Raporti i Komisionit Evropian 2025 për Kosovën, vëren probleme të shumta në fushën e mbrojtjes së konsumatorëve, duke bërë që këta të fundit të jenë në mëshirën e fatit.
Siç thuhet në gjetjet e raportit për Kapitullin 28, „Kosova është në një fazë të hershme të përgatitjes në këtë fushë dhe ka bërë përparim të kufizuar, veçanërisht duke miratuar Strategjinë e Sektorit të Shëndetësisë 2025-2030, disa akte nënligjore, udhëzime dhe protokollet klinike. Megjithatë, zbatimi i reformave të sektorit shëndetësor mbetet i ngadalshëm”.
Ndërkohë, duket që Institucionet e Kosovës nuk e kanë pasur në axhendën e tyre as plotësimin e detyrave të lëna nga Brukseli në raportin e një viti më parë.
Rekomandimet e Komisionit nga viti i kaluar u zbatuan në një masë të kufizuar dhe mbeten kryesisht të vlefshme. Në vitin e ardhshëm, Kosova duhet në veçanti:
-të miratojë Ligjin për mbrojtjen e konsumatorit dhe të fillojë përafrimin e legjislacionit për sigurinë e produkteve të reja të BE-së;
-të sigurojë një zbatim më efikas të reformave të nisura në sektorin e shëndetësisë;
-të prezantojë reformat e duhura të financimit të shëndetësisë për të siguruar përparim drejt mbulimit shëndetësor universal dhe përmirësimin e efikasitetit e cilësisë së shërbimeve shëndetësore.
Rregullat e BE-së mbrojnë interesat ekonomike të konsumatorëve gjithashtu sigurojnë sigurinë e produktit, parandalojnë rrezikun e imitimeve dhe vendos përgjegjësitë për produktet me defekt. BE garanton gjithashtu një nivel të lartë të mbrojtjes së shëndetit publik dhe në veçanti siguron standarde të larta të përbashkëta për kontrollin e duhanit, gjakut, indet, qelizat dhe organet, si dhe produktet medicinale njerëzore dhe veterinare. BE, gjithashtu ka rregulla për mbrojtjen e të drejtave të pacientëve në kujdesin shëndetësor ndërkufitar dhe në përgatitjen për dhe duke iu përgjigjur kërcënimeve serioze shëndetësore ndërkufitare, duke përfshirë sëmundjet ngjitëse.
kosovo-report-2025
Mbrojtja e konsumatorit
Sipas Raportit të KE për Kosovën, në aspektin horizontal, ligji i ri për mbrojtjen e konsumatorëve u miratua në Kuvend, por u kthye nga Presidenti për rishqyrtim. „Zbatimi i të drejtave të konsumatorit dhe sektorit privat mbetet i kufizuar. Kapacitetet administrative në fushën e mbikëqyrjes së tregut dhe siguria e produktit duhet të forcohen më tej. Kosova ende nuk është përafruar me acquis të re për sigurinë e përgjithshme të produkteve dhe nuk ka asnjë zhvillim në lidhje me sistemin e alarmit për informacione të lidhura me sigurinë e produkteve të konsumit.
Shëndeti publik
„Lidhur me politikën e shëndetit publik, Kosova miratoi Strategjinë e saj të Sektorit të Shëndetësisë 2025-2030, aktet nënligjore përkatëse, udhëzimet administrative dhe protokollet klinike. Megjithatë, zbatimi i reformave të nisura në sektorin e shëndetësisë ka qenë i ngadaltë dhe cilësia e kujdesit shëndetësor mbetet shqetësuese. Shpenzimet shëndetësore, si pjesë e PBB-së së përgjithshme, mbeten të ulëta krahasuar me homologët rajonalë dhe dukshëm më të ulëta se mesatarja e BE-së, megjithatë edhe financimi i ndarë për shëndetësinë nuk përdoret plotësisht. Shpenzimet nga xhepi vlerësohen të jenë rreth 40%. Pavarësisht përmirësimeve, jetëgjatësia në lindje mbetet më e ulët se mesatarja e BE-së. Vdekshmëria foshnjore ka rënë, por mbetet më e larta në rajon dhe dukshëm më e lartë se mesatarja e BE-së“. Kështu thotë raporti i KE për Kosovën në lidhje me Shëndetin Publik, i cili përfshihet në Kapitulin 28.
Sipas tij, Kosova bëri përparim shumë të kufizuar drejt arritjes së Mbulimit Universal Shëndetësor. Ende ka mungesë blerjesh strategjike që rezulton në joefikasitete të konsiderueshme në sistemin shëndetësor.
„Sëmundjet jo-ngjitëse (SJN) janë shkaku kryesor i vdekjes, ndërsa veprimet për të zvogëluar faktorët e rrezikut të SJN-ve janë të pakta. Protokollet klinike të standardizuara për parandalimin dhe trajtimin e SJN-ve nuk janë të disponueshme. Ligji për kontrollin e duhanit ende nuk zbatohet plotësisht.
Ndërsa legjislacioni për gjakun, indet, qelizat dhe organet është pjesërisht i përafruar me acquis të BE-së, zbatimi pengohet nga mungesa e kapaciteteve dhe burimeve.
Kosova duhet të zbatojë kontrolle më të rrepta mbi recetat e antimikrobikëve për përdorim njerëzor dhe veterinar, për të forcuar përpjekjet e saj kundër rezistencës antimikrobike.
Programi i shqyrtimit të kancerit në Kosovë nuk kryhet në mënyrë sistematike. Regjistri i kancerit nuk është ende plotësisht funksional. Lista e barnave thelbësore është përditësuar.
Pabarazitë shëndetësore vazhdojnë të mbeten një shqetësim serioz. Barra financiare ka qenë veçanërisht e vështirë për segmentet e cenueshme dhe të varfra të shoqërisë, duke përfshirë njerëzit me sëmundje kronike. Qasja e grave në kujdesin shëndetësor dhe shërbimet e shëndetit seksual dhe riprodhues është e njohur ligjërisht në Kosovë. Megjithatë, mbeten sfida në sigurimin që të gjithë individët të kenë akses të barabartë në këto shërbime, përfshirë fëmijët me aftësi të kufizuara”.
Kapitulli 28, pra Mbrojtja e Konsumatorëve, lidhet domosdoshmërisht dhe me Kapitullin1, „Lëvizja e lirë e mallrave“. Lëvizja e lirë e mallrave, sipas Komisionit Evropian, siguron që shumë produkte të mund të tregtohen lirisht në të gjithë BE-në, bazuar në rregulla dhe procedura të përbashkëta. Kur produktet rregullohen nga rregulla kombëtare, parimi i lëvizjes së lirë të mallrave parandalon që këto rregulla të krijojnë pengesa të pajustifikuara për tregtinë.
Raporti vëren se në Kosovë, lidhur me parimet e përgjithshme, nuk ka pasur përparim në përafrimin me Kornizën e Re Legjislative në fushat e mbikëqyrjes së tregut dhe përputhshmërisë së produkteve dhe njohjes së ndërsjellë të mallrave.
Fushat e paharmonizuara
Shqyrtimi i legjislacionit të Kosovës për të eliminuar barrierat tregtare dhe për të siguruar përafrimin me detyrimet sipas neneve 34-36 të Traktatit për Funksionimin e Bashkimit Evropian (TFBE) vazhdon të përparojë ngadalë për shkak të kapacitetit dhe burimeve njerëzore të kufizuara.
Fusha e harmonizuar: infrastruktura e cilësisë
Agjencia e Standardizimit ende nuk është në gjendje të bëhet anëtare e plotë e Komitetit për Standardizim (CEN)/Komitetit Evropian për Standardizim Elektroteknik (CENELEC)) për shkak të statusit të Kosovës. Sistemi i saj online i standardeve elektronike mbetet pjesërisht i pajtueshëm me atë të CEN/CENELEC; nevojiten zgjidhje alternative për të miratuar standardet sa më shpejt. Është miratuar një Rregullore e re mbi organizimin e brendshëm dhe sistematizimin e vendeve të punës. Drejtoria e Akreditimit të Kosovës (DAK) ende nuk ka nënshkruar një Marrëveshje Shumëpalëshe të Akreditimit Evropian (EAMLA). Numri i organeve të vlerësimit të konformitetit në Kosovë është rritur në 73.
Ligji i sapomiratuar për Inspektoratin Qendror të Mbikëqyrjes së Tregut është aktualisht nën shqyrtim nga Gjykata Kushtetuese për arsye procedurale. Gjatë periudhës së raportimit, u kryen 4742 inspektime të mbikëqyrjes së tregut, duke çuar në 559 gjoba dhe 136 raste u dërguan në gjykatë. Agjencia e Metrologjisë nuk është ende anëtare e asociuar e Shoqatës Evropiane të Instituteve Kombëtare të Metrologjisë (EURAMET). Organet e standardizimit, akreditimit, metrologjisë dhe mbikëqyrjes së tregut ende kanë kapacitet dhe staf të pamjaftueshëm.
Fusha e harmonizuar: legjislacioni sektorial
Nuk ka pasur përparim në përafrimin me acquis-in e produkteve të BE-së për ‘qasjen e re dhe globale’. Gjithashtu, nuk pati përparim në përafrimin me acquis-in e produkteve të ‘qasjes së vjetër’ të BE-së, duke përfshirë automjetet, REACH dhe etiketimin kimik (CLP), ose masat procedurale. Duhet të sigurohet personel i mjaftueshëm për të zbatuar acquis-in e BE-së në këto fusha.
@Qendra ALERT, Kosovë
