dëshmojnë mungesën e Listerias në produkte. Si masë parandaluese, autoritetet shëndetësore franceze dhe Ministria Italiane e Shëndetësisë rekomandojnë të mos konsumojnë djathëra vegjetalë të shitura në Itali nga partnerët francezë të kompanisë. (IlFattoalimentare)

Qendra Alert/Alert.al

Kanceri i gjirit, pija që rrit rrezikun deri në 80%

Rezultatet e një studimi të kryer së fundmi, na e hedhin totalisht poshtë këtë mit. Sipas një studimi të kryera nga studiuesit e Universitetit Loma Linda dhe i publikuar në Revistën Ndërkombëtare të Epidemiologjisë, konsumimi i qumështit shton rrezikun për kancerin e gjirit te gratë. Sipas studimit, edhe sasitë relativisht modeste të qumështit mund të rrisin rrezikun e një gruaje për kancer gjiri deri në 80%, në varësi të sasisë së konsumuar.

Të dhënat tregojnë se pirja e një sasie të vogël qumështi, në rendin e 1/4 ose 1/3 e filxhanit qumësht në ditë, shoqërohet me 30% rritje të rrezikut. Për një filxhan qumësht në ditë, rreziku relativ rritet në 50%, ndërsa për ata që konsumojnë dy deri në tre gota në ditë, rreziku shkon në 80%.

Shkencëtarët raportojnë, se arsyet e mundshme për të shpjeguar lidhjet midis kancerit të gjirit dhe qumështit mund të jenë përmbajtja e këtyre produkteve. Kanceri i gjirit tek gratë është shpesh i varur nga hormonet, dhe marrja e qumështit dhe proteinave të tjera shtazore është lidhur në disa raporte me nivele më të larta në gjak të një hormoni të quajtur faktori i rritjes i ngjashëm me insulinën-1 (IGF-1), i cili mendohet se promovon lloje të caktuara të kancerit.

Dairy, soy, and risk of breast cancer: those confounded milks | International Journal of Epidemiology | Oxford Academic (oup.com)

Qendra Alert/Alert.al

A janë ëmbëlsuesit po aq të padëmshëm sa mendoni?

Pas më shumë se një shekull me marrjen e gjerë në ushqimet e përpunuara, ëmbëlsuesit mund të jenë në rënie të ngadaltë, ndërsa dyshimet për efekte të dëmshme shëndetësore rriten. Dyshimet që së shpejti mund të vihen bardhë e zi në një dokument të OBSH-së, drafti i të cilit u botua në korrik dhe merr formën përfundimtare, në prill të vitit 2023. Dokumenti, pas një shqyrtimi të kujdesshëm të qindra studimeve me cilësi të lartë statistikore të botuara vitet e fundit, pohon se ëmbëlsuesit rriten (dhe nuk pakësohen, siç kanë pretenduar gjithmonë kompanitë) rrezikun e diabetit të tipit 2 dhe sëmundjeve kardiovaskulare dhe nuk humbasin peshë, por kur ai tejkalon, ato ju shëndoshin, nëse vlerësoheni në intervale kohore më shumë se 3 muaj. E njëjta gjë vlen edhe për efektin mbrojtës kundër prishjes së dhëmbëve: Ka dyshime për një rrezik në rritje me ëmbëlsuesit.

Ëmbëlsuesit tani janë të përhapur: Në vitin 2019, për shembull, 60% e pijeve Coca-Cola dhe 83% e Pepsi ishin pa sheqer, ndërsa një studim i kryer në Hong Kong i gjeti ato në produkte të pjekura, sallatë dhe ushqime të ndryshme të kripura. Në një artikull që merr në shqyrtim situatën, gazeta britanike The Guardian e rindërton gjithashtu historinë, plot lajme pak të njohura për publikun, por që e bëjnë të qartë se që nga fillimi se përdorimi i ëmbëlsuesve ndonjëherë kthehet në rrezik. Duke filluar me saccharin, ëmbëlsues i parë i futur në treg, zbuluar rastësisht nga kimisti Constantin Fahlberg i Universitetit Johns Hopkins në vitin 1879. Nisur në vitin 1893 nga vetë Fahlberg në Panairin Ndërkombëtar të Çikagos, substanca mori emrin e saccharin, një lloj pakësimi i sukrozës dhe u reklamua si ‘erëza e sigurt’, 500 herë më e ëmbël se sheqeri, pa ndonjë përmendje të origjinës së saj. Në vitin 1908, Administrata Amerikane e Ushqimit dhe Drogës (FDA) vendosi ta hiqte atë nga tregu, por Presidenti Theodore Roosevelt, i cili ishte këshilluar për të luftuar diabetin e tij, e kundërshtoi atë. FDA u përpoq përsëri në vitin 1977, pasi dyshimet për kancer të fshikëzës u shfaqën në modelet e kafshëve, por përsëri dështuan.

Mbetet për të përcaktuar sektorin më delikat: Atë të fëmijëve sepse nëse në shumë vende është e ndaluar përdorimi i ëmbëlsuesit në produkte të dedikuara (siç konsiderohen ata si aditivë), realiteti është se fëmijët hanë dhe pinë atë që është e pranishme në shtëpi dhe nëse anëtarët e familjes janë konsumatorë të zakonshëm të produkteve me ëmbëlsues, mund të ketë rreziqe për t’u vlerësuar. Nuk është rastësi që Kolumbia dhe Meksika, vende me një problem shumë serioz të dhjamosjes në fëmijëri, kanë nisur detyrimin për të futur një paralajmërim specifik në etiketat e pijeve të ëmbla, me fjalët ‘përmban ëmbëlsues, jo të përshtatshëm për fëmijët’. Kjo duhet të parandalojë fëmijët e vegjël që të zhvillojnë zakonin e shijes së ëmbël, e cila është e vështirë për t’u ndryshuar, por që është në origjinë të shumicës së problemeve të moshave të mëvonshme. Edhe pse gjigandët e pijeve të gazuara po përpiqen të mposhtin ëmbëlsuesit duke propozuar ujëra me shije, këshillat e të gjithë nutricionistëve nuk ndryshojnë, veçanërisht për pijet e gazuara. (IlFattoAlimentare)

Qendra Alert/Alert.al

Fermat “inteligjente” dhe lopë me emetim të ulët. Problemi i metanit

Studiuesit në Universitetin Jugperëndimor Jiaotong të Kinës kanë shpikur pajisje për mbikqyrjen e funksioneve jetike të kafshëve, veçanërisht të lopëve dhe kushteve mjedisore, të ushqyeres dhe lëvizjes. Pajisjet, që do të vendosen në qafë dhe kyçet e gjedhëve, mbledhin në kohë reale një sërë të dhënash lidhur me temperaturën, lëvizjen, përqendrimin e oksigjenit dhe lagështinë në atmosferë, ciklet riprodhuese, prodhimin e qumështit, sëmundjet etj. Informacioni pastaj transmetohet në një marrës që e dërgon atë në një kompjuter dhe në atë pikë është sistematizuar dhe përdorur për të optimizuar funksionimin e fermës dhe mirëqenien e kafshëve, në një cikël tipik të Internetit të Gjërave. Siç theksojnë autorët, aplikime të tilla si mbarështimi i zgjuar mund të tërheqin një nxitje të madhe nga ky lloj i të ushqyerit.

Tregues po aq të rëndësishëm, por të një lloji tjetër vijnë nga një meta-analizë e madhe e kryer mbi një temë që, në vitet e fundit ka pësuar një përshpejtim të dukshëm: Atë të zbutjes së emetimit të metanit nga kafshët. Në vitin 2019, metani nga fermat përfaqësonte 39% të sasisë totale të lëshuar në atmosferë dhe sipas të gjitha studimeve është thelbësore të reduktohet sasia nëse duam vërtet të përpiqemi të ndërhyjmë në gazet serë. Por, sa dihet për shumë zgjidhje të propozuara?

Për t’u përgjigjur, studiuesit nga Universiteti Shtetëror i Pensilvanisë dhe Instituti Ndërkombëtar i Kërkimeve për Bagëtinë në Najrobi, Kenia, analizuan 425 studime të botuara midis viteve 1964 dhe 2018, duke i ndarë ndërhyrjet në tri kategori kryesore: Ushqimi dhe administrimi i kafshëve, formulimi i dietës. Çdo kategori u nda, nga ana e vet në pesë nëngrupe, për një total prej pothuajse 100 ndërhyrjesh të analizuara, me efektet e tyre në të gjithë parametrat kryesorë të lidhur si me emetimet, ashtu edhe me prodhimin e kafshëve dhe mirëqënien.

Strategjitë më efektive ishin inhibitorët e metanit si algat, nitratet, vajrat vegjetariane. Megjithatë, secila nga zgjidhjet ka disa kufizime ose informacion të pamjaftueshëm. Kështu, tepria e vajrave mund të ndikojë për keq në marrjen e ushqimit dhe performancën e kafshëve, veçanërisht në lopët e bulmetit. Nitratet, nga ana tjetër, krijojnë njëfarë shqetësimi për shëndetin e kafshëve, edhe pse në të vërtetë reduktojnë emetimet e metanit me një të tretën pa ndikuar në prodhimin e qumështit, sasinë e ushqimit të konsumuar ose peshën. Përkundrazi, ka vlera të pragut përtej të cilave pakësimi i emetimit zvogëlohet. Një situatë e ngjashme është ajo e algave Asparagopsis taxiformis, e cila redukton ndjeshëm metanin, por mbi të cilën nevojiten studime të mëtejshme, në veçanti mbi efektshmërinë afatgjatë dhe mbi efektet në prodhimin e qumështit dhe shëndetin e kafshëve. Së fundi, tanina mund të kenë një ndikim negativ në tretjen e lëndëve ushqyese dhe mungojnë edhe të dhënat afatgjata me kafshë me rendiment të lartë. (IlFattoAlimentare)

Qendra Alert/Alert.al

Epidemiologu Mersini: “One Health”, institucionet të bashkërendojnë punën

I ftuar në emisionin “Alert” në News24 nga Granit Sokolaj, Kujtim Mersini epidemiolog, pedagog në UBT ka folur për rëndësinë e përfshirjes së institucioneve, duke bashkërenduar punën e tyre për të përmbushur qasjen “One Health”.

“One Health” duhet të përshihen të gjitha institucionet përgjegjëse për shëndetin dhe mjedisin. Pasi vetë qasja “Një Shëndet” është gjithëpërfshirëse, duhet që palet të bashkërendojnë punën për të përmbushur “One Health”. Instituti i Shëndetit Publik ka rol kryesor, kujdeset për shëndetin e njerëzve, kemi Institutin e Sigurisë Ushqimore dhe Veterinare (ISUV), Autoritetin Kombëtar të Veterinarisë së Mbrojtjes së Bimëve dhe Autoritetin Kombëtar të Ushqimit së bashku merren thelbësisht me aspekte shëndetësore, duhet të shtojmë dhe autoritete mjedisore, si Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura që monitoron faunën e eger, e cila është burim sëmundjesh për njerëzit dhe kafshët shtëpiake. Shumë sëmundje me karakter zoonotik vijnë nga ushqimi që konsumojmë, ndaj duhet që AKU dhe ISHP të kujdesen specifikisht për shëndetin e njerëzve. Secili nga këto sektorë ka rregullat e veta, problematikat e tyre. Ndërkohë duhet të zhvillojmë lidhje që të angazhohen së bashku dhe të bëjnë veprimet e tyre për të gjetur sëmundjet sa më shpejt dhe të ngrihet përgjigje e përbashkët per ta minimizuar shkallën e përhapjes së mundshme që mund të ketë kjo sëmundje”-tha Kujtim Mersini.

Qendra Alert/Alert.al

Trajtimi i diabetit të tipit 1 në të gjithë botën, miratohet medikamenti

Miratohet një ilaç imunoterapie i provuar se vonon zhvillimin e diabetit të tipit 1. Ekspertët në SHBA thonë se teplizumab shënon një epokë të re në trajtim, duke trajtuar shkakun rrënjësor të gjendjes për herë të pare dhe jo vetëm simptomat. Ai funksionon duke riprogramuar sistemin imunitar për të ndaluar sulmin e gabuar të qelizave pankreatike që prodhojnë insulinë.

Miratimi i këtij ilaçi mund përhapet edhe në vende të tjera. Rreth 8.7 milionë njerëz kanë diabet të tipit 1 në mbarë botën. Në Mbretërinë e Bashkuar kjo gjendje prek 400,000 njerëz, duke përfshirë më shumë se 29,000 fëmijë.

Vetëm në Shqipëri ka 4 mijë raste të reja çdo vit.

Në diabetin e tipit 1, sistemi imunitar sulmon gabimisht qelizat kryesore në pankreas që prodhojnë insulinë. Insulina është thelbësore, duke ndihmuar trupin të përdorë sheqerin për energji, dhe shumica e trajtimeve aktuale fokusohen tek njerëzit që kontrollojnë sheqerin në gjak dhe marrin insulin, me injeksion ose infuzion, çdo ditë. Ekspertët thonë se kjo vonesë mund të jetë shumë domethënëse, veçanërisht për të rinjtë që nuk do të duhej të merrnin insulinë ditore ose të monitoronin aq intensivisht sheqernat e tyre për atë periudhë kohore. (BBC)

Qendra Alert/Alert.al

Mjeku Besnik Jakaj: Keqtrajtimi i mjekëve me antibiotikë dhe papërgjegjshmëria e farmacive po rrit sëmundshmërinë

I ftuar në emisionin “Alert” në News24 nga Granit Sokolaj, Besnik Jakaj mjek nefrolog foli për rrezikun nga rezistenca ndaj antibiotikëve, keqtrajtimin me antibiotikë dhe efektet në infeksionet urinare, veshka, mëlçi etj.

“Efektet e rrezikshme që jep rezistenca ndaj antibiotikëve?
Është një problem që nuk e zgjidh nje ministër, drejtor, por është problem ndërgjegjësues. Është një problem global, pastaj nga mungesa e aftësive të institucioneve, nga papërgjeshmëria e mjekëve, pastaj farmacistëve duke shkelur zbatimin e ligjin dhe papërgjegjshmëria e qytetarëve shkaktojnë këto dëme. Në 17 vitet e fundit, po t’i referohemi statistikave të rezistencës ndaj antibiotikëve që pastaj japin efekte në veshka, mëlçi dhe infeksione urinare është shumëfishuar. Edhe për shkak të ndryshimit të gjeneratës së antibiotikëve të daljes së gjeneratave të reja, të lehtësimit të antibiotikëve, të lehtësisë së marrjes së informacionit për përdorimin e antibiotikut dhe pastaj keqmjekimi. Problem në veshka dhe në infeksione urinare për shkak të infeksioneve të përsëritura dhe të mjekimit me antibiotikë. Infeksionet, mbi 70% të femrave në botë vuajnë nga infeksione urinare, kryesisht nga mosha adoleshente deri në 55 vjeç. Kjo grupmoshë vuan në mënyrë dramatike në nivel botëror, një element i rëndësishëm është trajtimi me antibiotikë. Për trajtimin e infeksioneve urinare, mjekët marrin një skemë shabllon pa u thelluar, iu duket lehtë dhe në faj të pacientit, fillon trajtimin me antibiotik. E ndërpret dhe e rifillon sërish pa bërë analizë, për të parë infeksionet bakteriale të mbivendosura, për të përzgjedhur mjekimin dhe dëmet që shkaktohen nga antibiotikët në infeksionet urinare dhe pastaj kalojmë në veshka, japin dhe në organe të tjera. Në mëlçi, përdorimi i disa klasave të antibiotikëve është problem madhor global, infeksionet urinare të keqtrajtuara me antibiotikë dhe mbrapa nuk gjen trajtim sepse ka mbivendosje të baktereve. Duhet zgjedh ilaçi i duhur, skema e mjekimit e duhur e bazuar në analiza përkatëse dhe kohëzgjatjen e përcakton mjeku. Në rastin e pandemisë është bërë baterdi në përdorimin e barnave, informacioneve online apo konsulta me mjekë joprofesionistë, janë përdorur masivisht antibiotikët dhe papërgjegjshmëria e farmacive japin pasoja të gjatë në shëndetin e popullatës dhe rrit sëmundshmërinë”-u shpreh mjeku Besnik Jakaj.

Qendra Alert/Alert.al

TikTok po nxit një kulturë ushqimore toksike tek adoleshentët

Një studim i ri ka dalë në konkluzion se TikTok përmbajtja e të cilit fokusohet te ushqimi dhe pesha po promovon një “kulturë diete toksike” për adoleshentët dhe të rinjtë.

Studiuesit nga Universiteti i Vermontit studiuan 100 video, të cilat përfshinin etiketa në lidhje me dietën dhe peshën. Secili nga dhjetë hashtagët kishte më shumë se një miliard shikime kur filloi studimi në vitin 2020. Me zgjerimin e bazës së përdoruesve të TikTok, u zgjeruan edhe pamjet e hashtags të studiuar.

Këto gjetje të studimit janë alarmante për shkak të hulumtimeve që tregojnë se përdorimi i mediave sociale tek të rinjtë lidhet me ushqimin e çrregullt dhe imazhin negativ të trupit.

Sipas studiuesve, mesazhet gjithëpërfshirëse të gjetura në videot e ushqimit lavdërojnë humbjen e peshës dhe portretizojnë një “pamje joreale të të ushqyerit dhe shëndetit” dhe promovojnë ushqimin si një mjet për të arritur dobësinë.

“Çdo ditë, miliona adoleshentë dhe të rinj janë të ekspozuar ndaj përmbajtjes në TikTok që u jep atyre një pamje shumë joreale dhe të pasaktë të ushqimit dhe shëndetit”, thotë studiuesja Lizzie Pope.

Të rinjtë duhet të fillojnë të mendojnë në mënyrë kritike

Duke qenë se TikTok përdor algoritme për t’u sugjeruar vetë përdoruesve përmbajtje për tema të caktuara, mund të jetë e vështirë t’i shpëtosh përmbajtjes së kulturës ushqimore toksike.

“Përmbajtja dobësuese në TikTok mund të jetë vërtet e rrezikshme, veçanërisht për përdoruesit kryesorë të platformës, të cilët janë të rinjtë”, shton Poup.

Sipas bashkëautores së studimit Marissa Minadeo, fakti që miliarda njerëz kanë parë përmbajtjen e peshës në internet flet shumë për rolin që luan kultura ushqimore në shoqërinë tonë.

“Ne duhet t’i ndihmojmë të rinjtë të zhvillojnë aftësitë e të menduarit kritik, por ajo që na nevojitet është një rimendim rrënjësor i mënyrës se si e trajtojmë trupin, ushqimin dhe shëndetin tonë. Me të vërtetë bëhet fjalë për një ndryshim që do të na mundësojë të jetojmë produktivisht, të lumtur dhe të shëndetshëm”, ka përfunduar ajo.

Qendra Alert/Alert.al

Kungulli dhe vlerat e tij ushqyese

Në stinën e vjeshtës, kungulli është një nga perimet më të dashura, i pasur në vlera, vitamina dhe minerale përmban pak kalori.

Farat, gjethet dhe lëngjet e nxjerra prej tij janë shumë të mira me shëndetin.

Një perime të tillë arrin të bëjë pjesë në regjimin ushqimor në mënyra të ndryshme.

Atë mund ta konsumojmë si ëmbëlsirë, supë, sallatë, komposto apo edhe si zëvëndësues për gjalpin nëse e përdorni në formë pureje për gatimet me pjekje.

Kungulli përmban kalium që ka një ndikim pozitiv në tensionin e gjakut. Antioksidantët tek kungulli munden të parandalojnë dëmet e shkaktuara nga radikalet e lira dhe të përmirësojnë shikimin.

Kungujt e paprerë mund të ruhen në një vend të freskët dhe në errësirë për 2 muaj.

Arsyet Përse Kungulli të Bën Mirë

Shëndeti i syve dhe sistemi imunitar

Kungulli është i mirë për sytë dhe për sistemin imunitar sepse është i pasur me vitaminë A. Një racion i vetëm me kungull ofron 200 përqind të dozës së rekomanduar ditore të këtij ushqyesi kaq të dobishëm për organizmin.

Shëndeti i zemrës

Kungulli përmban kalium dhe antioksidantë të cilët mund të parandalojnë sëmundjet e zemrës por edhe disa lloje kanceri.

Kolesteroli

Sterolët bimorë tek farat e kungullit ndihmojnë në uljen e kolesterolit të keq. Të njëjtin rol luajnë edhe acidet yndyrore omega-3 që ulin trigliceridet dhe tensionin e gjakut.

Pesha trupore

Kungulli është një ushqim i lehtë dhe me pak kalori. Një racion i vetëm përmban vetëm 50 kalori. I njëjti racion përmban 3 gramë fibër që do të thotë se do të ndiheni të ngopur për më gjatë.

Ushqehuni me më shumë kungull

Përfshirja e kungullit në regjimin ditor ushqimor është e thjeshtë.

1. Kungullin mund ta piqni në furrë dhe ta përdorni në antipasta.

2. Purenë e kungullit mund ta përdorni në supa, jo vetëm për ta bërë lëngun më të trashë por edhe për të zëvëndësuar yndyrnat dhe karbohidratet.

3. Përdorni kungullin në vend të yndyrës në gatimet e brumit dhe në ëmbëlsira.

4. Shtojeni kungullin në kos bashkë me mjaltin për një recetë pikante por edhe të ëmbël.

5. Kungullin mund ta përdorni në lëngjet e plota të frutave apo perimeve.

6. Farat e kungullit mund t’i piqni dhe t’i përdorni në sallata ose me perime të pjekura.

Qendra Alert/Alert.al

Ushqim i shëndetshëm, duke përfshirë kulturën ushqimore

Ushqimi i shëndetshëm ndonjëherë shihet si një e keqe e domosdoshme. Nga njëra anë është thelbësore për një shëndet të mirë, por nga ana tjetër, sugjeron kufizim të shumë ushqimeve që ne dëshirojmë.

Megjithatë, të ushqyerit e shëndetshëm nuk janë një recetë diete që i përshtatet të gjithëve. Ushqimet tradicionale dhe kultura ushqimore meritojnë gjithashtu një vend në tryezë.

Cilat janë ushqimet kulturore?

Ushqimet kulturore përfaqësojnë traditat, besimet dhe praktikat e një rajoni gjeografik, grupi etnik, trupi fetar ose komuniteti ndërkulturor.

Ushqimet kulturore mund të përfshijnë besime se si përgatiten ose përdoren ushqime të caktuara. Ato gjithashtu mund të simbolizojnë kulturën e përgjithshme të një grupi.

Këto pjata dhe zakone kalojnë brez pas brezi.

Ushqimet kulturore mund të përfaqësojnë një rajon, si pica, makarona dhe salcë domatesh nga Italia ose kimchi, alga deti nga Azia. Ato mund të përfaqësojnë një të kaluar koloniale, siç është shkrirja e traditave ushqimore të Afrikës Perëndimore dhe Indisë Lindore në të gjithë Karaibe.

Ushqimet kulturore mund të luajnë një rol në festimet fetare dhe shpesh janë në thelb të identitetit dhe lidhjeve tona familjare. (Healthline)

Qendra Alert/Alert.al