Komiteti Shkencor Norvegjez për Ushqimin dhe Mjedisin (VKM) ka vlerësuar nëse ekspozimi ndaj nitratit, nitritit dhe nitrosaminave në ushqim mund të paraqesë një rrezik shëndetësor për popullsinë norvegjeze. Sfondi
Nitrati dhe nitriti ndodhen natyrshëm në ushqim, veçanërisht në perime dhe përdoren si aditivë ushqimorë në produkte të caktuara sepse pengojnë rritjen e baktereve dhe në këtë mënyrë rrisin afatin e ruajtjes. Nitrati lejohet të përdoret, për shembull, në lloje të caktuara djathi, mishi dhe peshku, ndërsa nitriti lejohet në lloje të caktuara të mishit të përpunuar.
Nitrati mund të shndërrohet në nitrit si në ushqim ashtu edhe në trup. Nivelet e larta të nitritit në gjak mund të çojnë në methemoglobinemi, një gjendje në të cilën aftësia e trupit për të transportuar oksigjenin zvogëlohet. Kjo gjendje është e rrallë, por serioze. Nitriti mund të reagojë me aminat që ndodhin natyrshëm për të formuar nitrosamina, disa prej të cilave janë kancerogjene.
Ky vlerësim u porosit nga Autoriteti Norvegjez i Sigurisë Ushqimore, i cili kërkoi një vlerësim nëse ekspozimi ndaj këtyre substancave mund të paraqesë një rrezik shëndetësor për grupe të ndryshme të popullsisë. Ata, gjithashtu kërkuan më shumë njohuri se si ndryshimet në dietë mund të ndikojnë në ekspozimin ndaj nitrateve dhe nitriteve. Metodat
VKM ka vlerësuar se sa nitrat, nitrit dhe nitrosamina jemi të ekspozuar nga ushqimi dhe pijet, dhe sa nitrit dhe nitrosamina formohen në trup. Për më tepër, ne kemi vlerësuar nëse nivelet e vlerësuara mund të përbëjnë një rrezik për shëndetin.
Gjetjet
Ekspozimi ndaj nitriteve dhe nitrosaminave në popullsinë norvegjeze është në një nivel të krahasueshëm me vendet e tjera evropiane.
Perimet ishin burimi kryesor i ekspozimit ndaj nitrateve në dietë për shumicën e grupmoshave. Sinteza endogjene e nitriteve nga nitratet ishte deri në pesë herë më e lartë se ekspozimi i vlerësuar ndaj nitriteve nga ushqimi.
Mishi dhe produktet e mishit ishin burimet kryesore të nitriteve në dietë.
Mishi dhe produktet e mishit ishin burimet kryesore të nitrosaminave në dietë.
VKM arrin në përfundimin se;
Rreziku i lidhur me nitritin nga ushqimi është i ulët për shumicën e njerëzve në nivele tipike të marrjes, por në nivele të larta të marrjes, dhe kur përfshihet prodhimi i vetë trupit nga nitratet, ekspozimi total mund të paraqesë një rrezik të efekteve negative shëndetësore në disa grupmosha.
Sasia e nitrosaminave ndaj të cilave ekspozohemi jep arsye për shqetësim për një rritje të incidencës së kancerit në popullatë.
VKM thekson se, vlerësimi i rrezikut shoqërohet me pasiguri, veçanërisht për shkak të të dhënave të kufizuara mbi shfaqjen e nitratit, nitritit dhe nitrosaminave në ushqim. Kjo pasiguri do të thotë që nivelet e nitritit dhe nitrosaminave ka të ngjarë të nënvlerësohen.
Sistemi RAPEX i Komisionit Evropian ka njoftuar heqjen nga tregu të dy lepurushëve prej pellushi të rrjetit të dyqaneve Flying Tiger Copenhagen, i cili gjendet me disa pika edhe në Shqipëri. Më 1 maj, Irlanda ka marrë masa për heqjen nga tregu të këtyre pellushëve, duke bërë konsumatorët që i kanë blerë t’i kthejnë. Risku potencial qëndron te fakti se gjymtyrët e pellushit janë lehtësisht të shkëputshme, cka e bën të lehtë për një fëmijë të vogël të fusë në gojë mbushjen, që mund të cojë në mbytje.
Ndërkohë, e pyetur nga Qendra ALERT, kompania Flying Tiger Copenhagen në Shqipëri u shpreh se këto produkte nuk kanë ardhur në tregun tonë.
“Për korrektësi ndaj konsumatorëve, dëshirojmë të sqarojmë se produkti i përmendur nuk ka qenë pjesë e koleksionit të Flying Tiger Copenhagen në Shqipëri dhe nuk ka qenë i disponueshëm për shitje në tregun shqiptar. Flying Tiger Copenhagen ndjek procedura strikte të sigurisë së produkteve dhe monitoron vazhdimisht përputhshmërinë e produkteve me standardet ndërkombëtare të sigurisë. Në raste të tilla, ne veprojmë në mënyrë proaktive, duke komunikuar menjëherë me autoritetet përkatëse dhe duke marrë masat e nevojshme për të garantuar sigurinë e konsumatorëve”, njofton kompania në Shqipëri.
Gjatë fundjavës, Ministria e Shëndetësisë raportoi tre tërheqje të reja produktesh. Këto kanë të bëjnë me kubet e akullit të markës ‘Blues’ nga Eurospin dhe sallam venecian të markës ‘La Fattoria di MD’ për shkak të një rreziku mikrobiologjik, dhe me mango të markës ‘F.lli Orsero’ nga Peruja për shkak të një rreziku kimik.
Tërheqja e akullit të Eurospin
Siç u përmend, Ministria ka publikuar tërheqjen nga operatori të një lote kubikësh akulli me markën Blues nga Eurospin. Arsyeja e përmendur në njoftimin e tërheqjes është prania e enterokokëve mbi kufijtë e lejuar (Dekretligji 18/2023). Produkti në fjalë shitet në pako 1 kg me numër serie B1304026 dhe datën e skadencës 13/04/2028.
Kompania Premium Italia Srl prodhoi kubet e akullit për Eurospin Italia Spa. Fabrika e prodhimit ndodhet në 28 Via A. Tommaso, në Quarto d’Altino, në qytetin metropolit të Venecias.
Tërheqja e sallamit venecian të La Fattoria di MD
Ministria e Shëndetësisë ka nxjerrë gjithashtu një njoftim nga prodhuesi për tërheqjen e një lote sallam venecian me markën La Fattoria MD. Arsyeja e dhënë, në këtë rast, është prania e Salmonella spp. Produkti në fjalë shitet në pako 600-gramëshe me numrin e lotit 716 dhe datën e skadencës 29/08/2026.
Saven Srl prodhoi sallam venecian që është tërhequr në emër të MD Spa. Njësi prodhimi ndodhet në 158 Via Trieste, Zanè, në provincën e Vicenza-s (shënimi i identifikimit EC IT 1255 M).
Tërheqja e mangove F.lli Orsero
Së fundi, Ministria ka raportuar tërheqjen nga ana e prodhuesit të pesë serive mangove të varietetit Kent nën markën F.lli Orsero. Këtë herë, arsyeja e përmendur në njoftimin e tërheqjes është prania e mbetjeve të insekticidit neonikotinoid tiametoksam në masë të tepërt mbi kufijtë ligjorë. Produkti në fjalë është pjesë e serive të prodhimit me datat 24/04/2026, 25/04/2026, 26/04/2026, 27/04/2026 dhe 28/04/2026.
Servinca Export S.A.C. furnizoi me mangot e tërhequra nga tregu kompaninë Fruttital Srl, pjesë e Grupit Orsero. Fabrika ndodhet në Jr. Ladislao Espinar 393, në Chimbote, Peru.
Si masë paraprake, konsumatorëve u këshillohet të mos konsumojnë produktet me numrat e serisë të përmendura më sipër. Konsumatorët që mund të jenë në zotërim të produkteve të tërhequra mund t’i kthejnë në dyqanin ku i kanë blerë.
Që nga 1 janari 2026, Il Fatto Alimentare ka raportuar 103 tërheqje dhe heqje nga tregu, me gjithsej 228 produkte nga kompani dhe marka të ndryshme.
Autoriteti Kombëtar i Ushqimit rinis kontrollet zyrtare dhe aktivitetin normal, pas pezullimit 11-mujor, që nga korriku 2025. Ministri i Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural, Andis Salla ka urdhëruar rifillimin e kontrolleve normale nga AKU. Me anë të një urdhëri të firmosur prej tij, është shfuqizuar Urdhri Nr.650, datë 03.07.2025 “Për Ushtrimin e Aktivitetit nga AKU”, të firmosur nga ministrja e asaj kohe, Anila Denaj. Kjo e fundit e vendosi këtë masë, menjëherë pasi Kryeministri Rama deklaroi nga Cerriku, se “AKU duhet të pezullohet, pasi bëm më shumë sarar se punë”. Për afro 11 muaj, puna e AKU është reduktuar, ndërsa më 18 maj 2026, Ministri Salla urdhëroi shfqëzimin e urdhrit të paraardhëses së saj.
Në atë kohë, Denaj deklasoi ndër të tjera se, “në reagim të menjëhershëm dhe duke marrë në konsideratë një rritje të ndjeshme të ankesave të subjekteve të lidhura me ushqimin, dhe sjelljën në bazë të ankesave të trupës inspektuese të AKU- së, mungesës së pajustifikuar të planeve të tyre operacionale, përgatitjen për zbatimin e plotë të ligjit për inspektimet në Republikën e Shqipërisë. Për të garantuar transparencë kam urdhëruar pezullimin e ushtrimit të aktivitetit të inspektimeve pa planifikim paraprak dhe atyre të pa miratuara”.
Sistemi RASFF i Komisionit Evropian ka njoftuar heqjen nga tregu të cokollatave nga Kosova të kompanisë Kamilla, të cilat janë eksportuar në disa vende anëtare të BE. Më 21 maj, Suedia ka marrë masa për heqjen nga marketet të çokollatave të prodhuara në Kosovë, pasi dyshohet se në përbërje të tyre ka dhe përmbajtje qumështi, si dhe është konsideruar si risk potencial. Kontrollet janë bërë në markete, ndërsa ALERT është dërguar dhe në RASFF. Bëhet fjalë për produktin “çokollata me mbushje kremi dhe kakao”, për të cilin janë njoftuar dhe Gjermania e Holanda, për arsye se është eksportuar dhe në këto dy shtete, përveç Suedisë.
Sot, Komisioni Evropian vendosi një gjobë prej 200 milionë eurosh ndaj Temu-s sipas Ligjit për Shërbimet Digjitale (DSA). Kompania dështoi të identifikojë, analizojë dhe vlerësojë me përpikëri rreziqet sistemike të produkteve të paligjshme të ofruara në platformën e saj dhe dëmin e shkaktuar konsumatorëve në Bashkimin Evropian.
Provat në dispozicion të Komisionit tregojnë se konsumatorët në BE kanë shumë gjasa të hasin artikuj të paligjshëm në Temu.
Vlerësimi i rrezikut i Temu për vitin 2024 nuk i përmbush standardet e përcaktuara në DSA:
Ai bazohet në informacione të përgjithshme rreth rreziqeve që lidhen me sektorin e tregtisë elektronike në tërësi, dhe jo në prova specifike për shërbimin e Temu, duke përfshirë raportet publike dhe testimet.
Ai nënvlerësoi seriozisht sa shpesh konsumatorët e BE-së kanë gjasa të hasin artikuj të paligjshëm. Provat nga një ushtrim blerjesh misterioze i përfshirë në hetimin e Komisionit tregojnë se një përqindje shumë e lartë e karikuesve të përzgjedhur dështoi në testet bazë të sigurisë, ndërsa një përqindje e lartë e lodrave për bebe të testuara paraqiste rreziqe sigurie me ashpërsi mesatare deri të lartë, pasi përmbajnë kimikate që tejkalojnë kufijtë ligjorë të sigurisë ose paraqesin rreziqe mbytjeje për shkak të pjesëve të shkëputshme.
Ai nuk vlerësoi si duhet se si dizajni i shërbimit të tij – duke përfshirë sistemet e rekomandimit dhe programet e promovimit të produkteve nga influencues të lidhur – mund të përforconte rreziqet e përhapjes së produkteve të paligjshme.
Sipas DSA-së, Platforma Online Shumë të Mëdha të caktuara janë të detyruara të vlerësojnë me përpikëri rreziqet sistemike të lidhura me shërbimet e tyre dhe të miratojnë masa përkatëse zbutëse.
Gjoba e vendosur sot u llogarit duke marrë parasysh natyrën e shkeljes, rëndësinë e saj në aspektin e përdoruesve të BE-së të prekur, dhe kohëzgjatjen e saj. Moskryerja e vlerësimeve të duhura të rrezikut – një nga themelet e arkitekturës së DSA-së – është një shkelje veçanërisht serioze e DSA-së.
Hapat e ardhshëm
Temu ka afat deri më 28 gusht 2026 për të dorëzuar një plan veprimi Komisionit, siç kërkohet nga Neni 75 i DSA-së. Plani duhet të përcaktojë masa për të korrigjuar shkeljen e detyrimeve të tij për vlerësimin e rrezikut. Bordi Evropian për Shërbimet Digjitale do të ketë një muaj nga marrja e planit për të dhënë mendimin e tij. Komisioni do të ketë më pas një muaj tjetër për të miratuar vendimin e tij përfundimtar dhe për të përcaktuar një periudhë të arsyeshme për zbatim.
Mospërmbushja e vendimit për mosrespektim mund të çojë në pagesa periodike gjobitëse. Komisioni vazhdon të angazhohet me Temu për të siguruar përputhshmërinë me vendimin dhe me Rregulloren DSA në përgjithësi.
Background
Më 31 tetor 2024, Komisioni hapi procedura formale kundër Temu, përfshirë detyrimin e tij për të vlerësuar rreziqet sistemike që lidhen me përhapjen e produkteve të paligjshme në shërbimin e tij. Komisioni miratoi gjetjet paraprake në korrik 2025 dhe po i mbyll ato sot me një vendim për mos-përputhje.
Vendimi për mosrespektim i lëshuar sot bazohet, ndër të tjera, në raportet e vlerësimit të rrezikut të Temu-s për vitin 2024 dhe të përkohshme për vitin 2025, në përgjigjet ndaj kërkesave formale të Komisionit për informacion më 28 qershor 2024 dhe 11 tetor 2024, në informacionin e ndarë nga palë të treta dhe në një ushtrim blerjeje misterioze të kryer nga një organizatë testimi e pavarur në emër të Komisionit. Hetimi gjithashtu u mbështet në të dhënat nga autoritetet doganore dhe ato të mbikëqyrjes së tregut të BE-së, të cilat zbuluan shkallë të larta të mos-përputhshmërisë mes produkteve të shitura në Temu në kategoritë e testuara.
“Vlerësimet e rrezikut nuk janë thjesht formalitete – ato janë shtylla kurrizore e DSA-së. Vlerësimi i rrezikut i Temu-s nënvlerëson rreziqet konkrete, i mungon specifikimi, nuk bazohet në prova të forta dhe nuk është gjithëpërfshirës. Ai i lë rregullatorët, përdoruesit dhe publikun në errësirë për shkallën e vërtetë të dëmit të mundshëm që shkaktojnë produktet e paligjshme të shitura në Temu. Tani ka ardhur koha që Temu të përmbushë ligjin.”
Henna Virkkunen, Zëvendëspresidente Ekzekutive për Sovranitetin Teknologjik, Sigurinë dhe Demokracinë
Prej disa javësh, Qendra ALERT ka marrë ankesa nga fermerë të ndryshëm për një produt plehërues (pleh kimik, URE), që në pamje duket ndryshe nga produkti i zakonshëm dhe që nuk ka dhënë rendiment në tokat ku është përdorur dhe perimet apo frutat e tyre. Me foto e video, fermerë nga zona të ndryshme të vendit, i janë drejtuar Qendrës ALERT , duke shprehur shqetësimin e tyre për një mashtrim të mundshëm. Bëfej fjalë pikërisht për produktin Ure nga kompania AgroBlend, me numër regjistrimi në Shqipëri 1817/1, datë 13.12.2024, me origjinë Turkmenistan dhe prodhuar, më saktë ambalazhuar në muajin shkurt 2026.
Në këto kushte, për të mos besuar vetëm pretendimet e fermerëve, Qendra ALERT doli në terren, duke blerë produktin URE nga 4 kompani që zotërojnë tregun shqiptar të produkteve plehëruese, konkretisht Agroblend, Besniku, MBM dhe IAM. Produktet u morën në thasë 25-kilogramësh, për t’u hapur më pas para kamerës dhe për të dërguar mostra në laboratorin e specializuar shtetëror për plehrat kimike (produktet plehëruese) të Qendrës së Transfetimit të Teknologjive Bujqësore (QTTB) në Fushë-Krujë.
Katër mostrat u dërguan në laborator të koduara me numra dhe në konteiner pa shenja identifikuese të kompanive respektive. Pas disa ditësh, QTTB e Fushë-Krujës ktheu Qendrës ALERT rezultatin e analizave, duke konfirmuar zyrtarisht dhe pretendimet e fermerëve: Produkti URE i AgroBlend, i përmendur më sipër, ka vetëm 34.3 % Azot, nga 46 % të deklaruar në ambalazh (thes). Dhe sipas raport-analizës, është me dy ngjyra, si dhe granulare plus kokrrizore. Por, t’i marrim me radhë.
Sipas laboratorit, kampioni me numrin 1, që konkresisht është Besniku SHPK, ka rezultuar me 46.02 % Nivel të Azotit, në ambalazh është i deklaruar 46 %. Gjithashtu, sipas analizës, produkti URE është ngjyrë e bardhë dhe përbërja granulare.
Mostra me numrin 2 i përket IAM shpk, sipas QTTB-së, rezulton me 46.37 % Azot, ngjyra e bardhë dhe granulare.
Mostra numër 3, është Ure nga kompania AgroBlend. Sipas laboratorit, paraqet problem në përqindjen e Azotit, si dhe në përbërje e ngjyrë. Raport-analiza e QTTB tregon se produkti në fjalë ka 34.3 % Azot, nga 46 % të deklaruar në etiketë, si dhe është me ngjyra të përziera, e bardhë dhe e verdhë, ndërsa përbërja është granulare dhe kokrrizore, ndryshe nga 3 mostrat tjera. Ky rast përbën një shkelje të rëndë të ligjit për Produktet Pleheruese, Neni 27, si dhe një mashtrim ndaj fermereve, të cilet nuk marrin rendimentin e duhur nga përdorimi i këtij produkti.
Ndërsa mostra numër 4 i përket kompanisë MBM. Rezultati i analizës për nivelin e Azotit është 45.85 %, shumë pak nën deklarimin në etiketë, si dhe ka ngjyrë të bardhë dhe është granulare.
Pas këtij investigimi të Qendrës ALERT, rezulton se fermerët shqiptarë dhe ata në Kosovë mashtrohen me cilësinë dhe garancinë që duhet të ofrojnë produktet plehëruese për të dhënë rendimentin e duhur.
Menjëherë pas daljes së rezultatit zyrtar të analizave nga QTTB e Fushë-Krujës, Qendra ALERT njoftoi për këtë situatë në tregun e plehrave kimike Autoritetin Kombëtar të Ushqimit, si institucioni publik që ka detyrë kontrollin e këtij tregu dhe garantimin e cilësisë dhe sigurisë së këtyre produkteve.
Arben Shytaj
Ndërkaq, eksperti i njohur i produkteve plehëruese, imputeve bujqësore dhe ish-punonjës për shumë vite i Autoritetit Kombëtar të Ushqimit dhe Autoritetit Kombëtar të Veterinarisë dhe Mbrojtjes së Bimëve, Z.Arben Shytaj, ka komentuar rezultatet e analizave, sipas të cilit, rasti I Uresë së Agroblen përbën shkelje të hapur të legjislacionit në fuqi, duhen marrë masa, si dhe përbën mashtrim mbi djersën e fermerëve.
Më poshtë, interpretimi i plotë i Z.Shytaj:
“Qëndra Alert më kërkoi të bëja një interpretim të 4 raport-analizave, për 4 produkte plehruese Ure. Ju përgjigja pozitivisht në respekt të fermerit shqiptar dhe eksperiencës time 10-vjeçare si kryeinspektori i parë i kontrollit të plehrave kimike 2000-2006, si inspektor i mbrojtjes se bimëve dhe inputeve bujqësore në AKU, institucion që kontrollon produktet plehruese. Po mundohem të bëjë një analizë tekniko-ligjore të rezultateve, pa patur dijeni as për subjektet importuese.
Aktivitetin e regjistrimit dhe tregëtimit të produkteve plehruese e rregullon ligji nr.17/2020 “Për Plehruese Plehruese” dhe aktet nënligjore në zbatim të tij.
Institucionet përgjegjëse janë Komisioni i Regjistrimit të Produkteve plehruese në MBZHR, përgjegjës për procedurat e regjistrimit dhe AKU me Sektorin e Mbrojtjes së Bimëve dhe Inputeve Bujqësore, përgjegjës për kontrollin e tregëtimit dhe përdorimit të tyre.
Nga 4 analizat e kryera, 3 dalin konform deklarimit në etiketë, 1 del 34.3 % azot (N) nga 46 % deklaruar në etiketë.
Ky rezultat konsiderohet shumë problematik dhe praktikisht jashtë standardit tregëtar,
34:46×100=73.9. Pra, produkti ka vetëm rreth 74% të përmbajtjes së deklaruar.
Nga pikëpamja agronomike; fermeri mashtrohet, sepse merr shumë më pak azot se sa paguan;
Ligjore; produkti konsiderohet jo-konform;
Ekonomike; diferenca është e madhe, jo një devijim teknik normal. Për urenë, zakonisht tolerancat teknike janë shumë të vogla (zakonisht rreth 0.5–1 % absolute sipas standardeve dhe metodave analitike). Kalimi nga 46 % në 34.3 % nuk shpjegohet.
Kjo ngre dyshime për:
falsifikim,
përzierje me materiale inerte,
degradim ekstrem nga ruajtja,
ose produkt që nuk është fare ure.
Në praktikë, një ure tregtare normale zakonisht del:
45–46.5% N.
Dyshime dalin edhe nga fotot e produktit, ngjyra jo e bardhe si e uresë dhe përzierje granulash dhe grimcash.
Bazuar në ligjin nr.17/2020 për produktet plehruese, Neni 27
Veprimtari të ndaluara
Ndalohet prodhimi, importi, vendosja në treg dhe përdorimi:
a) i produkteve plehëruese të paregjistruara;
b) i produkteve plehëruese me përmbajtje substancash të dëmshme, të cilat mund të përbëjnë
rrezik për sigurinë ose shëndetin e njerëzve, kafshëve ose bimëve ose një rrezik për mjedisin;
c) i produkteve plehëruese të falsifikuara;
ç) i produkteve plehëruese të tjetërsuara;
d) i produkteve plehëruese me përmbajtje të padeklaruar;
dh) i produkteve plehëruese të skaduara.
Ky produkt bie ndesh me:
pikën c) produkt i falsifikuar (dyshohet),
pikën ç) produkt i tjetërsuar.
Ligjërisht veprohet sipas nenit 30 për kundravajtjet administrative me gjobë si dënim kryesor, por edhe me masa plotësuese si bllokim, kthim në origjinë apo asgjesim, sipas vendimit te organit perkates.
Rekomandime:
Të informohet ministria e bujqësisë dhe Aku.
Të dorëzohet dokumentacioni, i krijuar.
Të dorëzohet mostra rezervë.
AKU të hetojë dhe inspektojë subjektin, duke dërguar për analizë mostra rezerve që disponon Qëndra, duke u thelluar analiza edhe për përbërësitë e mundshëm dytësorë, po ashtu dhe mostra të tjera nga inspektimi me indicie“.
Ky është interpretimi i Z.Shytaj dhe rekomandimet e tij. Ndërkohë që një sasi shumë e madhe e kësaj Ureje është përdorur tashmë nga fermerët, të cilët rrezikojnë të mos marrin prodhimin e pritshëm prej tyre, siç e kanë deklaruar dhe vetë ne ankesat që kanë nisur drejt Qendrës ALERT më herët.
Teksa çmimi është dyfishuar për shkak të konfliktit në Lindjen e Mesme dhe femrerët shqiptar përballen me mjaft vështirësi ekonomike, mashtrimi i tyre me cilësinë e produktit është veprim i pandershëm dhe abuziv në kurriz të tyre.
Me poshte gjenden disa video e foto nga ankesat e fermereve prane Qendres ALERT:
Kanë nisur këtë të hënë aplikimet për Skemën Kombëtare të Mbështetjes në Bujqësi, ndërsa fermerët dhe blegtorët do të kenë afat deri më 25 qershor për të përfituar nga fondi prej 5.2 miliardë lekësh i vënë në dispozicion nga qeveria.
Ministri i Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural, Andis Salla, deklaroi se vetëm brenda pak orësh nga hapja e aplikimeve janë regjistruar rreth 5 mijë kërkesa, duke e cilësuar interesin si shumë të lartë.
“Para se të vija këtu mora një shifër dhe deri tani ka 5 mijë fermerë që janë online duke aplikuar. Në një kohë shumë të shkurtër ka shumë interes”, u shpreh Salla gjatë konferencës për mediat.
Sipas ministrit, aplikimet mund të kryhen online ose pranë agropikave në të gjithë vendin. Skema përfshin 12 masa mbështetëse, ku 9 prej tyre janë financime direkte për sektorë si blegtoria, bletaria, fermat organike, kontrolli biologjik, serrat dhe peshkimi, ndërsa 3 masa të tjera lidhen me investimet për fermerët e rinj, ndërtimin e stanëve dhe blerjen e makinerive moderne.
Lajmi për hapjen e aplikimeve u bë publik edhe nga kryeministri Edi Rama, i cili e cilësoi skemën si një tjetër hap konkret në mbështetje të prodhimit vendas dhe zhvillimit të qëndrueshëm të bujqësisë shqiptare.
“Një tjetër hap konkret për të mbështetur prodhimin vendas, formalizimin dhe zhvillimin e qëndrueshëm të bujqësisë shqiptare”, shkroi Rama në rrjetet sociale.
Ministri i Bujqësisë, Andis Salla, u bëri thirrje fermerëve që të aplikojnë përmes portalit e-Albania për të përfituar nga 12 masat mbështetëse.
“Së bashku krijuam skemën kombëtare. Është koha të aplikoni për 12 masa mbështetëse. Më 25 maj hapim thirrjen kombëtare, apliko”, deklaroi Salla.
Një nga prioritetet e kësaj skeme, sipas Sallës, është bashkimi i fermerëve në shoqëri bujqësore apo modele bashkëpunimi përmes bashkive. Ministri tha se deri tani janë përfshirë 26 bashki dhe 334 fermerë në modele të tilla bashkëpunimi.
Ai argumentoi se fermerët që bashkëpunojnë kanë më shumë mundësi për të ulur kostot dhe për të rritur fitimet, por edhe për të përfituar financime nga fondet e Bashkimit Europian.
“Kur fermeri prodhon dhe shet i vetëm, shpesh përballet me kosto më të larta dhe çmime më të ulëta. Ndërsa në bashkëpunimet e shoqërive bujqësore kemi akses dhe mundësi që potenciali të jetë më i madh, por edhe mbulimi ndaj Skemës Kombëtare, të cilën ne e kemi vënë në dispozicion, është 100% i mbulimit të masës që ne kemi vendosur”, deklaroi ministri.
Skema e këtij viti synon të mbështesë më shumë fermat e vogla, ndërsa janë lehtësuar kriteret për përfitim. Për blegtorët është përgjysmuar numri minimal i krerëve që nevojiten për të marrë subvencion.
Për tufat e gjedhit, financimi rritet në 12 mijë lekë për krerë për fermat me jo më pak se 5 lopë, nga 10 mijë lekë që ishte më parë për fermat me minimumi 10 krerë. Ndërsa tek të imtat financimi është rritur nga 1200 lekë në 1500 lekë për krerë për tufa jo më të vogla se 50 krerë, nga 100 krerë që ka qenë me skemën e vjetër.
Për herë të parë mbështetje financiare do të ketë edhe për dosat, me 7 mijë lekë për krerë për fermat me minimumi 5 krerë. Ndërkohë, për bletarinë subvencioni dyfishohet në 20 mijë lekë për zgjua për fermat me të paktën 25 koshere, nga 50 që ishte kushti deri vitin e kaluar.
Skema e re ka hequr naftën pa taksa për fermerët. Ministria e Bujqësisë argumenton se kjo skemë nuk ka funksionuar plotësisht dhe ka pasur raste abuzimi.
Një tjetër ndryshim lidhet me faturimin e produkteve bujqësore. Fermerët duhet të pajisen me faturë nga grumbulluesit apo agroturizmat kur shesin produktet, në mënyrë që të përfitojnë kompensimin 10%, i cili nis nga 1 korriku.
Masat direkte të mbështetjes përfshijnë:
Tufën bazë të matrikuluar të gjedhit
Tufën bazë të matrikuluar të imtave
Mbarështimin e bletarisë
Tufën bazë të matrikuluar të dosave dhe/ose paradosave
Kontrollin biologjik të dëmtuesve në sera dhe tunele plastike
Fermat organike
Implementimin dhe certifikimin Global GAP
Mbështetjen për sipërfaqet e mbjella
Ripopullimin e peshkimit në ujërat e brendshme
Ndërsa masat e investimit përfshijnë:
Mbështetje për fermerët e rinj
Ndërtim dhe rikonstruksion stanesh
Pajisje, makineri dhe mjete për mekanizimin dhe modernizimin e proceseve të punës.
Salla foli edhe për eksportet bujqësore, duke komentuar rënien me afro 5 mijë tonë në katërmujorin e parë të vitit. Sipas tij, përveç ndikimit nga përmbytjet, një faktor tjetër është edhe rritja e konsumit të prodhimeve shqiptare në tregun vendas.
“Biznesi vendas po kërkon prodhimin shqiptar dhe fermerët janë të interesuar jo vetëm për eksport, por edhe për tregun vendas, për shkak edhe të kompensimit 10%. Ne jemi në një prodhim shumë të mirë këtë vit dhe po i tejkalojmë shifrat e 2025”, tha ai.
Ministri garantoi gjithashtu se fermerët e dëmtuar nga përmbytjet do të vijojnë të kompensohen, ndërsa sqaroi se edhe 22 subjektet që nuk kishin marrë përfitimet nga Skema e Investimeve do të përfshihen në buxhetin e vitit 2025.
“Qeveria nuk është tërhequr, do të vazhdojmë me procedurat e dëmshpërblimeve të fermerëve. Në aspektin e eksporteve, kemi pasur mundësi përafrimi të të gjithë procesit. Prodhimi tani ka dalë në treg, ne po e kalojmë vitin e kaluar. Prodhimi është në sasinë më të madhe që kemi në territor, jemi duke eksportuar dhe kemi kapur të gjitha ato mundësi, pasi janë rritur edhe faturimet. Jemi në prodhim shumë të mirë këtë vit”, deklaroi Salla.
Sipas ministrit, edhe 22 subjektet për të cilat kishte pasur vonesa nuk janë përjashtuar nga skema dhe do të vijojnë të përfitojnë.
“Ka pasur diskutim për 22 subjektet që janë referuar disa vonesa, nuk kanë dalë nga skema, janë pjesë e përfitimit të vitit 2025. Me udhëzimin e ri kemi vendosur që edhe 22 subjektet të jenë pjesë e përfitimit. Brenda pak ditësh, edhe procedurat e tyre janë të përfshira në buxhet”, tha ministri.
Nga kjo e hënë dhe për një muaj fermerët në Shqipëri do të nisin aplikimet për të përfituar nga skema e subvencioneve. Në dispozicion për 12 masa janë vendosur 5.2 miliardë lekë. Vetëm në pak orë, sipas ministrit të Bujqësisë, janë paraqitur 5 mijë kërkesa.
Ministri i Bujqësisë, Andis Salla, në daljen për mediet theksoi se një vëmendje e shtuar po u jepet fermerëve që bashkohen.
“26 bashkitë e para, të cilat janë modele bashkëpunimi, ku përfshihen rreth 334 fermerët e parë që janë bashkuar nëpërmjet bashkive. Ndërkohë, po punojmë për të aktivizuar dhe për të punuar akoma më tepër me bashkitë e tjera që janë në territor, ku ato bashki kanë potencial për t’u zhvilluar në sektorin bujqësor”.
Madje, ai theksoi se me projektin e krijimit të ndërmarrjeve me bashkitë kostot ulen ndjeshëm. Po ashtu, edhe nga fondet e BE-së ka më shumë mundësi kualifikimi sesa për individët që aplikojnë të ndarë.
SALLA: “Arrijmë që deri në 25% apo 25 deri në 30% të kemi një kosto më të ulët ose një mundësi përfitimi më të madh nëpërmjet bashkëpunimit të shoqërive bujqësore”.
Sa i përket skemës së subvencionimit, ai solli në vëmendje jo vetëm rritjen e fondit, por edhe lehtësimin e kritereve.
Skema e këtij viti vjen me një fond prej 5.2 miliardë lekë synon financimin edhe të fermave të vogla. Me skemën e re është përgjysmuar numri i bagëtive që duhet të ketë një blegtor për të përfituar. 12 mijë lekë për çdo krerë lopë do të marrin ata blegtorë që kanë tufa jo më të më të vogla se 5 bagëti, vjet ishte 10 mijë lekë për tufa jo më të vogla se 10 krerë. Ndërsa tek të imtat financimi është rritur nga 1200 lekë në 1.500 lekë për krerë për tufa jo më të vogla se 50 krerë, nga 100 krerë që ka qenë me skemën e vjetër.
Sa i përket programit IPARD III, Salla tha se Shqipëria pret hapjen, por që gjithsesi kjo nuk do të ndikojë në skemat kombëtare.
SALLA: “Kemi bërë të gjitha detyrat e shtëpisë”.
Sa u përket fermerëve që ende nuk kanë marrë fondet e vitit të shkuar, Salla theksoi se çdo pagesë do të kryhet.
SALLA:“Të gjithë që nuk janë paguar që vitin e kaluar janë të përfshirë në buxhet”.
Në mbështetjen financiare është shtuar edhe certifikimi ndërkombëtar i prodhimit, duke bërë që mallrat të jenë më të sigurta në eksporte. Në 12 programet përfshihen tufat e matrikuluara, bletaria, fermat organike, serrat, sipërfaqet e mbjella apo edhe peshkimi. Po ashtu mbështeten investimet nga fermerët e rinj, stanet, pajisjet, makineritë dhe mekanizmat moderne.
“Është koha të aplikoni për 12 masat mbështetëse”, deklaroi ministri i Bujqësisë, Andis Salla.
Nga shpërthimi i virusit në anijet e lundrimit te urgjenca e re e Ebolës: si monokultura, bujqësia intensive dhe humbja e “imunitetit ekologjik” hapin rrugën për epidemitë e reja globale.
Ekziston një lidhje midis lajmit për një shpërthim të infeksionit të Ortohantavirusit të Andeve në një anije turistike holandeze dhe bujqësisë intensive. Virusi transmetohet te njerëzit nga një brejtës i vogël që banon në zonat pyjore dhe rurale të atij rajoni, një mjedis që është ndryshuar thellësisht nga aktivitetet njerëzore vitet e fundit.
Episodi ka shkaktuar shqetësim, sepse kujton pandeminë e fundit Covid-19, gjithashtu një zoonozë virale. Por mbi të gjitha është një paralajmërim: kur njeriu thjeshton territorin, duke reduktuar kompleksitetin ekologjik (më pak specie, më pak marrëdhënie, toka të varfëruara), duke ndërprerë vazhdimësinë e habitateve (rrugë, nënndarje, barriera artificiale) ose duke shkaktuar, me vetëdije ose jo, zjarre që shkatërrojnë papritmas vegjetacionin dhe peizazhin e saj dhe peizazhin e saj, patogjenët gjejnë hapësira për t’u përhapur.
Imuniteti i peizazhit
Peizazhi është një mozaik i ekosistemeve, pyjeve, prerive, ligatinave, fushave bujqësore, zonave urbane, të cilat bashkëjetojnë dhe rregullojnë njëra-tjetrën. Imuniteti i peizazhit është aftësia e këtij mozaiku për të kufizuar natyrshëm përhapjen e specieve shtazore që strehojnë patogjenë njerëzorë. Kur aktivitetet njerëzore ndryshojnë ekuilibrin midis ekosistemeve, kjo pengesë natyrore dobësohet dhe për pasojë rrit probabilitetin që kafshët përgjegjëse për zoonozat të zgjerohen, duke favorizuar shfaqjen ose rishfaqjen e infeksioneve.
Peizazhi dhe bujqësia industriale
Humbja e imunitetit të peizazhit është një tipar dallues i territoreve të formuara nga bujqësia industriale e karakterizuar nga bujqësia intensive. Kur kufijtë ekologjikë, si gardhe, vijat e pemëve, kufijtë e fushave dhe korijet, eliminohen dhe fushat reduktohen në sipërfaqe uniforme të destinuara për monokulturë, peizazhi bujqësor humbet biodiversitetin dhe aftësinë për t’u vetërregulluar. Në këto mjedise të thjeshtuara, kafshët përgjegjëse për zoonozat, brejtësit, lakuriqët e natës, zogjtë, mushkonjat, rriqrat, gjejnë kushte të favorshme për t’u përhapur.
Zoonoza në rritje
Në Itali, një shembull emblematik është zoonoza e Nilit Perëndimor, një infeksion virusi që transmetohet te njerëzit nga mushkonjat që infektohen duke u ushqyer me zogj të egër që janë rezervuarë të virusit. Shpërthimet e përsëritura në Luginën e Po favorizohen nga fushat e ujitura të orizit, të korrat dhe pemishtet e misrit dhe nga rrjeti i dendur i kanaleve dhe rezervuarëve artificialë.
Një shembull tjetër përfaqësohet nga encefaliti i lindur nga rriqrat, i prekur nga brejtësit që janë rezervuarë të virusit dhe nga rriqrat të cilët, duke i parazituar ato, infektohen vetë dhe më pas mund ta transmetojnë virusin te njerëzit. E shpeshtë në Evropën Qendrore-Lindore, është raportuar në Itali në fund të shekullit të kaluar dhe që atëherë është zgjeruar me shpërthime të reja në zonat kodrinore dhe para-alpine. Kjo zoonozë duhet të lidhet me faktin se, në zonat bujqësore të Italisë Veriore ulja e kompleksitetit ekologjik favorizon si rritjen e brejtësve rezervuar, ashtu edhe prevalencën e lartë të virusit te rriqrat.
Blegtortia intensive
Blegtoria gjithashtu mund të përfshihet në përhapjen e zoonozave dhe sistemet e bujqësisë intensive përforcojnë shtrirjen e tyre.
Kafshët sëmuren lehtësisht sepse janë të grumbulluara në stalla të ngushta; ata i përkasin të njëjtës racë dhe për këtë arsye ndajnë cenueshmërinë. Në rastin e lopëve qumështore, brishtësia theksohet nga fakti se, ato mbahen shtatzënë pothuajse vazhdimisht në ato pak vite të jetës të lejuara nga logjika produktiviste e zooteknikës industriale.
Këtyre kushteve i shtohen praktikat që përkeqësojnë më tej rrezikun: ventilimi i detyruar, i cili mund të përhapë aerosolet e infektuara; transporti i shpeshtë, duke lidhur vatrat e largëta; ujërat e zeza, të cilat ushqejnë popullatat vektoriale; insektet dhe artropodët, të cilët transmetojnë patogjenë nga një kafshë në tjetrën; dhe një dietë të bazuar në ushqime me proteina të larta dhe me densitet të lartë energjie, e cila dobëson sistemin imunitar.
Është në këtë kontekst që patogjeni mund të bëjë kapërcimin midis specieve: ai qarkullon midis kafshëve të kultivuara, amplifikohet dhe më në fund gjen rrugën e tij për të infektuar njerëzit.
Ata që punojnë në stalla janë lehtësisht të ekspozuar ndaj patogjenëve përmes rrugëve të ndryshme, aerosoleve, sekrecioneve, kufomave ose vektorëve të insekteve. Konsumatorët, nga ana tjetër, janë më shpesh të ekspozuar ndaj infeksioneve bakteriale nëpërmjet ushqimeve të kontaminuara. Këto infeksione, edhe pse të shpeshta, janë më pak serioze se ato virale, sepse në shumicën e rasteve mund të trajtohen me antibiotikë. Megjithatë, përdorimi masiv i antibiotikëve për të trajtuar kafshët dhe njerëzit po nxit përhapjen e rezistencës ndaj antibiotikëve, një problem në rritje i shëndetit publik.
Rasti i lopës së çmendur
Nuk duhet harruar sepse ishte një nga rastet më emblematike dhe shqetësuese të zoonozës. Ajo u shkaktua nga një praktikë zooteknike, e cila pretendonte se “rriste prodhimin” duke detyruar ushqimin e bagëtive me ushqim të lartë proteinik me origjinë shtazore, duke i shndërruar kështu barngrënësit në mishngrënës dhe mishngrënës të vetvetes. Një djall industrial që shkaktoi shpërthime, për fat të mirë sporadike, të variantit të sëmundjes Creutzfeldt-Jakob (vCJD) te njerëzit. Por, ishte një masakër e vërtetë për miliona kafshë të vrarë për të korrigjuar një gabim krejtësisht njerëzor, rezultat i një sistemi prodhimi që kishte tejkaluar çdo kufi biologjik dhe të arsyeshëm.
Epidemitë e mëdha në bujqësinë intensive dhe rreziku për njerëzit
Dekadat e fundit janë me dhjetra sëmundje që kanë dëmtuar rëndë bujqësinë e kanë rrezikuar njerëzit. Bëhet fjalë për sëmundje/patogjenë si BSE, Gripi I Shpendëve, Murtaja Afrikane e Derrave, apo sëmundja e këmbëve dhe gojës FMDV (virusi ARN).
Ajo që është thënë deri më tani vërteton vlefshmërinë e parimit Një Shëndet, të evokuar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH). Shëndeti ynë varet nga ai i kafshëve dhe i ekosistemeve, duke përfshirë agro-ushqimin. Kur rritet bujqësia, peizazhet humbasin biodiversitetin dhe ekosistemet degradohen, kushtet e jetesës së bimëve dhe kafshëve përkeqësohen dhe rritet probabiliteti që një patogjen, virus, bakter, prion ose parazit të gjejë rrugën drejt nesh.
Ebola
A duhet të presim një përhapje në rritje të zoonozave? Nëse nuk e ndryshojmë kursin, ka të ngjarë. Tendenca tashmë është duke u zhvilluar dhe “gishti i kryqëzuar” nuk është një strategji shëndetësore. Për më tepër, ditët e fundit ka një shpërthim të ri të Ebolës në Afrikën Qendrore, një zoonozë virale e transmetuar te njerëzit veçanërisht nga lakuriqët e natës frutash, aq domethënëse sa ka shtyrë OBSH-në të shpallë një emergjencë të shëndetit publik me rëndësi ndërkombëtare.
Nëse duam të parandalojmë ortohantavirusin e Andeve (Hantavirus) ose ndonjë patogjen tjetër që të shkaktojë epidemi të reja, duhet të angazhohemi të gjithë ne, në mënyrën tonë të vogël dhe politikanët në institucionet publike, për të rindërtuar atë që po gërryejmë: aftësinë e peizazheve për të na mbrojtur.
Nuk është një detyrë margjinale. Është një detyrë publike, siç na e ka kujtuar prej vitesh edhe OBSH-ja, e cila e konsideron mbrojtjen e ekosistemeve pjesë përbërëse të parandalimit. Megjithatë, për fat të keq, ka pak për të shpresuar nga politikanët që aktualisht kanë në dorë fatin e botës. Ata synojnë të shfrytëzojnë gjithnjë e më shumë depozitat e naftës dhe karbonit, të mohojnë ndryshimet klimatike dhe po delegjitimojnë institucionet që janë thelbësore për shëndetin publik, si vetë OBSH, Agjencia Amerikane për Mbrojtjen e Mjedisit (EPA) dhe Instituti Kombëtar i Shëndetit (NIH), institucioni kryesor federal amerikan për kërkimet biomjekësore. Nga ana tjetër, industritë kimike këmbëngulin, për interesa biznesi, në nevojën për të ushtruar bujqësi intensive për të ushqyer botën, kur në vend të kësaj shkenca ka pranuar tashmë se me agroekologji është e mundur të prodhohet ushqimi që i nevojitet njerëzimit pa e sëmurë planetin.