Sektori i Aktivitetit Shkencor dhe Komunikimit me RASFF

Një nga aspektet më kritike dhe më pak të kuptuara të sigurisë ushqimore në Shqipëri lidhet me metodologjinë e testimit për ndotës si aflatoksina. Në debatin mes fermerëve dhe industrisë së përpunimit, shpesh anashkalohet fakti shkencor se si kryhen këto matje dhe çfarë marzhi gabimi mbartin ato. Përdorimi i gjerë i testeve të tipit “screening” (teste të shpejta), ndonëse i domosdoshëm për një vlerësim paraprak, ka krijuar konfuzion te prodhuesit.

Ekspertët shpjegojnë se testet screening janë projektuar për të qenë shumë të ndjeshme. Për këtë arsye, ato mund të japin rezultat pozitiv edhe kur niveli i toksinës është brenda kufijve të lejuar, ose të tregojnë vlera disa herë më të larta se realiteti, për shkak të natyrës së tyre orientuese dhe jo përfundimtare. Kur një test i tillë rezulton pozitiv, protokolli kërkon domosdoshmërisht konfirmim me metoda instrumentale, si kromatografia e lëngshme (HPLC), të cilat janë më të sakta, por edhe më të kushtueshme dhe që kërkojnë kohë.

Në mungesë të një rrjeti të gjerë laboratorësh të akredituar që mund të kryejnë këto analiza konfirmuese në kohë reale, qumështi shpesh refuzohet vetëm mbi bazën e dyshimeve të krijuara nga testet e shpejta, duke i shtuar presionin ekonomik fermerëve.

Megjithatë, biologjia e kafshës ofron një mundësi reale për zgjidhje të shpejtë, nëse ndërhyhet në kohë. Aflatoksina nuk është një gjendje e përhershme e lopës, por një pasojë direkte e ushqimit të konsumuar në 24 orët e fundit. Procesi i biotransformimit në organizëm është relativisht i shkurtër.

Ekspertët këshillojnë që në momentin kur konstatohet prania e toksinës, fermeri duhet të ndërpresë menjëherë ushqimin e dyshimtë, zakonisht misrin ose koncentratet e mykura. Brenda 24 deri në 48 orëve nga ndryshimi i dietës, organizmi i kafshës pastrohet dhe qumështi kthehet në parametra të sigurt për konsum dhe përpunim.

Kjo njohuri është thelbësore për të shmangur dëmet ekonomike afatgjata. Në vend që të krijohet panik apo të drejtohen akuza ndaj fabrikave për refuzimin e qumështit, zgjidhja qëndron te menaxhimi i menjëhershëm i ushqimit në grazhd.

Megjithatë, kjo kërkon që fermeri të ketë informacion të saktë dhe të shpejtë. Sipas ekspertëve, sistemi aktual i monitorimit nga Autoriteti Kombëtar i Ushqimit, i cili duhet të bazohet në plane vjetore monitorimi sipas riskut, ende nuk garanton mbulim të plotë dhe të barabartë për çdo fermë të vogël.

Emisioni “Alert” i kësaj të premteje u hap me një video-denoncim të publikuar nga deputeti Erjon Braçe, i njohur për angazhimin e tij në mbrojtje të bujqësisë në zonën e tij elektorale. Ai e ngriti çështjen e qumështit nga një problem lokal në nivel politik dhe institucional, duke theksuar se nuk bëhet fjalë vetëm për sigurinë ushqimore, por për pasojat direkte të politikave fiskale të gabuara.

Braçe argumenton se ndryshimet në skemën e TVSH-së kanë favorizuar importin e qumështit pluhur dhe produkteve të huaja, duke dëmtuar rëndë prodhimin vendas. Ai i quan hartuesit e këtyre politikave “magjistarë të financave publike”, të shkëputur nga realiteti i vështirë i stallave dhe jetës së blegtorit.

Sipas tij, aksionet kundër informalitetit ndaj baxhove të vogla, edhe pse ligjërisht të justifikuara, kanë prodhuar një efekt të rrezikshëm: krijimin e

një oligopoli ku pak fabrika të mëdha diktojnë tregun. Me mbylljen e pikave të vogla të grumbullimit, blegtori sot ka vetëm dy rrugë: ose të pranojë kushtet e vendosura nga fabrikat e mëdha, ose të asgjësojë prodhimin. Një situatë që ka sjellë ngërç social dhe ekonomik, ku mijëra litra qumësht rrezikojnë të hidhen çdo ditë, ndërsa kostot e mbajtjes së bagëtive vazhdojnë të rriten.

Në këtë sfond, një valë e re pakënaqësie ka shpërthyer në Myzeqe. Fermerë dhe blegtorë denoncojnë se ndodhen përballë një krize ekzistenciale. Përmes emisionit “Alert” dhe me mbështetjen publike të deputetit Braçe, ata akuzojnë industrinë e përpunimit të qumështit për praktika abuzive që po i çojnë drejt falimentimit.

Një mesazh i lexuar në studio nga një blegtor i zonës së Bubullimës në Lushnje përshkruan një realitet dëshpërues. Kompanitë e mëdha të përpunimit, me theks të veçantë kompania “Lufra”, akuzohen se kanë ndryshuar në mënyrë të njëanshme rregullat e lojës. Fillimisht, sipas fermerëve, u përdor si justifikim pretendimi se qumështi hollohej me ujë për të ulur çmimin në nivele minimale. Tashmë, si arsye për refuzimin e grumbullimit po përdoret prania e aflatoksinës.

“Po na shkatërrojnë,” shkruan blegtori, duke ngritur një pyetje dramatike: ku duhet t’i çojnë lopët dhe prodhimin e përditshëm, kur askush nuk e blen?

Reagimi i politikës dhe jehona mediatike e kësaj çështjeje tregojnë se problemi i aflatoksinës nuk është thjesht teknik apo sanitar. Ai shfaqet si simptomë e një krize më të thellë në bujqësinë shqiptare: mungesa e një strategjie mbrojtëse për prodhuesin vendas dhe brishtësia e marrëdhënies mes fermerit të vogël dhe industrisë së madhe të përpunimit.