Menu

Shëndet

Dr.Lindita Molla nga ISHP: Lufta ndaj rezistencës anti-mikrobike, ndërgjegjësimi i popullatës

E ftuar në emisionin “Alert” në News24 nga Granit Sokolaj, Dr. Lindita Molla, shefe e Departamentit të vlersimit dhe trajtimit të risqeve në ISHP ka folur për rezistencën anti-mikrobike dhe qëllimin e strategjisë për AMR.

“Rezistenca anti-mikrobike (AMR) ndodh kur kemi zhvillim te rezistences se mikro-organizmave (bakteriet, viruset, kerpudhat) ndaj barnave si antibiotiket, antimykotike dhe antivirale.
Qellimi i strategjise per AMR
• Reduktimi i semundshmerise dhe vdekshmerise ne njerez si pasoje e infeksioneve me mikroorganizma qe jane rezistente ndaj antibiotikeve dhe agjenteve te tjere anti-mikrobike.
• Reduktimi kostove te kujdesit shendetesor qe rezultojne nga mungesa e diagnostifikimit te duhur, duke perfshire testet mikrobiologjike si dhe perdorimin e antibiotikeve dhe trajtimet joefektive
• Te mundesoje trajtimin efektiv te infeksioneve ne njerez dhe kafshe duke reduktuar shfaqjen dhe perhapjen e AMR
• Hartimi I protokolleve, udhezuesve dhe metodave standard per parandalimin dhe kontrollin e infekeksioneve.
Kjo Strategji bazohet ne tre elemente kryesor si
(1) Rritja e ndergjegjesimit te popullates dhe profesionisteve ne lidhje me AMR nepermjet nje komunikimi efektiv;
(2) Monitorim i perhapjes se AMR nepermjet nje sistemi survejance te qendrueshem, bazuar ne mbledhjen e te dhenave laboratorike nga niveli lokal (laboratoret rajonal), niveli terciar (laboratoret e QSUT) dhe mbledhja e informacionit ne ISHP (Institut Refrence Kombetr per AMR) ;
(3) Parandalimin dhe kontrollin e infeksioneve
(4) Racionalizimi i perdorimit te Antibiotikeveve.
(5) Zhvillimi I kerkimit shkencor mbi profiling e AMR ne drejtim te qasjes “Nje Shendet”

Gjithashtu informacioni mbi AMR per popullaten duhet te jete i thjeshte dhe i kuptueshem dhe te konsistoje ne kuptimin dhe zbatimin e tij.

  • Antibiotiket duhet te perdoren vetem me keshillimin dhe pershkrimin e mjekut.
  • Antibiotiket nuk veprojne ne gjendjet virale
  • Antibiotiket nuk ndahen me pjestarret e tjetre te familjes
  • Farmacisti duhet ti jap Antibiotiket vetem me pershkrimin nga mjeku

Gjate ketij viti slogani ne Javen Boterore te Njohurive mbi Antibiotiket është ” Ta parandalojme se bashku”. Kështu deklaroi Dr. Lindita Molla.

Qendra Alert/Alert.al

Aksesi i konsumatorëve në barna në BE, problemet me të cilat hasen

Aspirina ose acidi acetilsalicilik është një ilaç i mirënjohur, i zhvilluar në fund të shekullit të 19-të, i përdorur për të lehtësuar dhimbjet e lehta si dhimbje koke ose shpine. Përdoret gjithashtu për parandalimin dhe trajtimin e sëmundjeve kardiovaskulare. Megjithatë, sot është e zakonshme të blesh një kuti aspirinë me kosto të ulët, gjë që nuk ishte gjithmonë kështu.

Kjo shpjegon pse anëtarët e BEUC bënë testin e parë të përbashkët (‘’Euro-Tests’’) një vit pasi organizata lindi në 1962 me çmimet e aspirinës. Rezultatet e publikuara në vitin 1964 treguan se çmimet e paguara nga konsumatorët ndryshonin në vende të ndryshme. Ky studim krahasues mori shumë tërheqje, duke inkurajuar BEUC të krijojë një fond specifik për të mbështetur teste të ngjashme për mallrat e tjera të konsumit.

60 vjet më vonë, anëtarët tanë ende bëjnë teste të përbashkëta përmes Konsorciumit Ndërkombëtar të Kërkimit dhe Testimit të Konsumatorit (ICRT) dhe BEUC, ndaj parimit që konsumatorët të kenë akses të drejtë në barna. Ne vazhdojmë të punojmë në këtë temë sepse ndërkohë që ka pasur përparime të rëndësishme në politikën e konsumatorit dhe shëndetit të BE-së gjatë viteve, çmimet e barnave të reja po rriten dhe njerëzit përballen me pengesa për të marrë akses të përballueshëm. Dhe kriza e kostos së jetesës që po përjetojmë e bën edhe më të rëndësishme që ilaçet tona të qëndrojnë të përballueshme sepse njerëzit do të kërkojnë të shkurtojnë shpenzimet e tyre aty ku është e mundur.

Problemet me të cilat përballen konsumatorët

Për shembull, ilaçet e miratuara nga Agjencia Evropiane e Barnave për sëmundje të rënda si kanceri nuk tregtohen në të gjitha shtetet anëtare të BE-së dhe nëse e bëjnë, mund të ketë mungesa. Sondazhet e kryera nga pesë anëtarë të BEUC tregojnë se mungesat e barnave janë të zakonshme dhe pothuajse në të gjitha rastet ilaçi ishte i përshkruar, gjë që tregon se ai konsiderohej thelbësor. Një sfidë tjetër me të cilën përballet kujdesi shëndetësor është se ilaçet e reja nuk sjellin gjithmonë përfitime domethënëse për konsumatorët. (BEUC)

Qendra Alert/Alert.al

Hiqni dorë nga ushqimet në kanaçe

Sipas McGill University, kur ushqimi është i konservuar është  në temperaturën e duhur për të shkatërruar baktere të rrezikshme dhe çaktivizon enzimat që shkatërrojnë pjesët ushqyese sa më shumë kohë kalon. Pra, konservimi i ushqimit e pengon atë të shkojë keq dhe të ndotet nga myku dhe bakteret, por gjithsesi qëndrimi për shumë kohë aty brenda ka një rrezik të madh.

Kjo do të thotë që ju mund të përdorni ushqim të konservuar, por varet se sa të aftë jeni për të dalluar nëse a ka shumë e shumë kohë që qëndron aty apo jo. Kjo dallohet nga shenjat që mund të ketë ushqimi në kanaçe. Nëse ka shenja afër pjesës që ai mbyllet kjo do të thotë që koha që ai ka ndejtur aty brënda është shumë e gjatë. Si pasojë e kësaj ju dhe mund të helmoheni ose t’ju shkaktojnë probleme të tjera me shëndetin.

Njerëzit në industrinë ushqimore marrin rrezikun e ushqimit në kanaçe shumë seriozisht, në vende si në Nju Jork, restorantet mund të humbasin pikë gjatë një inspektimi në qoftë se ata kanë mbushur kanaçe.

Shmangia e kanaçave të dëmtuara është madje një nga gjërat që ekspertët e sigurisë ushqimore bëjnë për të parandaluar helmimin e ushqimit, që do të thotë se është diçka që duhet marrë në konsideratë herën tjetër që shkoni në dyqan.

Qendra Alert/Alert.al

A duhet të pimë ujë duke rimbushur shishet plastike

Shishet plastike i gjejmë kudo, nga ato të ujit, të pijeve joalkoolike etj. Shumë prej nesh për arsye komoditeti kryesisht, por edhe ekonomie, së dyti, tundohen dhe ripërdorin shishet plastike, duke i mbushur sërish me ujë ose lëngje të tjera që duam. Kjo është diçka që duhet shmangur patjetër,  nëse mësojmë rreziqet e  përdorimit të përsëritur të një shisheje plastike:

Rritja e baktereve
Shishet plastike të ujit janë shpesh të vështira për t’u pastruar, sipas Universitetit të Nebraskës. Kjo mund t’i bëjë ato terrene ideale për mbarështimin e baktereve. Studiuesit nga Universiteti i Kalifornisë argumentojnë se bakteret shpesh “lulëzojnë” në shishe plastike. Gjithashtu, mikrobiologët theksojnë se shishet plastike të ujit mund të transmetojnë sëmundje të rrezikshme, viruse enterike.

Derdhjet kimike

Shishet plastike mund të kullojnë kimikate në përmbajtjen e tyre kur ripërdoren, veçanërisht nëse pastrohen në një mjedis me nxehtësi të lartë si pjatalarëse. Shumica e shisheve plastike të ujit të shënuara me “1” do të thotë se janë bërë nga polietileni tereftalat, i cili, sipas Universitetit të Harvardit, mund të përmbajë antimon, një kimikat që shkakton kancer. Shishet plastike të shënuara “3” janë bërë nga klorur polivinil. Këto shishe përmbajnë ftalate, të cilat mund të lidhen me problemet e shëndetit riprodhues.

Arsyet mjedisore

Megjithëse shumë njerëz ripërdorin shishet plastike të ujit për të përfituar sa më shumë nga kontejneri dhe për të reduktuar në mënyrën e tyre mbingarkimin e mbetjeve dhe deponive, kjo mund të jetë kundërproduktive. Akti i larjes së shishes plastike për ripërdorim konsumon burime të tjera natyrore dhe kalon kimikatet nga sapuni dhe detergjenti në tavolinën e ujit.

Qendra Alert/Alert.al

Zgjidhni këtë mënyrë pa ilaçe

Tymi i duhanit përmban mbi 7000 kimikate të rrezikshme për shëndetin dhe pirja e tij rrit rrezikun e kancerit dhe vdekjes së parakohshme. Një nga përbërësit që krijon më shumë varësi tek duhani është nikotina. Sipas ekspertëve, varësia ndaj nikotinës është e njëjtë si ndaj drogërave apo alkoolit.

Njerëzit e kanë të vështirë të heqin dorë nga duhani për shkak të shqetësimit se do të shtojnë në peshë dhe do të ndihen më të stresuar pa një cigare në dorë.

Pasojat më të rënda të duhanpirjes i vuajnë mushkëritë, të cilat mund t’i pastroni përmes këtyre mënyrave:

Uji ndihmon shumë në pastrimin e organizmit nga toksinat.

Për më tepër, uji zbeh nevojën për duhan ndaj do t’ju ndihmojë ta lini atë.

Mjaftojnë 30 minuta aktivitet fizik në ditë për të mundësuar eliminimin e toksinave nëpërmjet djersës.

Aktiviteti fizik është gjithashtu i mirë për të larguar stresin dhe ankthin që shkakton lënia e duhanit.

Frutat dhe perimet duhet të jenë aleatët tuaj për pastrimin e trupit nga toksinat e duhanit.

Sipas të dhënave, spinaqi dhe brokoli janë ndër më të mirat sepse përmbajnë sasi të larta të vitaminës C, B5 dhe acidit folik.

Brokoli ndihmon në zbehjen e nevojës për nikotinë ndërsa spinaqi fuqizon imunitetin.

Mund ta mbani nën fre pirjen e cigares duke mbajtur trurin në punë, duke lexuar diçka, ose duke u shpërqendruar.

Një nga mënyrat efikase është meditimi që largon stresin dhe ankthin që nxit mungesa e cigares.

Organizmi i një duhanpirësi përmban pak vitamina. Për pasojë, ekspertët këshillojnë konsumin e sa më shumë vitaminave nëpërmjet frutave, perimeve dhe suplementëve.

Nëse lënia e duhanit ju lë pa gjumë, atëherë pini më shumë çaj kamomili.

Nëse përjetoni ankth dhe irritim duhet të nuhasni vajin esencial të lavandës ose të barit të bletës.

Xhenxhefili nga ana tjetër ndihmon kundër të përzierave ndërsa tërshëra përshpejton pastrimin e organizmit.

Qendra Alert/Alert.al

BE e ka bërë ushqimin tonë më të sigurt, koha për ta bërë më të qëndrueshme

Legjislacioni i BE-së për ushqimin ka evoluar gjatë 40 viteve të fundit, në një trup ligjesh për sigurinë ushqimore dhe mbrojtjen e konsumatorit. Tani është koha për ta çuar atë në nivelin tjetër, në mënyrë që të ofrojë edhe në frontin e qëndrueshmërisë së ushqimit.

Ky blog është pjesë e serisë sonë të përvjetorit të 60-të, duke lidhur gjashtë dekadat e ekzistencës së BEUC me shqetësimet aktuale.

Një strehë e sigurt ushqimore

Deri në vitin 1980, përdorimi i hormoneve të rritjes në bagëti nuk ishte i rregulluar në nivel të BE-së. Ishte e ndaluar në disa vende, por e ligjshme në të tjera. Por, mbetjet e hormoneve në ushqimin italian për fëmijë me origjinë nga Franca dyshohej se shkaktonin zhvillim të parakohshëm tek fëmijët 2 vjeç. Kështu ndërsa shqetësimet u ngritën, BEUC bëri thirrje për një bojkot ndaj mishit të viçit, gjë që çoi në ndalimin e përdorimit të hormoneve në prodhimin blegtoral. Edhe pse ky ndalim nuk funksionoi mirë me partnerët tanë tregtarë, ju kujtohet lufta tregtare e hormoneve të viçit me SHBA-në? BE qëndroi e patundur dhe mishi në pjatat e evropianëve që atëherë ka qenë pa hormone.

U deshën edhe dy dekada të tjera dhe kriza si BSE në 1995 dhe dioksina në 1999, që BE-ja të pajisej me legjislacionin e saj themelor mbi sigurinë dhe etiketimin e ushqimit. Ligji i Përgjithshëm i Ushqimit (i njohur ndryshe si ‘GFL’) ka vënë në plan të parë shëndetin dhe interesat e konsumatorëve. Ajo krijoi një Autoritet të pavarur Evropian të Sigurisë Ushqimore (EFSA), prezantoi “parimin e parandalimit” dhe mbajti përgjegjës prodhuesit e ushqimit për sigurinë e produkteve të tyre. Me pak fjalë, Ligji i Përgjithshëm i Ushqimit ka qenë një ndryshim për sigurinë ushqimore në BE. Ka pasur një ndikim të madh pozitiv në zhvillimin e rregulloreve të BE-së për sigurinë ushqimore.

Zgjerimi i fokusit nga “i sigurt” në “i qëndrueshëm”

Sot, ajo që BE-ja (urgjentisht!) ka nevojë është një ligj i përgjithshëm për qëndrueshmërinë e ushqimit. Sistemi ynë ushqimor është i paqëndrueshëm në shumë aspekte. Është një shtytës kryesor i ndryshimeve klimatike, degradimit të mjedisit dhe humbjes së biodiversitetit. Dhe dietat e dobëta dëmtojnë rëndë shëndetin e evropianëve. Megjithatë, legjislacioni aktual i BE-së për ushqimin mund të bëjë pak për këtë, kur nuk është as pjesë e problemit. Dhe ne nuk duam t’ia lëmë të gjitha në vullnetin e mirë të bizneseve apo jo?

Lajmi i mirë është se një gjë e tillë po përgatitet. Komisioni Evropian po punon. Lajmi i mirë është se një gjë e tillë është në gatishmëri. Komisioni Evropian po punon për një ligj të ri Kuadër për Sistemet e Qëndrueshme të Ushqimit (i njohur ndryshe si ‘FSFS’). Ai do të përcaktojë për kalimin në një sistem ushqimor të BE-së të drejtë, të shëndetshëm dhe miqësor me mjedisin. Ai gjithashtu do të sigurojë që rregullat ekzistuese dhe të ardhshme të BE-së për ushqimin të përputhen dhe të kontribuojnë drejt këtyre qëllimeve. (BeUc)

Qendra Alert/Alert.al

Mos e pastroni kurrë kuzhinën me këtë detergjent

Përveç lodhjes fizike, jo gjithmonë është e lehtë të gjesh produktet larëse të duhura për pastrimin e kuzhinës. Kjo është arsyeja që shpeshherë disa zonja zgjedhin të përdorin të njëjtin detergjent për funksione të ndryshme. Një prej tyre është zbardhuesi i rrobave, i njohur për efektin e tij të menjëhershëm mbi veshje. Ky produkt përdoret gjerësisht, por shpeshherë në mënyrë të gabuar duke rrezikuar seriozisht shëndetin.

Përdorimi i tij në kuzhinë ka tërhequr vëmendjen e Occupational Safety and Health Administration duke ndaluar kategorikisht përdorimin e tij në ambiente specifike, siç është p.sh kuzhina.

Zakonisht zbardhuesin e përdorim të hequr mykun, njollat në dysheme dhe pllakat e banakut, por ky produkt është një ndër më të rrezikshmit pasi ka efekte gërryese dhe krijon irritim për sytë, lëkurën dhe traktin e frymëmarrjes. Por nuk mjafton me kaq, zbardhuesi dëmton mushkëritë dhe ekzofagun duke sjellë kancer të tyre.

Edhe kur e holloni në ujë, efekti i tij gërryes është i fuqishëm aq sa të shkaktojë djegie dhe acarim. Zbardhuesi bëhet dyfish i rrezikshëm kur kombinohet me uthull molle, lëng limoni dhe produkte të tjera me përmbajtje acide duke sjellë vapë toksike të emetuar në ajër që mund të rezultojë fatale në disa raste.

Qendra Alert/Alert.al

Fast food dhe catering: Materiale të qëndrueshme dhe zgjidhje novatore paketimi

Propozime për materiale të reja të qëndrueshme për ushqim dhe pije që mund të riciklohen tërësisht. Midis propozimeve më interesante, kohët e fundit janë paraqitur dy: Njëri për mbështjellësit e ushqimeve të shpejta dhe tjetri për gota me pije të nxehta, zakonisht kafe.

Në rastin e parë, materiali i ri përbëhet ekskluzivisht nga një ekstrakt i algave australiane, e cila ka një strukturë shumë të ngjashme me atë të fibrave natyrore me të cilat bëhet letër, por që nëse përpunohet sipas një metode bëhet e papërshkueshme për yndyrnat. Kjo e bën atë një zëvendësim të mundshëm natyror për veshje plastike dhe PFAS. Për ta propozuar janë kërkuesit e një start-upi gjerman të quajtur One Five, i specializuar në paketimin e qëndrueshëm që për këtë projekt ka bashkëpunuar me Qendrën për Zhvillimin e Bio prodhimeve Detare të Universitetit Flinders, në Australi (një qendër me një përvojë të madhe në materialet me origjinë detare) dhe me Institutin për Shkencën dhe Teknologjinë Nanoscale të të njëjtit universitet. Siç e kujtuan studiuesit, përdorimi i algave ka disa aspekte të tjera pozitive: Kultivimi ndihmon në rigjenerimine  detit pa asnjë lloj ndërhyrjeje ndërsa thithin CO2. Për momentin One  Five është duke u përpjekur për të filluar prodhimin në shkallë të gjerë, për të arritur komercializimin brenda disa muajve.

Materiali i dytë është tashmë në treg. Në këtë rast produkti bazë është polipropylene, një polimer klasik, por krejtësisht i riciklueshëm dhe start-up që ka investuar në të dhe tashmë ka filluar shitjen e paketimit për fast food. Është Cauli, një kompani britanike që prodhon në Republikën çeke dhe ofron gota në dy vëllime (350 dhe 300 ml) për t’u përdorur deri në 400 herë. Më pas gotat mblidhen nga Cauli, lahen dhe riciklohen. Ideja është për të ndihmuar klientët dhe administratorët e bareve dhe restoranteve për të ricikluar, duke ofruar një shërbim të plotë dhe duke shpërblyer, përveç zgjedhjes së këtij materiali (më të qëndrueshëm se shumë të tjerë), ndihmojnë për ta mbajtur atë gjithmonë në qarkullim dhe për të shmangur që të prodhohet më shumë. (IlFattoAlimentare)

Qendra Alert/Alert.al

 

Puna me turne rrit rrezikun e sëmundjeve të rënda

Një hulumtim mbi punën me turne ka dalë në konkluzion se ndryshimi i orës biologjike mund të rrisë rrezikun e sëmundjeve cerebrovaskulare me pasoja serioze, veçanërisht tek gratë.

Ndërrimet e orëve të punës janë një domosdoshmëri për shumë profesione, por ato gjithashtu paraqesin një rrezik potencial për shëndetin. Sipas studimit suedez, ndryshimi i ritmit cirkadian (ora jonë biologjike që rregullon alternimin mes gjumit dhe zgjimit) mund të jetë shkaku i çrregullimeve të ndryshme si sëmundjet kardiovaskulare dhe cerebrovaskulare, sindroma metabolike, obeziteti dhe diabeti.

Një meta-analizë mbi ndikimet shëndetësore të mosrregullimit të ritmit cirkadian zbuloi se vdekshmëria dhe rreziku i sëmundshmërisë kardiovaskulare janë 20% më të larta tek punëtorët me turne sesa tek ata pa përvojë pune në turne, me një rritje shtesë të rrezikut prej 7.1%. Puna me turne rrit rrezikun e goditjes ishemike me rezultate më të rënda.

Studiuesit zbuluan se ndikimet shëndetësore të punës me turne vazhdojnë me kalimin e kohës. Ciklet gjumë-zgjim të minjve që i ishin nënshtruar ndërrimeve të alternuara në studimin e mëparshëm, në fakt, nuk u kthyen në ritmet e rregullta cirkadiane, edhe pas kthimit të tyre në orët normale të punës. Krahasuar me grupin e kontrollit (minjtë që mbajtën një cikël të rregullt ditë-natë gjatë studimit), ata treguan ndryshime të vazhdueshme në ritmet e tyre gjumë-zgjim. Për më tepër, kur ata pësuan goditje në tru, rezultatet e tyre ishin përsëri më të këqija se ato të grupit të kontrollit.

Studimi zbuloi gjithashtu se femrat kishin mundësinë funksionale më të rënda dhe vdekshmëri më të lartë se meshkujt. Të dhënat sugjerojnë se puna me turne ka një ndikim më të madh në shëndetin e grave sesa burrave.

“Kjo për shkak se goditja në tru është një faktor rreziku për çmenduri dhe prek në mënyrë disproporcionale gratë e moshuara,” tha Farida Sohrabji, profesore në Departamentin e Neuroshkencës.

Punonjësit e turneve mund të kujdesen për orët e tyre të brendshme biologjike duke u përpjekur të kenë një jetë sa më të rregullt, duke mbajtur më pas: një orar të rregullt zgjimi, gjumi dhe vaktesh që nuk ndryshojnë në mënyrë drastike nga dita në ditë, duke shmangur sjelljet që rrisin rrezikun kardiovaskular, të tilla si ngrënia e një diete me yndyrë të lartë, mungesa e aktivitetit fizik të mjaftueshëm, pirja e tepërt e alkoolit dhe pirja e duhanit.

Këto këshilla vlejnë për punëtorët me turne, por edhe për të gjithë ata që nuk respektojnë orarin e rregullt gjatë 24 orëve.

Qendra Alert/Alert.al

Ushqimet më të dëmshme se duhani

Ushqimet e shpejta vrasin më shpejt se duhani, ky është përfundmi i studimeve amerikane. Studiuesit kanë konfirmuar se kufizimi i këtyre ushqimeve do të kursente plot 11 milion jetë. Duhani shkakton 8 milion vdekje në vit ndërsa tensioni i lartë i gjakut si pasojë e ushqimit të keq i merr jetën 11 milion njerëzve. Sipas studimit, të rinjtë janë më të rrezikuar sepse ata janë konsumatorët më të mëdhenj të këtyre ushqimeve. Ushqimet e shpejta ofrojnë kalori e yndyrna dhe asnjë ushqyes të nevojshëm siç është në rastin e perimeve dhe frutave. Mungesa e një regjimi të shëndetshëm ushqimor rrit rrezikun e sëmundjeve të zemrës, atakut në zemër dhe diabetin e tipit 2. Ekspertët thonë se nëse nuk hiqni dorë plotësisht nga këto ushqime, përpiquni të vendosni disa ekuilibra në të mirë të shëndetit.

Për shembull, nëse jeni dashamirës të patateve të skuqura, vendosni disa kufinj. Ju mund të hani 6 patate të skuqura në ditë për sa kohë i kombinoni ato me një sallatë shumëngjyrëshe e të pasur në vlera.

Qendra Alert/Alert.al