Menu

Teknologji

Zvicer, program në radio nga Inteligjenca Artificiale

Radiostacioni zviceran, Couleur 3, të enjten, po transmeton një program gjithëditor të krijuar tërësisht nga inteligjenca artificiale, njoftoi radiostacioni.

“Nuk do të dëgjoni prezantuesit e vërtetë të Color 3 sot. Robotët kanë marrë nën kontroll studion dhe zërin e tyre”, kanë shkruar ata në Twitter.

Nga ky eksperiment përjashtohen vetëm lajmet, bëri të ditur radiostacioni.

Programi i kanalit muzikor të radios dhe televizionit publik zviceran, RTS në gjuhën frënge, është prodhuar me ndihmën e programit të robotit të të folurit ChatGPT, i cili ka shkaktuar komente të ndryshme në publik që nga fundi i vitit të kaluar, transmeton Dpa.

Prezantuesit më parë kishin klonuar zërat e tyre dhe ishin përdorur për të kryer intervista me zërat e klonuar të ish-presidentëve amerikanë, Barack Obama dhe Donald Trump, ndër të tjera.

“Duket si Couleur 3, por prezantuesit janë zëvendësuar nga inteligjenca artificiale”, thotë prezantuesja e supozuar, pra një inteligjencë artificiale, zëri i së cilës nuk dallohet nga ai i një gazetari të vërtetë.

Qendra Alert/Alert.al

BE i thotë ndal “perëndimit dixhital të largët”

Nga 25 gushti, Komisioni Evropian ka hartuar një listë me 19 platformat kryesore dixhitale që do të vihen nën vëzhgim . Këto përfshijnë Google, Apple, Facebook, Amazon, Twitter dhe Tik Tok. Lajmi u bë i ditur nga komisioneri për tregun e brendshëm, Thierry Breton, duke shpjeguar se kompanitë ”do të duhet të ndryshojnë sjelljen e tyre nëse duan të vazhdojnë të operojnë në Evropë”.

Kompanitë do të duhet të respektojnë detyrimet e transparencës dhe besueshmërisë.

Lista përfshin gjithashtu AliExpress, Bing, Booking, Instagram, LinkedIn, Pinterest, Snapchat, Wikipedia, YouTube, Zalando. Kryesorët do të duhet të respektojnë detyrimet e transparencës dhe besueshmërisë të përcaktuara nga “Akti i Shërbimeve Dixhitale”, rregullorja e BE-së që synon të frenojë “perëndimin e largët dixhital” .

Çfarë ofron DSA?

Nëntëmbëdhjetë platformat u caktuan në bazë të bazës së tyre të përdoruesve, e cila për secilën arrin të paktën 45 milionë njerëz aktivë në internet çdo muaj. Kompanitë tani do të duhet të përmbushin, brenda katër muajve, të gjitha detyrimet e reja sipas DSA, të cilat synojnë fuqizimin dhe mbrojtjen e përdoruesve në internet, përfshirë fëmijët, duke kërkuar shërbime të caktuara për të vlerësuar dhe zbutur rreziqet e tyre sistematike dhe për të ofruar mjete të forta për moderimin e përmbajtjes. Ndër risitë më të rëndësishme është futja e sistemeve të raportimit për përmbajtje të paligjshme, të cilat platformat më pas do të duhet t’i shqyrtojnë dhe përfundimisht t’i heqin menjëherë. Reklamat e bazuara në të dhëna të ndjeshme të përdoruesve – të tilla si origjina etnike, opinionet politike ose orientimi seksual -, me një ndalim de facto të profilizimit.

Më pas, gjigantët e teknologjisë thirren të ridizajnojnë sistemet e tyre për të siguruar një nivel të lartë privatësie, sigurie dhe sigurie të të miturve, me vlerësime të veçanta të rrezikut që përfshijnë gjithashtu efektet e mundshme negative në shëndetin e tyre mendor. Rregullat e BE-së parashikojnë gjithashtu miratimin e masave kundër dezinformimit. Për ata që shkelin rregullat parashikohen gjoba deri në 6% të xhiros vjetore dhe në rast të përsëritjes së kundërvajtjes ndalim për të vepruar në territorin europian. me vlerësime të veçanta të rrezikut që përfshijnë edhe efekte të mundshme negative në shëndetin e tyre mendor.

Rregullat e BE-së parashikojnë gjithashtu miratimin e masave kundër dezinformimit. Për ata që shkelin rregullat parashikohen gjoba deri në 6% të xhiros vjetore dhe në rast të përsëritjes së kundërvajtjes ndalim për të vepruar në territorin europian. me vlerësime të veçanta të rrezikut që përfshijnë edhe efekte të mundshme negative në shëndetin e tyre mendor. Rregullat e BE-së parashikojnë gjithashtu miratimin e masave kundër dezinformimit. Për ata që shkelin rregullat parashikohen gjoba deri në 6% të xhiros vjetore dhe në rast të përsëritjes së kundërvajtjes ndalim për të vepruar në territorin europian.

Qendra Alert/Alert.al

BE diskuton ta ndalojë apo jo Inteligjencën Artificiale

Përdorimi i ChatGPT shihet pjesërisht me sy kritik në BE. Por Inteligjenca Artificiale, IA është shumë më e madhe se kaq dhe tani mendohet që të rregullohet me një ligj evropian – proces që po ecën mjaft ngadalë.

Autoriteti italian për mbrojtjen e të dhënave, që mban emrin “Garante”, bëri një hap të nxituar në fund të muajit mars kur ndaloi paraprakisht përdorimin e “ChatGPT”. Ky software me të cilin me anë të inteligjencës artificiale mund të krijohen tekste dhe programe kompjuterike të ngjashme me ato që prodhon njeriu, ishte i dyshimtë për autoritetet italiane. Problemi që ka autoriteti italian “Garante” nuk ka të bëjë me përdorimin e Inteligjencës Artificiale (IA), pra përpjekjet për të transmetuar në kompjuter dijen dhe mendimet e njeriut në mënyrë që t’i jepet atij inteligjencë, por ka të bëjë kryesisht me mbrojtjen e të dhënave. “Garante” kërkon nga prodhuesit e këtij software, që është firma “OpenAI”, mbas të cilës ndodhet koncerni amerikan i internetit Microsoft, që të informojë klientët e saj, se çfarë ndodh me të dhënat e tyre kur përdorin ChatGPT.

Përveç kësaj, duhet marrë leja e klientëve, nëse të dhënat përdoren për të zhvilluar më tej këtë software, pra u duhet bërë atyre me dije. Po ashtu, duhet penguar aksesi për fëmijët nën moshën 13 vjeçare. Nëse këto kushte përmbushen deri në fund të muajit prill, thotë “Garante” në një deklaratë shtypi, atëherë “OpenAI” lejohet që të hapë sërish për Italinë softwaren ChatGPT. Një zëdhënës i “OpenAI” në San Francisco shprehu gatishmërinë për bashkëpunim të plotë. Ai tha po ashtu se shpreh kënaqësinë që autoritetet italiane e rishqyrtojnë edhe një herë vendimin e tyre.

Ndërkohë edhe Spanja dhe Franca kanë shprehur pasiguritë e tyre në lidhje me ChatGPT.

Ligji për IA do të nxirret mbase në vitin 2025

Një ligj që të rregullojë në BE trajtimin e Inteligjencës Artificiale dhe përdorimin e saj në software dhe produkte si për shembull makina që ecin vetë, teknikë mjekësore ose teknikë vëzhgimi, nuk ekziston ende. Komisioni i BE-së pati shpërndarë dy vjet më parë një projektligj, por për të janë duke u zhvilluar ende konsultime në Parlamentin Europian. Pastaj do të duhet që të merret edhe aprovimi i vendeve anëtare të BE-së.

Deri sa të hyjë në fuqi ligji për IA, do të ketë filluar viti 2025. Zhvillimet në inteligjencën artificiale si puna e ChatGPT nuk ishin ende prezente në treg dy vjet më parë dhe kur të hyjë ligji i ri në BE, do jenë zhvilluar edhe më shumë, thotë deputeti europian Axel Voss (kristiandemokrat). “Por zhvillimet janë prezente, dhe në fakt ecin aq shpejt sa që shumë tyre nuk do të jenë më të përshtatshme me kohën kur të hyjë ligji në fuqi,” thotë Axel Voss për Deutsche Wellen. Ai merret prej vitesh me Inteligjencën Artificiale për fraksionin kristiandemokrat të Parlamentit Europian dhe ka luajtur rol kryesor në përpilimin e “Ligjit për Inteligjencën Artificiale” të BE.

Klasat e rrezikut për IA

Nuk është e sigurt nëse përdorimi i gjeneratorit të tekstit CHATGPT do të përfshihet në ligjin e BE-së. Projektligji i ndan programet e IA në disa kategori duke filluar që nga “të papranueshme” deri tek “të padëmshme”. Vetëm kur rreziqet janë të nivelit të mesëm dhe të lartë, duhen bërë rregullime të caktuara për dokumentimin e algoritmeve, për transparencën dhe zbulimin e përdorimit të të dhënave. Aplikacione të caktuara që merren me sjelljen sociale të njerëzve, për të parashikuar dhe vlerësuar aktivitetet e tyre, ndarja dhe selektimi i njerëzve në klasa të caktuara (social scoring) dhe fusha të caktuara të njohjes së fytyrës duhen ndaluar. E diskutueshme është ende se deri ku duhet lejuar IA të mbledhë të dhëna për ndjenjat e njerëzve ose për simulimin e tyre. Se si do jenë tamam këto klasa rreziku, është duke u diskutuar ende në Parlamentin e BE-së.

“Për arsye konkurence dhe meqenëse jemi ende duke çaluar, BE-së i duhet një hov për tu marrë më intensivisht me IA. Por ajo që bën shumica në Parlamentin Europian është bllokimi për shkak të frikërave dhe shqetësimeve,” thotë Axel Voss, ekspert për IA i kristiandemokratëve. Të ngarkuarit me mbrojtjen e të dhënave në vendet anëtare të BE-së, kërkojnë një autoritet të pavarur vëzhgimi për të bërë përshtatjet e duhura për mbrojtjen e të dhënave gjatë përdorimit të IA.

A është përdorimi i ChatGPT i mirë apo i keq?

Drejtorja e përgjithshme për AI e koncernit mëmë të ChatGPT, Microsoftit, Natasha Crampton, ka kërkuar në një intervistë që rregullimet “të përqëndrohen tek përdorimet me rrezik të lartë”. Këtu bëjnë pjesë algoritmet në përgjithësi, por jo tekstet komplekse dhe softwaret e reja që janë në gjendje që të shkruajnë. Instituti “Future of Life Institute”, që merret me IA e hedh poshtë këtë gjë. Drejtori i saj politik, Mark Brakel, tha për Deutsche Wellen se pikërisht përdorimet e përgjithshme të IA, që marrin si bazë GPT duhen  rregulluar me ligj. Ato mund të hyjnë në punë në qindra mijëra përdorime.

Një chatbot, që imiton komunikimin e njeriut, është vetëm një pjesë e vogël e përdorimeve të mundshme që janë me rrezik.  “Ajo që na intereson ne si organizatë janë rreziqet shumë më komplekse. Teknologjia GPT është në gjendje t’i tregojë njerëzve si mund të krijohet në pak kohë një armë biologjike. Ekzistojnë rreziqe të mëdha që trondisin mënyrën si e kuptojmë ne të vërtetën, sepse IA mund të bindë masa të mëdha njerëzish me informacione të gabuara, por që duken sikur vijnë përshembull të themi nga Deutsche Welle,” thotë Brakel. Por nuk duhet ndaluar e gjithë teknika vetëm sepse një pjesë e teknikës mund të përdoret për qëllime të këqija.

“Njeriu vlerëson gabimisht dyfytyrësinë e zhvillimit digjital,” thotë Axel Voss në bisedë me Deutsche Wellen. “Por ajo që duhet bërë është trajnimi i mëtejshëm me algoritmet e tij.”

Edhe tek automobilët nuk ka pas ekzistuar që në fillim standardi që kemi sot. “Por keqpërdorimi i automobilëve për t’i përdorur si armë për të vrarë dikë, nuk është menduar kurrë. Por ne duhet të mendojmë që shumë njerëz mund ta përdorin IA për qëllime negative kështu që ne vijmë në një pikë ku kërkohet të jemi më të kujdesshëm,” thotë Voss.

Kompanitë mund të largohen

Komisioni i BE-së dhe Parlamenti Europian janë duke u përpjekur të gjejnë ekuilibrin midis mbrojtjes së të dhënave, rregullimeve dhe lënies së lirë të ekonomisë dhe punës kërkimore. Sepse “Inteligjenca Artificiale” ofron shance të mëdha si ushqyes i një shoqërie dhe ekonomie të digjitalizuar, mendon Komisari i BE-së i ngarkuar me politikën për industrinë, Thierry Breton. BE nuk duhet t’i dëbojë nga Europa krjuesit dhe prodhuesit e IA, përkundrazi duhet t’i kërkojë ato që të vijnë dhe të vendosen në BE, pati thënë Breton që dy vjet më parë kur prezantoi ligjin e IA.

“Ne duhet të krijojmë kushtet që BE të mos bëhet e varur nga provider të veçantë dhe të huaj,” pati kërkuar Breton. Të dhënat industriale që nevojiten për IA duhet nxirren në BE, të ruhen dhe të përpunohen këtu.

Ligjet e BE për IA duhet të venë kompanitë para përgjegjësisë. Klasat e rrezikut për aplikacione të caktuara nuk mjaftojnë më, mendon Mark Brakel nga instituti “Future of Life Institute”. Zhvilluesit e softwareve duhet të kontrollojnë përdorime të veçanta për rreziqet që kanë. “Ky manaxhim rreziqesh duhet të jetë i detyrueshëm dhe rezultatet duhet të bëhen publike,” propozon Mark Brakel. Nganjëherë firmat nuk e dinë as vetë çfarë rreziqesh sjell IA e tyre dhe befasohen edhe vetë nga rezultatet. Chatbots patën shtyrë në Belgjikë një person që të bënte vetëvrasje ose patën joshur minorenët për të bërë seks me të rritur,” thotë Brakel.

“Nëse ne këtu jemi shumë të komplikuar, atëherë kompanitë shkojnë diku gjetkë dhe i zhvillojnë atje algoritmet dhe sistemet e tyre. Pastaj do të kthehen këtu tek ne, për të na përdorur si vend konsumator,” paralajmëron deputeti europian Axel Voss, i cili merret me ligjet e ardhshme për IA në Parlamentin Europian.

“Ernie” është duke ardhur

Ajo çka nxiti diskutimet e zjarrta në Europë për ChatGPT, është fakti se në SHBA softwar-ei është zhvilluar për t’u përdorur në gjithë botën. OpenAI konkurohet nga firmat amerikane si Google ose Elon Musks Twitter, që janë duke punuar për një Chatbot. Udhëheqja shtetërore kineze ka shtruar si detyrë që firmat kineze të nxjerrin në treg një aplikues IA me të njëjtat funksione. Bot-i kinez nga firma Baidu do ketë emrin “Ernie”. Por në Europë? Sipas portalit të këtij sektori “futurezone” në Europë janë duke u bërë kërkime por nuk ekzistojnë plane për ndonjë produkt evropian. (DW)

Qendra Alert/Alert.al

Shefi i Google: Inteligjenca Artificiale mund të jetë e dëmshme nëse përdoret gabim

Shefi ekzekutiv i Google ka shprehur shqetësimet rreth inteligjencës artificiale e mbajnë atë zgjuar natën dhe se teknologjia mund të jetë “shumë e dëmshme” nëse përdoret gabimisht.

Sundar Pichai bëri thirrje gjithashtu për një kuadër rregullator global për AI të ngjashëm me traktatet e përdorura për të rregulluar përdorimin e armëve bërthamore, pasi ai paralajmëroi se konkurrenca për të prodhuar përparime në teknologji mund të çojë në anashkalimin e shqetësimeve për sigurinë.

Në një intervistë në programin 60 minuta të CBS , Pichai tha se ana negative e AI i dha atij netë të shqetësuara. “Mund të jetë shumë e dëmshme nëse vendoset gabimisht dhe teknologjia po ecën me shpejtësi. Pra, a më mban kjo natën zgjuar? Absolutisht”, tha ai.

Alphabet, zotëron kompaninë e AI me bazë në Mbretërinë e Bashkuar DeepMind dhe ka lançuar një chatbot të fuqizuar nga AI, Bard, në përgjigje të ChatGPT, një chatbot i zhvilluar nga firma e teknologjisë amerikane OpenAI, i cili është bërë fenomen që nga publikimi i tij në nëntor.

Pichai tha se qeveritë do të duhet të kuptojnë kornizat globale për rregullimin e AI ndërsa zhvillohet. Muajin e kaluar, mijëra ekspertë, studiues dhe mbështetës të inteligjencës artificiale – përfshirë pronarin e Twitter-it, Elon Musk – nënshkruan një letër duke bërë thirrje për një pauzë në krijimin e AI-ve “gjigante” për të paktën gjashtë muaj, mes shqetësimeve se zhvillimi i teknologjisë mund të dalë jashtë kontrollit.

I pyetur nëse mund të nevojiten korniza të stilit të armëve bërthamore, Pichai tha: “Do të na duhej kjo.”

Pichai shtoi se AI mund të shkaktojë dëm përmes aftësisë së saj për të prodhuar dezinformata. “Do të jetë e mundur me AI për të krijuar, ju e dini, një video me lehtësi.”

Shefi i Google shtoi se versioni i teknologjisë së tij AI tani i disponueshëm për publikun, përmes chatbot-it Bard, ishte i sigurt. Ai shtoi se Google ishte përgjegjës duke frenuar versionet më të avancuara të Bard për testim.

Pichai pranoi se shoqëria nuk dukej se ishte gati për përparime të shpejta në AI. Ai tha se “duket se ka një mospërputhje” midis ritmit me të cilin shoqëria mendon dhe përshtatet me ndryshimin në krahasim me ritmin me të cilin AI po zhvillohej. Megjithatë, ai shtoi se të paktën njerëzit janë bërë vigjilent ndaj rreziqeve të mundshme më shpejt.

Pichai tha se ndikimi ekonomik i AI do të ishte i rëndësishëm sepse do të ndikonte gjithçka. Ai shtoi: “Kjo do të ndikojë në çdo produkt në çdo kompani dhe kjo është arsyeja pse unë mendoj se është një teknologji shumë, shumë e thellë.”

Qendra Alert/Alert.al

 

Modeli i ri i laptopëve, përpjekje për zgjidhur problemin e mbetjeve elektronike

Njerëzit prodhojnë më shumë se 53.6 milionë tonë mbetje elektronike çdo vit. Pjesë e problemit janë edhe laptopët, por inxhinerët e kompanisë së teknologjisë Dell po punojnë për një qasje të re, që mund të shmangë hedhjen e tyre në vendet e grumbullimit të mbeturinave.

Trevor Morrison po çmonton laptopin e tij për të treguar se sa shpejt dhe thjeshtë mund të bëhet ky proces.

Dikur për procesin e çmontimit të një laptopi nevojitej një orë, tani duhen vetëm disa minuta.

Morrison është inxhinier në zyrat qendrore të kompanisë së teknologjisë Dell, në Raund Rok të Teksasit dhe kompjuteri që ai po çmonton është një prototip i emërtuar “Concept Luna”.

Modeli është një përpjekje për zgjidhur problemin botëror të mbetjeve elektronike. Vetëm gjatë vitit 2019 u prodhuan 53 milionë tonë mbetje të tilla.

Një kompjuter tradicional përmban një sërë vidash, kabllosh dhe ngjitësish, duke e bërë të vështirë çmontimin e tyre.

“Nëse pajisja elektronike përmban elementë shumë të vështirë për t’u çmontuar, atëherë nevojitet kohë dhe gjasat janë që për shkak të kësaj vështirësie pajisja të mos riciklohet”, thotë Trevor Morrison, inxhinier, kompania e teknologjisë “Dell”

“Concept Luna” nuk ka asnjë problem të tillë. Ka pjesë të ndërlidhura, të ndërrueshme që e bëjnë më të lehtë riparimin dhe riciklimin.

Pjesët e thyera mund të ndërrohen pa zëvendësuar të gjithë kompjuterin.

“Edhe nëse butonat e tastierës prishen, bëhen pis, ose zbardhen pjesa elektronike është në gjendje shumë të mirë dhe mund të ripërdoret. Pra ky është një rast se si mund të ndryshohet vetëm pjesa e jashtme e tij. Këto pjesë mund të ndryshohen dhe kompjuteri të përdoret më gjatë”, thotë zoti Morrison. Kompania Dell thotë se falë mënyrës si është ndërtuar prototipi “Concept Luna”, sasia e dioksidit të karbonit që laptopët lëshojnë në atmosferë mund të ulet me 50%, një gjë e mirë për mjedisin dhe konsumatorët.

“Në vend që të shpenzoni 2 mijë dollarë të tjera për një kompjuter të ri, ekziston mudësia që ta riparoni atë vetë, ose t’ia kërkoni këtë dikujt tjetër, që mund ta çmontojë pa e dëmtuar”, thotë ekspertja Shanika Whitehurst.

Ky lloj modeli është një përpjekje për zgjidhur problemin e mbetjeve elektronike. (VOA)

Qendra Alert/Alert.al

FBI paralajmëron njerëzit: Mos karikoni celularin në vende publike

FBI paralajmëron njerëzit të mos përdornin karikues publikë për pajisjet e tyre celulare.

Paralajmërimi shkon për të gjithë përdoruesit e smartfoneve dhe tabletëve të sistemeve Android ose iOS duke treguar se një virus mund t’u japë hakerave akses në telefon, tablet ose kompjuter.

Kjo metodë hakerimi quhet “juice jacking” dhe është një mënyrë për të hakuar pajisje të tilla si telefonat inteligjentë, tabletët dhe laptopët që përdorin të njëjtin kabllo për transferimin e të dhënave si një USB e thjeshtë ose USB-C.

Kjo zakonisht ndodh në vendet ku ka stacione publike të karikimit, si aeroportet, qendrat tregtare dhe kafenetë.

Synimi i sulmeve të tilla është përgjimi i të dhënave sensitive, por deri më sot nuk është raportuar asnjë rast i konfirmuar, përtej përpjekjeve të ndryshme hetimore.

FBI përmes llogarisë së saj zyrtare në Twitter këshillon përdoruesit  e saj:

“Shmangni përdorimin e stacioneve të karikimit falas në aeroporte, hotele ose qendra tregtare. Aktorët e këqij kanë gjetur mënyra për të përdorur portet publike USB për të futur softuer monitorues në pajisje. Mbani karikuesin tuaj dhe kabllon USB dhe përdorni një prizë në vend”.

Qendra Alert/Alert.al

Mediat sociale shtojnë rrezikun e çrregullimeve në të ngrënë

Përveç përhapjes së zakoneve të këqija në të ngrënë, dietave të çmendura dhe konsumimit të ushqimeve pa vlera, mediat sociale nxitin fillimin e çrregullimeve në të ngrënë (DCA). Dhe kjo ndodh mbi të gjitha midis të rinjve. Lidhja është sugjeruar në disa studime, por tani është konfirmuar nga një rishikim që mbledh së bashku dhjetra prej tyre të kryera anembanë botës dhe për këtë arsye në realitete të ndryshme sociale dhe kulturore. Të cilat, megjithatë nuk ndryshojnë efektin përfundimtar, domethënë marrëdhëniet midis DCA dhe mediave sociale.

Autorët janë dy studiues nga Instituti për Shëndetin Global të Kolegjit Universitar të Londrës, të cilët botuan në PLOS Global Public Health atë që doli në 50 studime të kryera midis viteve 2016 dhe 2021 grupmoshat 10 deri në 24 vjeç, nga 17 vende (disa prej të cilave janë aziatike, si dhe Shtetet e Bashkuara, Australia dhe disa vende evropiane). Temë e analizës ishin marrëdhëniet midis përdorimit të mediave sociale, imazhit të trupit dhe DCA. Rezultati ishte se kudo sheh të njëjtat prirje: Përhapja e imazheve jorealiste, fajësimi i trupave jo të përsosur dhe ekzistenca e grupeve që lartësojnë DCA, rritin shumë rrezikun e zhvillimit të vërtetë të një çrregullimi në të ngrënë. Në vitet e fundit ka pasur një rritje prej 30% të sëmundjeve, si rezultat i pandemisë dhe që tani prek edhe fëmijët e shkollave fillore. Por studimi shkon më tej, duke shpjeguar gjithashtu se çfarë ndodh me kalimin e kohës dhe procesin që ndoshta çon nga këshillimi i mediave sociale në një DCA. Ata që tashmë janë të prirur ta konsiderojnë veten jo tërheqëse për shkak të trupit të tyre, fillojnë t’u drejtohen gjithnjë e më shpesh mediave sociale, duke kërkuar zgjidhje ose konfirmim (për shembull në grupe). Po propozohen gjithnjë e më shumë faqe të dedikuara për këto tema, duke ushqyer kështu një rreth vicioz që vetë-amplifikon dhe ushqen. Në Itali, anoreksia dhe bulimia janë shkaku i parë i vdekjeve për ata nën 25 vjeç pas aksidenteve rrugore. Për të luftuar fenomenin, Fratelli d’Italia ka parashikuar gjoba (nga 20 mijë-60 mijë euro në rastet më serioze, deri në 150 mijë euro) dhe deri në 4 vjet burgim për influencuesit që propagandojnë sjellje të pahijshme dhe fut krimin e nxitjes së anoreksisë në kodin penal. (IlFattoAlimentare)

Qendra Alert/Alert.al

NASA zgjedh ekuipazhin që do të fluturojë drejt hënës

Katër astronautë, mes tyre një grua do të drejtojnë një mision drejt hënës, njoftoi agjencia amerikane e hapësirës, NASA. Ekuipazhi i përbërë nga tre amerikanë dhe një kanadez u prezantua gjatë një ceremonie në Hjuston, ku ndodhet edhe qendra e kontrollit të misionit. “Ky është ekuipazhi i njerëzimit”, tha shefi i agjencisë NASA, Bill Nelson.

Katër astronautët do të jenë të parët që do të fluturojnë në kapsulën Orion të NASA-s, duke u lëshuar në majë të një rakete nga Qendra Hapësinore Kennedy, jo më herët se fundi i vitit 2024.

Ata do të fluturojnë përreth hënës në një hark kohor prej dhjetë ditësh dhe do të kthehen në Tokë, një prelud i uljes në hënë nga dy astronautë të tjerë një vit më vonë.

Komandant misioni është Reid Wiseman. Me të do të fluturojnë aviatori afrikano-amerikan Victor Glover; Christina Koch, e cila mban rekordin botëror për fluturimin më të gjatë në hapësirë nga një grua; dhe Jeremy Hansen nga Kanadaja. Të gjithë janë veteranë të hapësirës, përveç zotit Hansen.

“Kjo është një ditë e rëndësishme. Kemi shumë për të festuar dhe është shumë më tepër se katër emrat e shpallur”, tha zoti Glover.

Ky është ekuipazhi i parë i fluturimeve drejt hënës që përfshin një grua dhe një individ që nuk është nga Amerika, si dhe ekuipazhi i parë i misionit të ri nga NASA që quhet Artemis.

Në fund të vitit të kaluar, një kapsulë Orion pa njerëz fluturoi drejt hënës dhe u kthye në tokë, duke përfunduar me sukses një provë të shumëpritur.

Gjatë misioneve Apollo nga viti 1968 deri në vitin 1972, NASA dërgoi në hënë 24 astronautë. Dymbëdhjetë prej tyre zbritën në sipërfaqen hënore. Që të gjithë ishin pilotë testimi të trajnuar nga ushtria amerikane, përveç zotit Harrison Schmitt të misionit Apollo 17, një gjeolog që e mbylli atë epokë të zbarkimit në hënë së bashku me të ndjerin Gene Cernan.

Nëse misioni i parë shkon mirë, NASA synon që brenda vitit 2025 të ulë në hënë dy astronautë. NASA e bëri përzgjedhjen e ekuipazhit mes 41 astronautëve, ndërsa Kanadaja kishte katër kandidatë. (AP)

Qendra Alert/Alert.al

Chat GPT fenomen global, por përdor të dhënat personale

Rregullatorët në Itali lëshuan një ndalim të përkohshëm të ChatGPT,  për shkak të shqetësimeve të privatësisë dhe thanë se kishin hapur një hetim se si OpenAI, kompania amerikane që qëndron pas chatbot-it popullor, përdor të dhënat.

Agjencia italiane për mbrojtjen e të dhënave tha se përdoruesve u mungonte informacioni për mbledhjen e të dhënave të tyre dhe se një shkelje në ChatGPT ishte raportuar më 20 mars.

“Duket se nuk ka asnjë bazë ligjore që mbështet mbledhjen dhe përpunimin masiv të të dhënave personale për të ‘trajnuar’ algoritmet mbi të cilat mbështetet platforma,” tha agjencia.

Rregullatori italian shprehu gjithashtu shqetësime për mungesën e verifikimit të moshës për përdoruesit e ChatGPT. Ai argumentoi se kjo “i ekspozon fëmijët ndaj marrjes së përgjigjeve që janë absolutisht të papërshtatshme për moshën dhe vetëdijen e tyre”. Platforma supozohet të jetë për përdoruesit mbi 13 vjeç, theksoi ai.

Agjencia për mbrojtjen e të dhënave tha se OpenAI do të ndalohet të përpunojë të dhënat e përdoruesve italianë derisa të “respektojë rregulloren e privatësisë”. OpenAI i është dhënë 20 ditë për të komunikuar masat që do të marrë për të respektuar rregullat e Italisë për të dhënat. Përndryshe, ajo mund të përballet me një dënim deri në 20 milionë euro, ose deri në 4% të xhiros së saj vjetore globale.

Që nga publikimi i tij publik katër muaj më parë, ChatGPT është bërë një fenomen global, duke grumbulluar miliona përdorues të impresionuar me aftësinë e tij për të krijuar përmbajtje të shkruar bindëse, duke përfshirë ese akademike, plane biznesi dhe tregime të shkurtra. Por shqetësimet janë shfaqur edhe në lidhje me përhapjen e shpejtë të tij dhe çfarë do të thotë përdorimi në shkallë të gjerë i mjeteve të tilla për shoqërinë, duke ushtruar presion mbi rregullatorët në mbarë botën për të vepruar.

Qendra Alert/Alert.al

Infrastruktura e Inteligjencës Artificiale (AI)

150 vjet më parë, makinat ishin një koncept i largët. Që atëherë, ne kemi kaluar nga karrocat me kuaj në automobila me motor gjersa kjo industri po zhvillohet, nga airbag dhe Bluetooth te automjetet elektrike pa shofer sikur në filmat fantastiko-shkencor.

Deri në vitin 2050, numri i veturave në rrugë pritet të arrijë në tre miliardë.

Dhe me shumicën e popullsisë së botës që pritet të jetojë në qytete urbane deri atëherë, do të ketë një kërkesë në rritje për rrugë të zgjuara.

Rrugët tona do të duhet të rindërtohen, ashtu si vetë veturat.

Ndërsa shikojmë nga e ardhmja, CNN eksploron katër mënyra të mundshme se si do të evoluojë teknologjia e rrugëve.

Nga asistentët e zërit tek algoritmet e mediave sociale, AI është bërë pjesë integrale e jetës sonë të përditshme. Dhe kur bëhet fjalë për qytetet, ai tashmë po luan një rol vendimtar me teknologjinë në kohë reale që mund të ndihmojë në informimin e masave dhe efikasiteteve të reja të sigurisë urbane – dhe shumë nga këto të dhëna vijnë nga rrugët tona.

“Ne shohim mundësi të mëdha që përmes AI të përmirësojmë ofrimin e shërbimeve dhe rritjen e cilësisë së jetës”, thotë Chris Carson, themelues dhe CEO i Hayden AI me bazë në SHBA.

Softueri i perceptimit i fuqizuar nga AI, kap dhe analizon të dhënat nga rrugët e qytetit. Në vitin 2022, softueri u përdor në bashkëpunim me New York City Transit për të zbuluar parkimin e paligjshëm në korsitë e autobusëve.

Carson shton se sensorët e fuqizuar prej AI në qytete kapin gjithçka, nga shpejtësia e automjetit dhe vëllimi i trafikut deri te marka e modelit të veturave. Sensorët mund të analizojnë dhe optimizojnë rrjedhën e trafikut, të reduktojnë mbipopullimin dhe të minimizojnë aksidentet, të gjitha në kohë reale.

“Kjo teknologji përfundimisht do të revolucionarizojë mënyrën se si planifikuesit e qytetit dhe udhëheqësit e teknologjisë ndërtojnë qytetet inteligjente të së nesërmes”, thotë Carson.

Carlo Ratti, profesor i planifikimit urban dhe drejtor i Senseable City Lab të MIT, paralajmëron se paragjykimet e natyrshme për AI dhe mungesa e transparencës, mund të funksionojnë kundër interesave të qytetarëve. Megjithatë, ai pranon se rrjedha e paprecedentë e të dhënave do të ndihmojë në përmirësimin e jetesës urbane.

Rrugët e karikimit elektrik

Deri në vitin 2050, afërsisht gjysma e veturave në rrugë do të jenë elektrike. Kalimi nga automjetet me gaz në ato elektrike do të nënkuptojë një kërkesë të shtuar për infrastrukturën e karikimit.

Startapi teknologjik gjerman, Magment është një nga kompanitë kryesore të ndërtransferimit të energjisë pa tela, duke zhvilluar pllaka për transferim të energjisë  të bëra nga materialet e ricikluara për t’u integruar në sipërfaqen e rrugës. Këto rrugë të elektrifikuara në teori do t’i lejojnë veturat elektrike të karikohen ndërkohë që ecin. Zbatimi i kësaj teknologjie mund të ndihmojë në zvogëlimin e shqetësimeve në lidhje me udhëtimet largëta që i pengojnë shoferët e veturave elektrike.

Qendra Alert/Alert.al