Pijet energjike nën akuzë: jo vetëm për shumë sheqer dhe sasi të larta kafeine, por edhe për praninë e tepërt të Bisfenolit A (BPA). Po flasim për një substancë kimike të klasifikuar si toksike dhe të ndaluar në Evropë nga janari 2025, e përhapur brenda kanaçeve. Megjithatë, produktet që e përmbajnë atë mund të vendosen në treg deri në korrik 2026 dhe të shiten derisa të mbarojnë stoqet.
22 kanaçe të analizuara, 20 të kontaminuara me bisfenol A
Öko-Test analizoi 22 pije energjike në laborator dhe gjeti praninë e bisfenolit A, i përdorur në veshjet e brendshme të kanaçeve, në 90% të pijeve. Sipas rezultateve të analizave, për 14 nga 22 pijet energjike, një adoleshent 60 kg që konsumon një kanaçe prej 250 ml në ditë do të tejkalonte 100% të dozës së tolerueshme ditore. Për 6 produkte të tjera përqindja arrin mbi 50%. Red Bull dhe Hell Energy Drink janë ndër të paktat që mbijetojnë, duke qenë pa BPA. Përkundrazi, Monster është ndër më të këqijtë.
BPA është një substancë e klasifikuar si toksike riprodhuese dhe e lidhur me një rrezik në rritje të kancerit të gjirit, mbipeshës dhe çrregullimeve të sjelljes tek fëmijët. Autoriteti Evropian i Sigurisë Ushqimore (EFSA) kohët e fundit e uli dozën e tolerueshme ditore me 20,000 herë: 0.2 nanogramë për kilogram të peshës trupore janë të mjaftueshme për të pasur një efekt në sistemin imunitar.
Bisfenoli A (BPA) nuk i shtohet pijeve, por përdoret për të formuar një film mbrojtës për ta mbrojtur pijen nga kontakti i drejtpërdrejtë me metalin (alumini ose çeliku). Gjithashtu, ndihmon në zgjatjen e afatit të ruajtjes duke parandaluar reaksionet kimike midis pijes dhe kanaçes.
Alternativat
Prodhuesit që kanë eliminuar BPA-në po përdorin materiale alternative siç janë rrëshira epoksi pa BPA (të ngjashme me ato tradicionale, por të formuluara pa BPA ose molekula të tilla si BPA S ose F). Megjithatë, këto zëvendësues janë gjithashtu nën vëzhgim, sepse mund të kenë rreziqe të ngjashme. Pastaj, ka veshje alternative të bazuara në poliesterë ose materiale akrilike: përdoren mbi të gjitha për kanaçet e birrës dhe disa pije të gazuara.
Përveç rrezikut që lidhet me bisfenolin, testi nxori në pah problemet që lidhen me përmbajtjen e tepërt të sheqerit dhe kafeinës. Më shumë se gjysma e produkteve përmbajnë më shumë se 10 gramë sheqer për 100 ml. Kjo do të thotë që një kanaçe 250 ml përmban 25, të barabarta me pesë lugë çaji, që është limiti ditor i vendosur nga OBSH-ja. Disa prodhues përdorin ëmbëlsues si alternativë ndaj sheqerit, por edhe këta nuk janë pa rreziqe: ato mund të ndryshojnë shijen dhe OBSH-ja ka raportuar së fundmi çështje të tjera kritike.
Sheqeri, kafeina dhe bisfenoli A: çfarë fshihet në kanaçe
Sa i përket kafeinës, një kanaçe prej 250 ml përmban afërsisht 80 mg, ekuivalente me një filxhan kafe. Shumë prodhues i pasurojnë pijet energjike me vitamina B, duke pretenduar se ato zvogëlojnë lodhjen dhe përmirësojnë metabolizmin e energjisë. Edhe pse rregullorja evropiane mbi pretendimet shëndetësore u lejon ta bëjnë këtë, Öko-Test e kritikon këtë shtesë, duke kujtuar se nevoja për vitamina duhet të plotësohet përmes një diete të shëndetshme dhe të larmishme, jo me pije me përmbajtje të lartë sheqeri, shkruan ilfattoalimentare.it.
BPA është një lëndë kimike industriale dhe ekspertët thonë se është toksike dhe se njerëzit duhet të përpiqen ta shmangin atë. Por a është me të vërtetë BPA aq i rrezikshëm sa t’ju duhet ta shmangni me çdo kusht?
BPA (Bisphenol-A) është një kimikat që i shtohet shumë produkteve komerciale, duke përfshirë enët e ushqimit dhe produktet e higjienës. Ai u zbulua për herë të parë në vitet 1890, por kimistët në vitet 1950 zbuluan se ai mund të përzihet me lëndë të tjera për të prodhuar polikarbonate plastike të forta dhe elastike.
Sot, lëndët plastike që përmbajnë BPA përdoren shpesh në enë ushqimi, shishe për fëmijë etj. BPA përdoret gjithashtu për të bërë rrëshirë, e cila vendoset brenda kutive të ushqimeve të konservuara me qëllim për të mbrojtur metalin e tyre nga gërryerjet ose thyerjet.
Si futet në trup BPA?
Burimi kryesor është nëpërmjet ushqimit. Kjo sepse kur kutitë me përmbajtje BPA janë krijuar, jo të gjitha produktet kanë qenë të vulosura. Kjo lejon që një pjesë e këtij kimikati të përzihet me ushqimet ose lëngjet e enëve.
Për shembull, një studim i fundit tregoi se nivelet e BPA në urinë u ulën me 66% pas 3 ditëve që u shmangën ushqimet e paketuara. Në një tjetër studim ku pjesëmarrësit konsumuan supë të freskët ose supë të konservuar prej 5 ditësh rezultoi që nivelet e BPA në urinë ishin 1,221% më të larta në personat që konsumuan supë të konservuar.
Përveç kësaj, Organizata Botërore e Shëndetësisë (World Health Organisation) njoftoi se nivelet e BPA në foshnjat që ushqehen me gji kanë qenë deri në 8 herë më të ulëta krahasuar me ato në fëmijët e ushqyer me shishe që përmbajnë BPA.
Mekanizmat biologjike të BPA
BPA është krijuar për të imituar strukturën dhe funksionin e hormonit estrogjen. Për shkak të formës të tij si estrogjen, BPA mund të lidhet me receptorët e estrogjenit dhe të ndikojë në proceset trupore, të tilla si rritja, riparimi i qelizave, zhvillimi i fetusit, niveli i energjisë dhe riprodhimi. Përveç kësaj, BPA mund të ketë aftësinë për të bashkëvepruar me receptorët e hormoneve të tjera, të tilla si receptorët e hormoneve tiroide, duke ndryshuar funksionin e tyre . Trupi i njeriut është i ndjeshëm ndaj ndryshimeve të hormoneve, dhe kjo është arsyeja pse aftësia e BPA-së për të imituar estrogjenin besohet të ndikojë në shëndet.
