Një nga aspektet më kritike dhe më pak të kuptuara të sigurisë ushqimore në Shqipëri lidhet me metodologjinë e testimit për ndotës si aflatoksina. Në debatin mes fermerëve dhe industrisë së përpunimit, shpesh anashkalohet fakti shkencor se si kryhen këto matje dhe çfarë marzhi gabimi mbartin ato. Përdorimi i gjerë i testeve të tipit “screening” (teste të shpejta), ndonëse i domosdoshëm për një vlerësim paraprak, ka krijuar konfuzion te prodhuesit.
Ekspertët shpjegojnë se testet screening janë projektuar për të qenë shumë të ndjeshme. Për këtë arsye, ato mund të japin rezultat pozitiv edhe kur niveli i toksinës është brenda kufijve të lejuar, ose të tregojnë vlera disa herë më të larta se realiteti, për shkak të natyrës së tyre orientuese dhe jo përfundimtare. Kur një test i tillë rezulton pozitiv, protokolli kërkon domosdoshmërisht konfirmim me metoda instrumentale, si kromatografia e lëngshme (HPLC), të cilat janë më të sakta, por edhe më të kushtueshme dhe që kërkojnë kohë.
Në mungesë të një rrjeti të gjerë laboratorësh të akredituar që mund të kryejnë këto analiza konfirmuese në kohë reale, qumështi shpesh refuzohet vetëm mbi bazën e dyshimeve të krijuara nga testet e shpejta, duke i shtuar presionin ekonomik fermerëve.
Megjithatë, biologjia e kafshës ofron një mundësi reale për zgjidhje të shpejtë, nëse ndërhyhet në kohë. Aflatoksina nuk është një gjendje e përhershme e lopës, por një pasojë direkte e ushqimit të konsumuar në 24 orët e fundit. Procesi i biotransformimit në organizëm është relativisht i shkurtër.
Ekspertët këshillojnë që në momentin kur konstatohet prania e toksinës, fermeri duhet të ndërpresë menjëherë ushqimin e dyshimtë, zakonisht misrin ose koncentratet e mykura. Brenda 24 deri në 48 orëve nga ndryshimi i dietës, organizmi i kafshës pastrohet dhe qumështi kthehet në parametra të sigurt për konsum dhe përpunim.
Kjo njohuri është thelbësore për të shmangur dëmet ekonomike afatgjata. Në vend që të krijohet panik apo të drejtohen akuza ndaj fabrikave për refuzimin e qumështit, zgjidhja qëndron te menaxhimi i menjëhershëm i ushqimit në grazhd.
Megjithatë, kjo kërkon që fermeri të ketë informacion të saktë dhe të shpejtë. Sipas ekspertëve, sistemi aktual i monitorimit nga Autoriteti Kombëtar i Ushqimit, i cili duhet të bazohet në plane vjetore monitorimi sipas riskut, ende nuk garanton mbulim të plotë dhe të barabartë për çdo fermë të vogël.
