Kryesore

Sot, Komisioni Evropian vendosi një gjobë prej 200 milionë eurosh ndaj Temu-s sipas Ligjit për Shërbimet Digjitale (DSA). Kompania dështoi të identifikojë, analizojë dhe vlerësojë me përpikëri rreziqet sistemike të produkteve të paligjshme të ofruara në platformën e saj dhe dëmin e shkaktuar konsumatorëve në Bashkimin Evropian.

Provat në dispozicion të Komisionit tregojnë se konsumatorët në BE kanë shumë gjasa të hasin artikuj të paligjshëm në Temu.

Vlerësimi i rrezikut i Temu për vitin 2024 nuk i përmbush standardet e përcaktuara në DSA:

• • Ai bazohet në informacione të përgjithshme rreth rreziqeve që lidhen me sektorin e tregtisë elektronike në tërësi, dhe jo në prova specifike për shërbimin e Temu, duke përfshirë raportet publike dhe testimet.
  • Ai nënvlerësoi seriozisht sa shpesh konsumatorët e BE-së kanë gjasa të hasin artikuj të paligjshëm. Provat nga një ushtrim blerjesh misterioze i përfshirë në hetimin e Komisionit tregojnë se një përqindje shumë e lartë e karikuesve të përzgjedhur dështoi në testet bazë të sigurisë, ndërsa një përqindje e lartë e lodrave për bebe të testuara paraqiste rreziqe sigurie me ashpërsi mesatare deri të lartë, pasi përmbajnë kimikate që tejkalojnë kufijtë ligjorë të sigurisë ose paraqesin rreziqe mbytjeje për shkak të pjesëve të shkëputshme.
  • Ai nuk vlerësoi si duhet se si dizajni i shërbimit të tij – duke përfshirë sistemet e rekomandimit dhe programet e promovimit të produkteve nga influencues të lidhur – mund të përforconte rreziqet e përhapjes së produkteve të paligjshme.

Sipas DSA-së, Platforma Online Shumë të Mëdha të caktuara janë të detyruara të vlerësojnë me përpikëri rreziqet sistemike të lidhura me shërbimet e tyre dhe të miratojnë masa përkatëse zbutëse.

Gjoba e vendosur sot u llogarit duke marrë parasysh natyrën e shkeljes, rëndësinë e saj në aspektin e përdoruesve të BE-së të prekur, dhe kohëzgjatjen e saj. Moskryerja e vlerësimeve të duhura të rrezikut – një nga themelet e arkitekturës së DSA-së – është një shkelje veçanërisht serioze e DSA-së.

 

Hapat e ardhshëm

Temu ka afat deri më 28 gusht 2026 për të dorëzuar një plan veprimi Komisionit, siç kërkohet nga Neni 75 i DSA-së. Plani duhet të përcaktojë masa për të korrigjuar shkeljen e detyrimeve të tij për vlerësimin e rrezikut. Bordi Evropian për Shërbimet Digjitale do të ketë një muaj nga marrja e planit për të dhënë mendimin e tij. Komisioni do të ketë më pas një muaj tjetër për të miratuar vendimin e tij përfundimtar dhe për të përcaktuar një periudhë të arsyeshme për zbatim.

Mospërmbushja e vendimit për mosrespektim mund të çojë në pagesa periodike gjobitëse. Komisioni vazhdon të angazhohet me Temu për të siguruar përputhshmërinë me vendimin dhe me Rregulloren DSA në përgjithësi.

 

Background 

Më 31 tetor 2024, Komisioni hapi procedura formale kundër Temu, përfshirë detyrimin e tij për të vlerësuar rreziqet sistemike që lidhen me përhapjen e produkteve të paligjshme në shërbimin e tij. Komisioni miratoi gjetjet paraprake në korrik 2025 dhe po i mbyll ato sot me një vendim për mos-përputhje.

Vendimi për mosrespektim i lëshuar sot bazohet, ndër të tjera, në raportet e vlerësimit të rrezikut të Temu-s për vitin 2024 dhe të përkohshme për vitin 2025, në përgjigjet ndaj kërkesave formale të Komisionit për informacion më 28 qershor 2024 dhe 11 tetor 2024, në informacionin e ndarë nga palë të treta dhe në një ushtrim blerjeje misterioze të kryer nga një organizatë testimi e pavarur në emër të Komisionit. Hetimi gjithashtu u mbështet në të dhënat nga autoritetet doganore dhe ato të mbikëqyrjes së tregut të BE-së, të cilat zbuluan shkallë të larta të mos-përputhshmërisë mes produkteve të shitura në Temu në kategoritë e testuara.

“Vlerësimet e rrezikut nuk janë thjesht formalitete – ato janë shtylla kurrizore e DSA-së. Vlerësimi i rrezikut i Temu-s nënvlerëson rreziqet konkrete, i mungon specifikimi, nuk bazohet në prova të forta dhe nuk është gjithëpërfshirës. Ai i lë rregullatorët, përdoruesit dhe publikun në errësirë për shkallën e vërtetë të dëmit të mundshëm që shkaktojnë produktet e paligjshme të shitura në Temu. Tani ka ardhur koha që Temu të përmbushë ligjin.”

Henna Virkkunen, Zëvendëspresidente Ekzekutive për Sovranitetin Teknologjik, Sigurinë dhe Demokracinë

Burimi: ec.europa.eu

Prej disa javësh, Qendra ALERT ka marrë ankesa nga fermerë të ndryshëm për një produt plehërues (pleh kimik, URE), që në pamje duket ndryshe nga produkti i zakonshëm dhe që nuk ka dhënë rendiment në tokat ku është përdorur dhe perimet apo frutat e tyre. Me foto e video, fermerë nga zona të ndryshme të vendit, i janë drejtuar Qendrës ALERT , duke shprehur shqetësimin e tyre për një mashtrim të mundshëm. Bëfej fjalë pikërisht për produktin Ure nga kompania AgroBlend, me numër regjistrimi në Shqipëri 1817/1, datë 13.12.2024, me origjinë Turkmenistan dhe  prodhuar, më saktë ambalazhuar në muajin shkurt 2026.

Në këto kushte, për të mos besuar vetëm pretendimet e fermerëve, Qendra ALERT doli në terren, duke blerë produktin URE nga 4 kompani që zotërojnë tregun shqiptar të produkteve plehëruese, konkretisht Agroblend, Besniku, MBM dhe IAM. Produktet u morën në thasë 25-kilogramësh, për t’u hapur më pas para kamerës dhe për të dërguar mostra në laboratorin e specializuar shtetëror për plehrat kimike (produktet plehëruese) të Qendrës së Transfetimit të Teknologjive Bujqësore (QTTB) në Fushë-Krujë.

Katër mostrat u dërguan në laborator të koduara me numra dhe në konteiner pa shenja identifikuese të kompanive respektive. Pas disa ditësh, QTTB e Fushë-Krujës ktheu Qendrës ALERT rezultatin e analizave, duke konfirmuar zyrtarisht dhe pretendimet e fermerëve: Produkti URE i AgroBlend, i përmendur më sipër, ka vetëm 34.3 % Azot, nga 46 % të deklaruar në ambalazh (thes). Dhe sipas raport-analizës, është me dy ngjyra, si dhe granulare plus kokrrizore. Por, t’i marrim me radhë.

Sipas laboratorit, kampioni me numrin 1, që konkresisht është Besniku SHPK, ka rezultuar me 46.02 % Nivel të Azotit, në ambalazh është i deklaruar 46 %. Gjithashtu, sipas analizës, produkti URE është ngjyrë e bardhë dhe përbërja granulare.

• 
• 

 

Mostra me numrin 2 i përket IAM shpk, sipas QTTB-së, rezulton me 46.37 % Azot, ngjyra e bardhë dhe granulare.

• 
• 

Mostra numër 3, është Ure nga kompania AgroBlend. Sipas laboratorit, paraqet problem në përqindjen e Azotit, si dhe në përbërje e ngjyrë. Raport-analiza e QTTB tregon se produkti në fjalë ka 34.3 % Azot, nga 46 % të deklaruar në etiketë, si dhe është me ngjyra të përziera, e bardhë dhe e verdhë, ndërsa përbërja është granulare dhe kokrrizore, ndryshe nga 3 mostrat tjera. Ky rast përbën një shkelje të rëndë të ligjit për Produktet Pleheruese, Neni 27, si dhe një mashtrim ndaj fermereve, të cilet nuk marrin rendimentin e duhur nga përdorimi i këtij produkti.

• 
• 

Ndërsa mostra numër 4 i përket kompanisë MBM. Rezultati i analizës për nivelin e Azotit është 45.85 %, shumë pak nën deklarimin në etiketë, si dhe ka ngjyrë të bardhë dhe është granulare.

• 
• 

 

Pas këtij investigimi të Qendrës ALERT, rezulton se fermerët shqiptarë dhe ata në Kosovë mashtrohen me cilësinë dhe garancinë që duhet të ofrojnë produktet plehëruese për të dhënë rendimentin e duhur.

Menjëherë pas daljes së rezultatit zyrtar të analizave nga QTTB e Fushë-Krujës, Qendra ALERT njoftoi për këtë situatë në tregun e plehrave kimike Autoritetin Kombëtar të Ushqimit, si institucioni publik që ka detyrë kontrollin e këtij tregu dhe garantimin e cilësisë dhe sigurisë së këtyre produkteve.

Ndërkaq, eksperti i njohur i produkteve plehëruese, imputeve bujqësore dhe ish-punonjës për shumë vite i Autoritetit Kombëtar të Ushqimit dhe Autoritetit Kombëtar të Veterinarisë dhe Mbrojtjes së Bimëve, Z.Arben Shytaj, ka komentuar rezultatet e analizave, sipas të cilit, rasti I Uresë së Agroblen përbën shkelje të hapur të legjislacionit në fuqi, duhen marrë masa, si dhe përbën mashtrim mbi djersën e fermerëve.

Më poshtë, interpretimi i plotë i Z.Shytaj:

“Qëndra Alert më kërkoi të bëja një interpretim të 4 raport-analizave, për 4 produkte plehruese Ure. Ju përgjigja pozitivisht në respekt të fermerit shqiptar dhe eksperiencës time 10-vjeçare si kryeinspektori i parë i kontrollit të plehrave kimike 2000-2006, si inspektor i mbrojtjes se bimëve dhe inputeve bujqësore në AKU, institucion që kontrollon produktet plehruese. Po mundohem të bëjë një analizë tekniko-ligjore të rezultateve, pa patur dijeni as për subjektet importuese.

Aktivitetin e regjistrimit dhe tregëtimit të produkteve plehruese e rregullon ligji nr.17/2020 “Për Plehruese Plehruese” dhe aktet nënligjore në zbatim të tij.

Institucionet përgjegjëse janë Komisioni i Regjistrimit të Produkteve plehruese në MBZHR, përgjegjës për procedurat e regjistrimit dhe AKU me Sektorin e Mbrojtjes së Bimëve dhe Inputeve Bujqësore, përgjegjës për kontrollin e tregëtimit dhe përdorimit të tyre.

Nga 4 analizat e kryera, 3 dalin konform deklarimit në etiketë, 1 del 34.3 % azot (N) nga 46 % deklaruar në etiketë.

Ky rezultat konsiderohet shumë problematik dhe praktikisht jashtë standardit tregëtar,

34:46×100=73.9. Pra, produkti ka vetëm rreth 74% të përmbajtjes së deklaruar.

Nga pikëpamja agronomike; fermeri mashtrohet, sepse merr shumë më pak azot se sa paguan;

Ligjore; produkti konsiderohet jo-konform;

Ekonomike; diferenca është e madhe, jo një devijim teknik normal. Për urenë, zakonisht tolerancat teknike janë shumë të vogla (zakonisht rreth 0.5–1 % absolute sipas standardeve dhe metodave analitike). Kalimi nga 46 % në 34.3 % nuk shpjegohet.

Kjo ngre dyshime për:

falsifikim,

përzierje me materiale inerte,

degradim ekstrem nga ruajtja,

ose produkt që nuk është fare ure.

Në praktikë, një ure tregtare normale zakonisht del:

45–46.5% N.

Dyshime dalin edhe nga fotot e produktit, ngjyra jo e bardhe si e uresë dhe përzierje granulash dhe grimcash.

Bazuar në ligjin nr.17/2020 për produktet plehruese, Neni 27

Veprimtari të ndaluara

Ndalohet prodhimi, importi, vendosja në treg dhe përdorimi:

1. a) i produkteve plehëruese të paregjistruara;
2. b) i produkteve plehëruese me përmbajtje substancash të dëmshme, të cilat mund të përbëjnë

rrezik për sigurinë ose shëndetin e njerëzve, kafshëve ose bimëve ose një rrezik për mjedisin;

1. c) i produkteve plehëruese të falsifikuara;

ç) i produkteve plehëruese të tjetërsuara;

1. d) i produkteve plehëruese me përmbajtje të padeklaruar;
2. dh) i produkteve plehëruese të skaduara.

Ky produkt bie ndesh me:

pikën c) produkt i falsifikuar (dyshohet),

pikën ç) produkt i tjetërsuar.

Ligjërisht veprohet sipas nenit 30 për kundravajtjet administrative me gjobë si dënim kryesor, por edhe me masa plotësuese si bllokim, kthim në origjinë apo asgjesim, sipas vendimit te organit perkates.

Rekomandime:

Të informohet ministria e bujqësisë dhe Aku.

Të dorëzohet dokumentacioni, i krijuar.

Të dorëzohet mostra rezervë.

AKU të hetojë dhe inspektojë subjektin, duke dërguar për analizë mostra rezerve që disponon Qëndra, duke u thelluar analiza edhe për përbërësitë e mundshëm dytësorë, po ashtu dhe mostra të tjera nga inspektimi me indicie“.

Ky është interpretimi i Z.Shytaj dhe rekomandimet e tij. Ndërkohë që një sasi shumë e madhe e kësaj Ureje është përdorur tashmë nga fermerët, të cilët rrezikojnë të mos marrin prodhimin e pritshëm prej tyre, siç e kanë deklaruar dhe vetë ne ankesat që kanë nisur drejt Qendrës ALERT më herët.

Teksa çmimi është dyfishuar për shkak të konfliktit në Lindjen e Mesme dhe femrerët shqiptar përballen me mjaft vështirësi ekonomike, mashtrimi i tyre me cilësinë e produktit është veprim i pandershëm dhe abuziv në kurriz të tyre.

Me poshte gjenden disa video e foto nga ankesat e fermereve prane Qendres ALERT:

• 
• 

© Qendra ALERT

Nga shpërthimi i virusit në anijet e lundrimit te urgjenca e re e Ebolës: si monokultura, bujqësia intensive dhe humbja e “imunitetit ekologjik” hapin rrugën për epidemitë e reja globale.

Ekziston një lidhje midis lajmit për një shpërthim të infeksionit të Ortohantavirusit të Andeve në një anije turistike holandeze dhe bujqësisë intensive. Virusi transmetohet te njerëzit nga një brejtës i vogël që banon në zonat pyjore dhe rurale të atij rajoni, një mjedis që është ndryshuar thellësisht nga aktivitetet njerëzore vitet e fundit.

Episodi ka shkaktuar shqetësim, sepse kujton pandeminë e fundit Covid-19, gjithashtu një zoonozë virale. Por mbi të gjitha është një paralajmërim: kur njeriu thjeshton territorin, duke reduktuar kompleksitetin ekologjik (më pak specie, më pak marrëdhënie, toka të varfëruara), duke ndërprerë vazhdimësinë e habitateve (rrugë, nënndarje, barriera artificiale) ose duke shkaktuar, me vetëdije ose jo, zjarre që shkatërrojnë papritmas vegjetacionin dhe peizazhin e saj dhe peizazhin e saj, patogjenët gjejnë hapësira për t’u përhapur.

Imuniteti i peizazhit

Peizazhi është një mozaik i ekosistemeve, pyjeve, prerive, ligatinave, fushave bujqësore, zonave urbane, të cilat bashkëjetojnë dhe rregullojnë njëra-tjetrën. Imuniteti i peizazhit është aftësia e këtij mozaiku për të kufizuar natyrshëm përhapjen e specieve shtazore që strehojnë patogjenë njerëzorë. Kur aktivitetet njerëzore ndryshojnë ekuilibrin midis ekosistemeve, kjo pengesë natyrore dobësohet dhe për pasojë rrit probabilitetin që kafshët përgjegjëse për zoonozat të zgjerohen, duke favorizuar shfaqjen ose rishfaqjen e infeksioneve.

Peizazhi dhe bujqësia industriale

Humbja e imunitetit të peizazhit është një tipar dallues i territoreve të formuara nga bujqësia industriale e karakterizuar nga bujqësia intensive. Kur kufijtë ekologjikë, si gardhe, vijat e pemëve, kufijtë e fushave dhe korijet, eliminohen dhe fushat reduktohen në sipërfaqe uniforme të destinuara për monokulturë, peizazhi bujqësor humbet biodiversitetin dhe aftësinë për t’u vetërregulluar. Në këto mjedise të thjeshtuara, kafshët përgjegjëse për zoonozat, brejtësit, lakuriqët e natës, zogjtë, mushkonjat, rriqrat, gjejnë kushte të favorshme për t’u përhapur.

Në Itali, një shembull emblematik është zoonoza e Nilit Perëndimor, një infeksion virusi që transmetohet te njerëzit nga mushkonjat që infektohen duke u ushqyer me zogj të egër që janë rezervuarë të virusit. Shpërthimet e përsëritura në Luginën e Po favorizohen nga fushat e ujitura të orizit, të korrat dhe pemishtet e misrit dhe nga rrjeti i dendur i kanaleve dhe rezervuarëve artificialë.

Një shembull tjetër përfaqësohet nga encefaliti i lindur nga rriqrat, i prekur nga brejtësit që janë rezervuarë të virusit dhe nga rriqrat të cilët, duke i parazituar ato, infektohen vetë dhe më pas mund ta transmetojnë virusin te njerëzit. E shpeshtë në Evropën Qendrore-Lindore, është raportuar në Itali në fund të shekullit të kaluar dhe që atëherë është zgjeruar me shpërthime të reja në zonat kodrinore dhe para-alpine. Kjo zoonozë duhet të lidhet me faktin se, në zonat bujqësore të Italisë Veriore ulja e kompleksitetit ekologjik favorizon si rritjen e brejtësve rezervuar, ashtu edhe prevalencën e lartë të virusit te rriqrat.

Blegtortia intensive

Blegtoria gjithashtu mund të përfshihet në përhapjen e zoonozave dhe sistemet e bujqësisë intensive përforcojnë shtrirjen e tyre.

Kafshët sëmuren lehtësisht sepse janë të grumbulluara në stalla të ngushta; ata i përkasin të njëjtës racë dhe për këtë arsye ndajnë cenueshmërinë. Në rastin e lopëve qumështore, brishtësia theksohet nga fakti se, ato mbahen shtatzënë pothuajse vazhdimisht në ato pak vite të jetës të lejuara nga logjika produktiviste e zooteknikës industriale.

Këtyre kushteve i shtohen praktikat që përkeqësojnë më tej rrezikun: ventilimi i detyruar, i cili mund të përhapë aerosolet e infektuara; transporti i shpeshtë, duke lidhur vatrat e largëta; ujërat e zeza, të cilat ushqejnë popullatat vektoriale; insektet dhe artropodët, të cilët transmetojnë patogjenë nga një kafshë në tjetrën; dhe një dietë të bazuar në ushqime me proteina të larta dhe me densitet të lartë energjie, e cila dobëson sistemin imunitar.

Është në këtë kontekst që patogjeni mund të bëjë kapërcimin midis specieve: ai qarkullon midis kafshëve të kultivuara, amplifikohet dhe më në fund gjen rrugën e tij për të infektuar njerëzit.

Ata që punojnë në stalla janë lehtësisht të ekspozuar ndaj patogjenëve përmes rrugëve të ndryshme, aerosoleve, sekrecioneve, kufomave ose vektorëve të insekteve. Konsumatorët, nga ana tjetër, janë më shpesh të ekspozuar ndaj infeksioneve bakteriale nëpërmjet ushqimeve të kontaminuara. Këto infeksione, edhe pse të shpeshta, janë më pak serioze se ato virale, sepse në shumicën e rasteve mund të trajtohen me antibiotikë. Megjithatë, përdorimi masiv i antibiotikëve për të trajtuar kafshët dhe njerëzit po nxit përhapjen e rezistencës ndaj antibiotikëve, një problem në rritje i shëndetit publik.

Rasti i lopës së çmendur

Nuk duhet harruar sepse ishte një nga rastet më emblematike dhe shqetësuese të zoonozës. Ajo u shkaktua nga një praktikë zooteknike, e cila pretendonte se “rriste prodhimin” duke detyruar ushqimin e bagëtive me ushqim të lartë proteinik me origjinë shtazore, duke i shndërruar kështu barngrënësit në mishngrënës dhe mishngrënës të vetvetes. Një djall industrial që shkaktoi shpërthime, për fat të mirë sporadike, të variantit të sëmundjes Creutzfeldt-Jakob (vCJD) te njerëzit. Por, ishte një masakër e vërtetë për miliona kafshë të vrarë për të korrigjuar një gabim krejtësisht njerëzor, rezultat i një sistemi prodhimi që kishte tejkaluar çdo kufi biologjik dhe të arsyeshëm.

Epidemitë e mëdha në bujqësinë intensive dhe rreziku për njerëzit

Dekadat e fundit janë me dhjetra sëmundje që kanë dëmtuar rëndë bujqësinë e kanë rrezikuar njerëzit. Bëhet fjalë për sëmundje/patogjenë si BSE, Gripi I Shpendëve, Murtaja Afrikane e Derrave, apo sëmundja e këmbëve dhe gojës FMDV (virusi ARN).

Ajo që është thënë deri më tani vërteton vlefshmërinë e parimit Një Shëndet, të evokuar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH). Shëndeti ynë varet nga ai i kafshëve dhe i ekosistemeve, duke përfshirë agro-ushqimin. Kur rritet bujqësia, peizazhet humbasin biodiversitetin dhe ekosistemet degradohen, kushtet e jetesës së bimëve dhe kafshëve përkeqësohen dhe rritet probabiliteti që një patogjen, virus, bakter, prion ose parazit të gjejë rrugën drejt nesh.

Ebola

A duhet të presim një përhapje në rritje të zoonozave? Nëse nuk e ndryshojmë kursin, ka të ngjarë. Tendenca tashmë është duke u zhvilluar dhe “gishti i kryqëzuar” nuk është një strategji shëndetësore. Për më tepër, ditët e fundit ka një shpërthim të ri të Ebolës në Afrikën Qendrore, një zoonozë virale e transmetuar te njerëzit veçanërisht nga lakuriqët e natës frutash, aq domethënëse sa ka shtyrë OBSH-në të shpallë një emergjencë të shëndetit publik me rëndësi ndërkombëtare.

Nëse duam të parandalojmë ortohantavirusin e Andeve (Hantavirus) ose ndonjë patogjen tjetër që të shkaktojë epidemi të reja, duhet të angazhohemi të gjithë ne, në mënyrën tonë të vogël dhe politikanët në institucionet publike, për të rindërtuar atë që po gërryejmë: aftësinë e peizazheve për të na mbrojtur.

Nuk është një detyrë margjinale. Është një detyrë publike, siç na e ka kujtuar prej vitesh edhe OBSH-ja, e cila e konsideron mbrojtjen e ekosistemeve pjesë përbërëse të parandalimit. Megjithatë, për fat të keq, ka pak për të shpresuar nga politikanët që aktualisht kanë në dorë fatin e botës. Ata synojnë të shfrytëzojnë gjithnjë e më shumë depozitat e naftës dhe karbonit, të mohojnë ndryshimet klimatike dhe po delegjitimojnë institucionet që janë thelbësore për shëndetin publik, si vetë OBSH, Agjencia Amerikane për Mbrojtjen e Mjedisit (EPA) dhe Instituti Kombëtar i Shëndetit (NIH), institucioni kryesor federal amerikan për kërkimet biomjekësore. Nga ana tjetër, industritë kimike këmbëngulin, për interesa biznesi, në nevojën për të ushtruar bujqësi intensive për të ushqyer botën, kur në vend të kësaj shkenca ka pranuar tashmë se me agroekologji është e mundur të prodhohet ushqimi që i nevojitet njerëzimit pa e sëmurë planetin.

Qendra ALERT

Burimi: https://ilfattoalimentare.it/hantavirus-aviaria-ebola-cibo-industriale-diventa-minaccia-salute.html