Kryesore

Pas helmimit të 56 studentëve të Akademisë së Sigurisë, ditën e djeshme në Tiranë dhe masave të marra nga AKU për zbulimin e shkakut, Qendra ALERT ka mundur të mësoje se çfarë është gjetur e çfarë inspektorët kanë dërguar për analiza. Por, këto analiza mund të mos dalin me probleme për disa arsye.

Siç ka njoftuar dhe vetë AKU, në ambientet e Kuzhinës në Akademinë e Policisë, ku nuk gatuhej, por ushqimi shkonte i gatshëm, është gjetur pilaf, makarona, fasule, sallam dhe kos i hapur gati për shërbim, nga të cilat u bllokuan 85.9 kg. produkt dhe u mor mostër për analizim mikrobiologjik, që u dërguan pranë laboratorit të ISUV.

Më pas, në kuadër dhe të ndjekjes së gjurmueshmërisë, AKU ka shkuar në Garnizonin “Skënderbej”, pranë Ministrisë së Mbrojtjes dhe Forcave të Armatosura, ku janë konstatuar në ambientet e Kuzhinës produkte të pagatuara, më konkretisht djathë i bardhë lope, kos lope, vezë, sallam për analizim të ngarkesave mikrobiologjike, konkretisht 67.3 kg produkte dhe 1350 kokrra vezë.

Por, çfarë ka dërguar konkretisht AKU për analizë në laborator?

Nga ushqimi i gjetur në mencën e Akademisë së Sigurisë, në orën e mbrëmjes së datës 6 maj, u dërguan për analizë në ISUV, pilaf, kos i hapur, fasule e gatuar, sallam i gatuar dhe makarona.

Më vonë, ndoshta në orët ë para të mëngjesit të datës 7 maj, pas marrjes së mostrave në Garnizonin „Skënderbej“, pikërisht aty ku gatuhej ushqimi e që më pas shpërndahej me „catering“, AKU mori mostra të produkteve;  Sallam KMY Luisiana, Vezë Ovvital, Djath lope Zepa Natyral dhe Kos Zepa Natyral.

Këto produkte, sipas burimeve nga AKU do të analizohen për E.Coli, Salmonella spp., Enterobactere dhe Listeria.

Analiza mund të vonojnë disa ditë, deri në një javë, ndërkohë që rezultati i tyre mund të mos jetë treguesi i saktë I helmimit të studentëve. Kjo, pasi kur inspektorët e AKU kanë mbërritur në ambientet e Akademisë së Sigurisë, nuk kanë gjetur asnjë mbetje nga ushqimi i drekës së studentëve dhe mostrat e marra janë nga ato të darkës. Duke ditur që helmimi nga ushqimi sujell probleme apo simptoma disa orë mbrapa, logjika dhe deklarimet e lidhen ngjarjen me drekën, pasi në orët e pasdites e mbrëmjes ata janë paraqitur në spital.

Ndërkohë, nëse do të shfaqin probleme në analiza, pra rezultatet e mostrave dalin jokonform, mund të quhen shkaktare ato që janë marrë të pagatuara në kuzhninë e që janë dërguar pas mesnate në ISUV. Pa diskutuar më pas se nuk është gjetur dhe marrë asnjë kampion i ushqimit të drekës sipas menusë; sallatë petime të ziera, gjellë patate/tavë me presh, mish, biskotë, banana, bukë, përveç makarona/pilaf, që janë gjetur por nuk është saktësuar se janë mostra nga dreka apo darka.

Kompania “Sori-AL” ka një kontratë me Ministrinë e Mbrojtjes së Shqipërisë (përveç shumë institucioneve të tjera) dhe në ambientet e Garnizonit “Skënderbej” që e ka të marrë me qira, ka ngritur një kuzhinë, nga e cila furnizon me ushqim catering Akademinë e Sigurisë, studentët e Forcave të Armatosura etj.

© Qendra ALERT

Pas helmimit të një nate më parë të 56 studentëve të Akademisë së Sigurisë në Tiranë, AKU ka publikuar një njoftim zyrtar, sipas të cilit menjëherë pas njoftimit janë marrë masat e duhura dhe kontrolluar vendi ku gatuante kompania SORI-AL, e cila kishte fituar të drejtën e shërbimit të ushqimit për studentët e Policisë, si dhe për shumë institucione të tjera. Sipas njoftimit të AKU, nga verifikimi në moment kontrolli rezulton që në këtë ambient nuk kryhet proces gatimi, produktet vinin të gatshme catering nga subjekti SORI-AL, prodhuar në ambientet e kuzhinës së “Garnizoni Skënderbej”, Tiranë. „Më konkretisht në moment kontrolli u konstatua pilaf, makarona, fasule, sallam dhe kos i hapur gati për shërbim, nga të cilat u bllokuan 85.9. kg produkt dhe u mor mostër për analizim mikrobiologjik, që u dërguan pranë laboratorit të ISUV. Nga verifikimi në moment kontrolli rezulton që në këtë ambient nuk kryhet proces gatimi, produktet vinin të gatshme catering nga subjekti SORI-AL, prodhuar në ambientet e kuzhinës së “Garnizoni Skënderbej”, Tiranë“, njofton AKU. Sipas saj, për qëllim të inspektimit në subjekt janë marrë mostra për produktet e konstatuara dhe më konkretisht djathë i bardhë lope, kos lope, vezë, sallam për analizim të ngarkesave mikrobiologjike të cilat u dërguan pranë laboratorit të ISUV.

U bllokua sasia gjendje prej 67.3 kg produkte,1350 kokrra vezë, dhe ndaj subjektit u vendos masa administrative me gjobë për mungesë të sistemit të plotë të gjurmueshmërisë në vlerën e 100 mijë lekëve.

Autoriteti Kombëtar i Ushqimit do të vijojë me ndjekjen hap pas hapi të gjithë procesit dhe marrjen e masave në vijim me qëllim garantimin e sigurisë ushqimore.

Ndërkohë, policia më herët, policia njoftoi se ka arrestuar teknologen, kuzhinjerin dhe ka shpallur në kërkim administratoren Alma Tafani.

Përputhshmëria me kufijtë e BE-së për mbetjet e pesticideve mbetet e lartë sipas EFSA-s, bazuar në rezultatet e më shumë se 125,000 mostrave ushqimore të mbledhura në të gjithë Evropën. Raporti më i fundit i EFSA-s, në përputhje me vitet e mëparshme, konfirmon se rreziku për shëndetin e njeriut nga mbetjet e pesticideve në ushqim mbetet i ulët.

Raporti i EFSA-s analizon të dhënat nga tre programe kontrolli: kampionimi i koordinuar nga BE-ja që ofron një pamje përfaqësuese të tregut të BE-së, kontrollet kombëtare të kryera nga autoritetet dhe kampionimi në lidhje me rritjen e kontrolleve kufitare. Rezultatet janë të disponueshme përmes mjetit të vizualizimit të të dhënave të EFSA-s.

Mostrat e mbledhura të koordinuara nga BE-ja

Çdo vit, Shtetet Anëtare të BE-së, së bashku me Norvegjinë dhe Islandën, mbledhin dhe raportojnë në EFSA mijëra mostra nga një grup ushqimesh që konsumohen gjerësisht për të ofruar një pamje përfaqësuese të tregut të BE-së. Të njëjtat produkte synohen çdo tre vjet për të ndjekur tendencat me kalimin e kohës.

Në vitin 2024, autoritetet kombëtare të sigurisë ushqimore mblodhën 9,842 mostra me patëllxhanë, banane, brokoli, kërpudha të kultivuara, grejpfrutë, pjepra, speca, rrush tavoline, vaj ulliri i virgjër, kokrra gruri, yndyrë lope dhe vezë pule.

Nga këto, 98.8% e mostrave u gjetën në përputhje me legjislacionin e BE-së, një rezultat në përputhje me 98.7% të regjistruar në vitin 2021, kur u analizua e njëjta përzgjedhje produktesh.

Nuk u gjetën mbetje të matshme pesticide në 43.1% të mostrave, ndërsa 54.5% përmbanin një ose më shumë mbetje brenda niveleve maksimale të mbetjeve (MRL). MRL-të u tejkaluan në 2.4% të mostrave, nga të cilat 1.2% u konfirmuan si jopërputhëse (që do të thotë se tejkaluan MRL-në pasi u mor parasysh pasiguria e matjes).

Në rast jopërputhjeje, autoritetet në Shtetet Anëtare ndërmarrin veprime proporcionale me rrezikun për konsumatorin.

Programet kombëtare të kontrollit

Shumica e mostrave në raport u mblodhën në kuadër të Programmeve Kombëtare të Kontrollit shumëvjeçare (MANCP). MANCP plotësojnë mostrimin e koordinuar nga BE-ja duke marrë parasysh faktorë të tillë si rëndësia e produkteve ushqimore në tregti ose në dietat kombëtare, nivelet historikisht të larta të mbetjeve ose mos-përputhshmërinë, modelet e përdorimit të pesticideve dhe kapacitetet e laboratorëve kombëtarë.

Nga 86,449 mostra, 98.2% u gjetën në përputhje me MRL-të e BE-së, një nivel i ngjashëm me vitet e mëparshme, duke përfshirë 98% në 2023 dhe 97.8% në 2022.

Nuk u gjetën mbetje të matshme pesticide në gati 60% të këtyre mostrave (58.4%), dhe vetëm 38.3% përmbanin një ose më shumë mbetje brenda MRL-ve. Kufijtë u tejkaluan në 3.3% të mostrave, nga të cilat 1.8% u gjetën të papërputhshme.

Shkencëtarët e EFSA-s gjithashtu vlerësuan nëse konsumatorët mund të ekspozohen ndaj niveleve të mbetjeve mbi pragjet e sigurisë. Vlerësimi konfirmon një rrezik të ulët për shëndetin e konsumatorit nga ekspozimi i vlerësuar ndaj mbetjeve të pesticideve në ushqimet e testuara në vitin 2024.

Ashtu si me programin e kampionimit të koordinuar nga BE-ja, në rast mos-përputhjeje, autoritetet në Shtetet Anëtare ndërmarrin veprime proporcionale me rrezikun e lidhur për konsumatorin.

Rritja e kontrolleve të importit

Për herë të parë, raporti i EFSA-s dallon qartë gjetjet nga mostrat e marra në kuadër të një Rregulloreje specifike të BE-së për rritjen e kontrolleve të importit. Në vitet e mëparshme, këto mostra përfshiheshin në MANCP. Këto kontrolle kryhen në kufijtë e BE-së dhe përqendrohen në rreziqe të caktuara (p.sh. pesticide ose kontaminim mikrobiologjik), produkte ushqimore dhe vende, të cilat identifikohen nga Shtetet Anëtare si të nevojshme për një monitorim më të afërt.

Në këto raste, ngarkesa ndalet në kufi derisa të jenë të disponueshme rezultatet e laboratorit. Produkti vendoset në tregun e BE-së nëse rezultatet e laboratorit konfirmojnë se produkti i përmbahet rregullave të BE-së.

Nga 39,433 mostra ushqimore të importuara të analizuara në kuadër të këtyre kontrolleve, 38.3% nuk kishin mbetje të matshme, dhe 56.2% kishin mbetje pesticide brenda niveleve të lejuara ligjërisht. Rreth 5.5% tejkaluan kufijtë e BE-së, nga të cilat 3.6% ishin të papërputhshme. Këto lote të papërputhshme u ndaluan të hynin në tregun ushqimor të BE-së.

Burimi: efsa.europa.eu

Mbi 70 juristë nga Durrësi, Elbasani, Berati dhe Shkodra kanë përfunduar trajnime të specializuara, të ofruara nga Qendra Shqiptare për Mbrojtjen e Konsumatorit, mbi kuadrin ligjor që rregullon mbrojtjen e konsumatorit dhe ligjin për ushqimin. Vlen të përmendet se shumë prej këtyre profesionistëve, megjithëse kanë punuar në sektor për gati një dekadë, nuk e kishin zbatuar më parë legjislacionin për mbrojtjen e konsumatorit si bazë ligjore në çështjet e tyre.

“Kur merreshin me ndërprerjet e energjisë elektrike apo me mosmarrëveshje për faturimin, ata shpesh mbështeteshin te Kodi Civil apo te ligji për sektorin e energjisë elektrike, në vend të ligjit për mbrojtjen e konsumatorit”, shpjegoi Ersida Teliti nga Qendra Shqiptare për Mbrojtjen e Konsumatorit.

Këto trajnime janë organizuar në kuadër të projektit të financuar nga BE-ja “Mbështetje për Organizatat e Shoqërisë Civile në Shqipëri në fushën e Mjedisit, Kulturës dhe Sigurisë Ushqimore dhe Mbrojtjes së Konsumatorit”, i hartuar për të nxitur ndërgjegjësim më të madh publik për të drejtat dhe përgjegjësitë e konsumatorëve. Duke mbështetur punën e tri organizatave të mbrojtjes së konsumatorëve – Qendra për Ekselencë “Destiny”, Qendra “Alert” dhe Qendra “Konsumatori Shqiptar” – projekti bashkon tri shtylla kritike të mbrojtjes së konsumatorit në Shqipëri.

Së pari, ai forcon kapacitetin profesional përmes zhvillimit dhe trajnimit të synuar të aftësive. Së dyti, fuqizon qytetarët duke krijuar një linjë komunikimi për të mbledhur ankesat dhe për të garantuar që zëri i tyre të dëgjohet. Së fundmi, nxit ndryshime sistemike duke trajtuar problemet institucionale, duke i referuar ato te sistemi i drejtësisë dhe duke ofruar ndjekje përmes ndihmës ligjore. Së bashku, këto masa përfaqësojnë një qasje gjithëpërfshirëse për mbrojtjen e të drejtave të konsumatorëve dhe për të forcuar llogaridhënien në gjithë sektorin. Ato çojnë përpara përafrimin e Shqipërisë me acquis të BE-së sipas Kapitullit 28 (Mbrojtja e Konsumatorit dhe Shëndetit), duke mbuluar fusha kyçe si mallrat e konsumit dhe garancitë, kushtet e padrejta të kontratës, çmimet, shitja në derë dhe në distancë, marketingu i shërbimeve financiare, kredia konsumatore, reklamimi, praktikat e padrejta, pronësia me kohëndarje, udhëtimet me paketa dhe të drejtat e pasagjerëve.

Forcimi i praktikës ligjore dhe garantimi që të drejtat e konsumatorëve të njihen dhe mbrohen vazhdimisht në kuadër të instrumenteve të duhura legjislative ka qenë një nga rezultatet kryesore të theksuara nga Teliti. Pas trajnimit të juristëve, programi do të shtrihet te gjyqtarët, prokurorët dhe oficerët e policisë gjyqësore, duke garantuar që aktorët kyç brenda sistemit të drejtësisë të njihen me kuadrin ligjor që rregullon sigurinë ushqimore dhe mbrojtjen e konsumatorit.

“Duke u bazuar në dymbëdhjetë vjet përvojë në mbarë Shqipërinë, është e qartë se një trajnim i tillë është shumë i nevojshëm, pasi numri i çështjeve të paraqitura para gjykatave shqiptare në këtë fushë mbetet shumë i kufizuar. Në seancat me oficerët e policisë gjyqësore dhe prokurorët, vëmendje e veçantë do t’i kushtohet ligjit të ushqimit dhe dispozitave përkatëse të Kodit Penal që trajtojnë sigurinë ushqimore. Të dhënat e disponueshme tregojnë se ankesat ose akuzat që kanë arritur në prokurori në përgjithësi kanë të bëjnë me mashtrime, falsifikim të datave të skadimit apo produkte të pasigurta. Edhe në rastet e ankesave të konsumatorëve që lidhen me helmimin, procedurat shpesh janë pushuar. Në fakt, ekziston vetëm një çështje para gjykatave që zbaton drejtpërdrejt ligjin e mbrojtjes së konsumatorit – një mosmarrëveshje individuale që përfshin çështje të kartave të kreditit. Ky mbetet shembulli i vetëm i përdorimit të legjislacionit për mbrojtjen e konsumatorit si bazë ligjore në praktikën gjyqësore shqiptare”, shpjegoi Teliti.

Ajo shtoi se, nga përvoja ka vërejtur boshllëqe të konsiderueshme në zbatimin e ligjit për ushqimin dhe ka njohur nevojën për përgatitje më të fortë në këtë fushë. Për këtë arsye, vendosi ta bëjë fokus qendror të projektit.

Të drejtat e konsumatorëve mbrohen me ligj në të gjithë sektorët, qoftë në lidhje me mallrat thelbësore si uji, perimet, frutat, buka dhe produkte të tjera ushqimore, ashtu edhe me shërbimet, përfshirë bankat, mikpritjen dhe turizmin. Pavarësisht nëse qytetarët blejnë ushqim, veshmbathje apo shërbime aksesi, ata kanë të drejtë për mbrojtje të plotë ligjore dhe mund të kërkojnë dëmshpërblim nëpërmjet gjykatave për t’u siguruar që këto të drejta të mbrohen. Në kuadër të projektit të financuar nga BE-ja “Mbështetje për Organizatat e Shoqërisë Civile në Shqipëri në fushën e Mjedisit, Kulturës dhe Sigurisë Ushqimore dhe Mbrojtjes së Konsumatorit”, tri organizata shqiptare kanë monitoruar politikat, duke advokuar për reforma dhe duke rritur ndërgjegjësimin.

Një anketë me 1.600 të rinj në Gjirokastër, Korçë, Shkodër dhe Tiranë zbuloi se ndërgjegjësimi për mbrojtjen e konsumatorit dhe sigurinë ushqimore mbetet i kufizuar. Ndërsa shumica e të anketuarve mund të identifikonin datat e skadimit, shumë prej tyre kishin vështirësi në interpretimin e vlerave ushqyese ose në të kuptuarit e gjuhës teknike të përdorur në etiketat e produkteve. I kryer nga Qendra për Ekselencë “Destiny”, studimi ofron njohuri të vlefshme mbi perceptimet e qytetarëve për sigurinë ushqimore dhe të drejtat e konsumatorëve.

Gjetjet tregojnë se të rinjtë shpesh mbështeten në burime alternative – veçanërisht mediet sociale – kur informacioni zyrtar është shumë kompleks apo i paarritshëm. Sipas Rudina Lulës, e cila punoi me studimin, këto rezultate po përdoren për të hartuar zgjidhje të synuara që informojnë dhe rrisin ndërgjegjësimin te të rinjtë, ndërkohë që trajtojnë edhe shqetësimet e fermerëve në lidhje me përzgjedhjen e produkteve të sigurta bujqësore për të mbrojtur të korrat nga sëmundjet dhe dëmtuesit.

Si pjesë e projektit, nismat për ndërtimin e kapaciteteve kanë përfshirë një gamë të gjerë palësh të interesuara: fermerë, operatorë biznesi, institucione vendore, të rinj, grupe të margjinalizuara, gazetarë, drejtori veterinare dhe të sigurisë ushqimore, Institutin e Shëndetit Publik dhe autoritetet arsimore. Këto përpjekje kanë kulmuar me krijimin e një platforme dialogu ku aktorë të ndryshëm mblidhen së bashku për të diskutuar sfidat e sigurisë ushqimore, rëndësinë e përafrimit me standardet e BE-së dhe strategjitë praktike për arritjen e tyre.

Në kuadër të projektit, Qendra “Alert” ka punuar për të krijuar një kanal të unifikuar për trajtimin e ankesave të konsumatorëve. Një linjë e gjelbër e dedikuar, e arritshme në numrin 0800 2626, tashmë shërben si pikë qendrore për trajtimin e shqetësimeve në fusha të ndryshme të mbrojtjes së konsumatorit. Sipas Klajdi Tozajt, Qendra “Alert” shpesh ka shkuar përtej pranimit të thjeshtë të ankesave, duke i ndjekur në mënyrë aktive derisa problemet të zgjidhen.

Këto përfshijnë raste kur agjencitë e udhëtimit nuk kanë arritur të përmbushnin paketat e premtuara, pajisjet shtëpiake nuk kanë funksionuar brenda periudhës së garancisë apo subjektet tregtare kanë refuzuar të kthenin kusurin. “Për problemet që na paraqiten, hapi ynë i parë është të përpiqemi t’i zgjidhim drejtpërdrejt, duke garantuar që situata të normalizohet dhe të mbrohen të drejtat e konsumatorëve. Nëse zgjidhja nuk është e mundur, ne e përshkallëzojmë çështjen në institucionin përkatës, duke ofruar një raport me shkrim që përshkruan situatën, bazën ligjore dhe të drejtat specifike që janë shkelur”, shpjegoi Tozaj.

Informacion i përgjithshëm 

Komisioni Evropian ka dhënë grante për të forcuar organizatat e shoqërisë civile në Shqipëri që punojnë në fushat e mjedisit, kulturës, sigurisë ushqimore dhe mbrojtjes së konsumatorit. Programi rrit kapacitetin e OSHC-ve për të monitoruar politikat, për të advokuar për reforma, si dhe për të rritur ndërgjegjësimin publik mbi çështjet e sigurisë ushqimore, veterinare dhe fitosanitare. Ai gjithashtu fuqizon qytetarët për të kërkuar produkte ushqimore të sigurta dhe me cilësi të lartë, ndërsa promovon debatin demokratik, të drejtat themelore dhe barazinë. Duke angazhuar OSHC-të dhe median në mbikëqyrje dhe advokim, nisma nxit pjesëmarrjen qytetare si në nivel vendor ashtu edhe në atë kombëtar. Qëllimi i saj kryesor është të përforcojë rolin e shoqërisë civile në ndërtimin e një shoqërie më pjesëmarrëse, të drejtë dhe demokratike.

Burimi: eeas.europa.eu